Contra Partem Donati Post Gesta (1-5)

Quid adhuc, Donatistae, seducimini ab episcopis uestris,
quorum fallaces tenebrae clara luce discussae sunt, quorum
error apparuit, quorum pertinacia superata est? quid adhuc
uobis iactant uana mendacia? quid adhuc creditis hominibus
uictis? cum uobis dicunt iudicem praemio fuisse corruptum,
quid nouum faciunt? quid aliud omnes uicti facere consuerunt,
qui ueritati consentire nolunt, nisi ut de iudicis iniquitate
mentiantur? quaerite ab eis et ad hoc primum uobis respondeant,
si possunt, quare ausi sunt uenire Carthaginem et in
unum locum nobiscum conlationis gratia conuenire. iam ante
aliquot annos conueneramus eos publice, ut nobis conferentibus
ueritas appareret et dissensio quae nos diuidit de medio tolleretur,
sed ipsam ueritatem refugientes actis responderunt:
in dignum estutin unum conueniant filii martyrum
et progenies traditorum. quare ergo modo nobiscum
conuenire uoluerunt? puto quod non facerent, quod eis uidebatur
indignum, nisi nos cognoscerent non esse progeniem
traditorum. aut certe ipsi nobis respondeant, quare dixerunt:
indignum est ut in unum conueniant filii martyrum
et progenies traditorum et in unum nobiscum postea
conuenerunt. quae res eos coegit facere quod indignum est?
non enim ligati adducti sunt, sed omnino liberi conuenerunt.
si dixerint: \'quia iusserat imperator\', ergo tunc faciunt quod
indignum est, quando iusserit imperator. quid ergo irascuntur [*] [*] [*] [*]
nescio quibus traditoribus ad causam nostram non pertinentibus?
codices enim dominicos persecutoribus dare utique indignum
est; quod cum fecit traditor, non habet crimen, quia
iusserat imperator. hoc dicimus non secundum ueritatem, sed
secundum ipsorum peruersitatem. ipsi enim dixerunt — publica
gesta proclamant —, apud acta dixerunt. non quilibet ignotus,
sed Carthaginiensis episcopus eorum Primianus hoc dixit,
Primianus hoc scriptum magistratui Carthaginis dedit et a
diacono suo dicendum apud acta mandauit: indignum est
ut in unum conueniant filii martyrum et progenies
tradi torum. ecce conuenimus in unum: quid ad ista respondent?
si dicunt (non est indignum\', quare mentiti sunt, quando
indignum esse dixerunt? si dicunt (indignum est\', quod indignum
est quare fecerunt? uno modo se poterunt adserere quod indignum
est non fecisse et in illis Primiani uerbis non fuisse
mentitos, si dicant: \'indignum est quidem ut in unum conueniant
filii martyrum et progenies traditorum, sed nos ideo
uobiscum in unum conuenimus, quia cognouimus uos non esse
progeniem traditorum\'. quod si ita est, quare nobis iam conuenientes
in unum ipsas calumnias obiecerunt, nisi forte ut
etiam nos eos cognosceremus non esse filios martyrum? martyres
enim testes dicuntur. testes autem Christi ueri testes
sunt. isti autem falsi testes inuenti sunt, qui traditionis crimina
et aliena aliis obiecerunt et nec ipsa probare potuerunt.

Quid adhuc adtenditis humana mendacia et diuina
testimonia non adtenditis? quid adhuc uictis hominibus creditis
et ueritati, quae numquam est uicta, non creditis? ueritas
enim dei, sicut in ipsa etiam conlatione probauimus,
perhibuit testimonium ecclesiae suae per multa documenta
scripturarum sanctarum, per propheticas et euangelicas litteras; [*]
et locus designatus est, unde Christi ecclesia fuerat inceptura,
et fines terrae, quo usque fuerat peruentura. per omnes gentes
futuram ecclesiam suam dominus dicit incipientem ab Hierusalem.
diuina lectio recitatur, quemadmodum coeperit ab
Hierusalem, ubi primum congregatis fidelibus missus est de
caelo spiritus sanctus. diuinae lectiones recitantur, quemadmodum
se ab Hierusalem per uicina et longinqua diffuderit.
expressa sunt nomina locorum, manifestata sunt nomina ciuitatum,
in quibus ecclesia Christi apostolico labore fundata
est, quae loca et ciuitates etiam epistulas ab apostolis accipere
meruerunt; quas epistulas et ipsi in uestris congregationibus
legunt et tamen non communicant eorum locorum et ciuitatium
ecclesiis, quae ipsas epistulas accipere meruerunt, obicientes
eis nescio qua crimina Afrorum, quod eorum contagione perierint,
cum ipsi dixerint in hac ipsa conlatione, quam modo
Carthagini habuimus, quod nec causae causa nec personae
persona praeiudicet.

Tunc autem hoc dixerunt, quando eis diximus: \'concilium,
quod contra Caecilianum profertis, sic non obest absenti
Caeciliano, quemadmodum concilium, quod in causa
Maximiani factum est, ubi damnatus est Primianus, non obest
absenti Primiano\'. protulerunt enim, ubi septuaginta et quod
excurrit episcopi absentem damnauerant Caecilianum, cum
proferantur plus minus centum episcopi partis ipsorum, qui
damnauerant absentem Primianum. quia ergo diximus eis sic
illud non obesse Caeciliano, quemadmodum hoc non obest
Primiano, quoniam contra absentes facta sunt ambo concilia, [*] [*] [*]
continuo non inuenientes quod responderent et horribiles angustias
passi dixerunt nec causam causae nec personam praeiudicare
personae; quod aduersus omnes humanas calumnias
in ore habet catholica ecclesia, nunc autem multo fortius
multoque liberius, quando id, quod semper ueritas tenuit, etiam
inimicorum confessio confirmauit. quis ergo sine graui tristitia
perferat, quis gemitum cohibeat, quis non in lacrimas et in
uocem doloris erumpat, qui hoc digne considerauerit? ecce ut
ab episcopis partis Donati damnatus Primianus non amittat
episcopatum aut ut Primianus damnatus non inquietet partem
Donati, nec causae causa nec personae persona praeiudicat;
ut autem Caecilianus, quem absentem inimici similiter damnauerunt,
non deputetur episcopus et contaminet omnes christianas
gentes usque ad terminos terrae, et causae causa et personae
persona praeiudicat.

