Contra Partem Donati Post Gesta (1-3)

Quid adhuc, Donatistae, seducimini ab episcopis uestris,
quorum fallaces tenebrae clara luce discussae sunt, quorum
error apparuit, quorum pertinacia superata est? quid adhuc
uobis iactant uana mendacia? quid adhuc creditis hominibus
uictis? cum uobis dicunt iudicem praemio fuisse corruptum,
quid nouum faciunt? quid aliud omnes uicti facere consuerunt,
qui ueritati consentire nolunt, nisi ut de iudicis iniquitate
mentiantur? quaerite ab eis et ad hoc primum uobis respondeant,
si possunt, quare ausi sunt uenire Carthaginem et in
unum locum nobiscum conlationis gratia conuenire. iam ante
aliquot annos conueneramus eos publice, ut nobis conferentibus
ueritas appareret et dissensio quae nos diuidit de medio tolleretur,
sed ipsam ueritatem refugientes actis responderunt:
in dignum estutin unum conueniant filii martyrum
et progenies traditorum. quare ergo modo nobiscum
conuenire uoluerunt? puto quod non facerent, quod eis uidebatur
indignum, nisi nos cognoscerent non esse progeniem
traditorum. aut certe ipsi nobis respondeant, quare dixerunt:
indignum est ut in unum conueniant filii martyrum
et progenies traditorum et in unum nobiscum postea
conuenerunt. quae res eos coegit facere quod indignum est?
non enim ligati adducti sunt, sed omnino liberi conuenerunt.
si dixerint: \'quia iusserat imperator\', ergo tunc faciunt quod
indignum est, quando iusserit imperator. quid ergo irascuntur [*] [*] [*] [*]
nescio quibus traditoribus ad causam nostram non pertinentibus?
codices enim dominicos persecutoribus dare utique indignum
est; quod cum fecit traditor, non habet crimen, quia
iusserat imperator. hoc dicimus non secundum ueritatem, sed
secundum ipsorum peruersitatem. ipsi enim dixerunt — publica
gesta proclamant —, apud acta dixerunt. non quilibet ignotus,
sed Carthaginiensis episcopus eorum Primianus hoc dixit,
Primianus hoc scriptum magistratui Carthaginis dedit et a
diacono suo dicendum apud acta mandauit: indignum est
ut in unum conueniant filii martyrum et progenies
tradi torum. ecce conuenimus in unum: quid ad ista respondent?
si dicunt (non est indignum\', quare mentiti sunt, quando
indignum esse dixerunt? si dicunt (indignum est\', quod indignum
est quare fecerunt? uno modo se poterunt adserere quod indignum
est non fecisse et in illis Primiani uerbis non fuisse
mentitos, si dicant: \'indignum est quidem ut in unum conueniant
filii martyrum et progenies traditorum, sed nos ideo
uobiscum in unum conuenimus, quia cognouimus uos non esse
progeniem traditorum\'. quod si ita est, quare nobis iam conuenientes
in unum ipsas calumnias obiecerunt, nisi forte ut
etiam nos eos cognosceremus non esse filios martyrum? martyres
enim testes dicuntur. testes autem Christi ueri testes
sunt. isti autem falsi testes inuenti sunt, qui traditionis crimina
et aliena aliis obiecerunt et nec ipsa probare potuerunt.

Quid adhuc adtenditis humana mendacia et diuina
testimonia non adtenditis? quid adhuc uictis hominibus creditis
et ueritati, quae numquam est uicta, non creditis? ueritas
enim dei, sicut in ipsa etiam conlatione probauimus,
perhibuit testimonium ecclesiae suae per multa documenta
scripturarum sanctarum, per propheticas et euangelicas litteras; [*]
et locus designatus est, unde Christi ecclesia fuerat inceptura,
et fines terrae, quo usque fuerat peruentura. per omnes gentes
futuram ecclesiam suam dominus dicit incipientem ab Hierusalem.
diuina lectio recitatur, quemadmodum coeperit ab
Hierusalem, ubi primum congregatis fidelibus missus est de
caelo spiritus sanctus. diuinae lectiones recitantur, quemadmodum
se ab Hierusalem per uicina et longinqua diffuderit.
expressa sunt nomina locorum, manifestata sunt nomina ciuitatum,
in quibus ecclesia Christi apostolico labore fundata
est, quae loca et ciuitates etiam epistulas ab apostolis accipere
meruerunt; quas epistulas et ipsi in uestris congregationibus
legunt et tamen non communicant eorum locorum et ciuitatium
ecclesiis, quae ipsas epistulas accipere meruerunt, obicientes
eis nescio qua crimina Afrorum, quod eorum contagione perierint,
cum ipsi dixerint in hac ipsa conlatione, quam modo
Carthagini habuimus, quod nec causae causa nec personae
persona praeiudicet.

Tunc autem hoc dixerunt, quando eis diximus: \'concilium,
quod contra Caecilianum profertis, sic non obest absenti
Caeciliano, quemadmodum concilium, quod in causa
Maximiani factum est, ubi damnatus est Primianus, non obest
absenti Primiano\'. protulerunt enim, ubi septuaginta et quod
excurrit episcopi absentem damnauerant Caecilianum, cum
proferantur plus minus centum episcopi partis ipsorum, qui
damnauerant absentem Primianum. quia ergo diximus eis sic
illud non obesse Caeciliano, quemadmodum hoc non obest
Primiano, quoniam contra absentes facta sunt ambo concilia, [*] [*] [*]
continuo non inuenientes quod responderent et horribiles angustias
passi dixerunt nec causam causae nec personam praeiudicare
personae; quod aduersus omnes humanas calumnias
in ore habet catholica ecclesia, nunc autem multo fortius
multoque liberius, quando id, quod semper ueritas tenuit, etiam
inimicorum confessio confirmauit. quis ergo sine graui tristitia
perferat, quis gemitum cohibeat, quis non in lacrimas et in
uocem doloris erumpat, qui hoc digne considerauerit? ecce ut
ab episcopis partis Donati damnatus Primianus non amittat
episcopatum aut ut Primianus damnatus non inquietet partem
Donati, nec causae causa nec personae persona praeiudicat;
ut autem Caecilianus, quem absentem inimici similiter damnauerunt,
non deputetur episcopus et contaminet omnes christianas
gentes usque ad terminos terrae, et causae causa et personae
persona praeiudicat.