Si uoce ipsius unitatis clament ecclesiae Ponti,
Bithyniae, Asiae, Cappadociae ceterarumque orientalium regionum,
ad quas beatus Petrus apostolus scribit: (o pars Donati,
non nouimus quid dicatis. quare nobis non communicatis? si
Caecilianus mali aliquid fecit, quod nobis non probatum est
nec demonstratum, tamen si mali aliquid fecit, quare nobis
praeiudicat? si nos audire non uultis, uos ipsos audite dicentes:
nec causae causa nec personae persona praeiudicat.
an usque adeo potest uestra peruersitas, ut haec uerba ualeant,
ne nobis praeiudicet Primianus, et haec uerba non ualeant.
ut nobis praeiudicet Caecilianus?\' clament etiam similiter [*] [*]
septem orientales ecclesiae, ad quas scribit apostolus Iohannes.
Ephesi, Zmyrnae, Thyatirae, Sardis, Philadelphiae, Laudociae,
Pergami, et dicant: (quid uobis fecimus, fratres, qui potius
Donati quam nostrae communionis esse uoluistis? si Caecilianus
peccauit, quamuis et ipsius crimen non potuistis ostendere,
quia, sicut Primianus uester, sic absens etiam iste damnatus
est, uerumtamen qualiscumque ille fuerit, nos nobis
quid fecimus? quare christiani cum christianis pacem habere
non uultis, quare in nobis communia sacramenta rescinditis?
quid nobis fecimus? quare Primiani causa non praeiudicat
parti Donati, nisi quia uerum est quod dixistis: nec causae
causa nec personae persona praeiudicat? quare ergo
causa Caeciliani praeiudicat hereditati Christi, in qua sumus
apostolorum labore plantati? ad unam nostrum scribit apostolus
Iohannes, quod habeat pauca nomina in Sardis eorum, qui non
inquinauerunt uestimenta sua; nec tamen ab eis, qui in ipsa
ecclesia inmundi fuerunt, illorum paucorum uestimenta polluta
sunt, quoniam uerum est quod dixistis, nec causam causae
nec personam praeiudicare personae. quomodo ergo potest
causa et persona Caeciliani praeiudicare nobis? aut si non praeiudicat,
quare separamini a nobis?\' dicant etiam ecclesiae, ad
quas Paulus apostolus scribit, Romanorum, Corinthiorum,
Philippensium, Colossensium, Thessalonicensium — nam de
Galatia et Epheso supra iam dictum est —, dicant ergo et
istae: (litteras ad nos datas, fratres, cotidie legitis, qui uultis
adhuc esse de parte Donati. in ipsis epistulis per nomen pacis
nos apostolus salutauit dicens: gratia uobis et pax a deo [*] [*] patre et domino Iesu Christo. quare pacem in nostris
epistulis legendo didicistis et eam nobiscum tenere noluistis?
tam in longinquis terris trans mare positis Afrum nobis obicitis
Caecilianum. certe uerum est quod dixistis: nec causae
causa praeiudicat nec persona personae: quae est
ista priuata et peculiaris sanctificatio, qua uobis licet, ut
Afrae parti Donati causa non praeiudicet Afri Primiani nec
personae Primiani Carthaginiensis praeiudicet persona Mustitani
Feliciani, et ad nos Africana praeiudicia tam longe mittantur
aut nobis praeiudicet causa Caeciliani?\'

Dicat etiam catholica ecclesia in ipsa Africa constituta et
per pacem atque unitatem Christi illis omnibus communione
copulata, dicat etiam ipsa: nec mihi Caeciliani causa praeiudicat,
contra quem absentem septuaginta episcoporum est prolata
sententia, quia non praeiudicat ecclesiae, quae toto orbe diffunditur,
in cuius communione permaneo, aut certe praeiudicet
parti Donati causa Primiani, quem sui collegae similiter absentem
numerosiore concilio damnauerunt. si autem ideo non
praeiudicat, quia nec causa causae nec persona personae, multo
magis seruanda est ista iustitia erga unitatem catholicam
Christi, si eam seruari erga se postulat pars Donati\'. hoc
ecclesia catholica in Africa constituta proclamat: \'o pars Donati,
tu ista uerba dixisti, tu ista uerba tua recognouisti, tu istis
uerbis etiam suscripsisti: nec causa causae nec persona
personae praeiudicat. ego inter spiritus olim requiescentium
recito Caecilianum, tu adhuc uides et tecum habes in
corpore Felicianum, a quo Primianus damnatus est. in ipsa
Primiani causa Felicianum damnasti et eum postea, sicut
erat, episcopum Primiano tibique sociasti. si tantum ualet, [*]

quod nec causa causae praeiudicat nec persona personae, ut
tibi non praeiudicet hodie tecum uiuentis communio Feliciani,
mihi quomodo praeiudicat olim defuncti memoria Caeciliani?\'