Contra Mendacium (6-10)

Remanet igitur, ut, quod sentiunt Priscillianistae secundum
haeresis suae nefariam falsitatem de deo, de anima. de
corpore, de ceteris rebus, non dubitemus ueraci pietate damnare;
quod autem sentiunt, ut ueritas occultetur, esse mentiendum,
sit nobis et illis — quod absit — dogma commune.
hoc tam magnum malum est, ut etiamsi conatus hic noster.
quo eos per mendacium capere cupimus et mutare. ita prosperetur,
ut eos capiamus atque mutemus, nullis lucris conpensentur
haec damna, quibus et nos cum ipsis pro eorum
correctione deprauamur. per hoc namque mendacium et nos
erimus ex ea parte peruersi et ipsi semicorrecti, quandoquidem
istuc, quod putant esse pro ueritate mentiendum, non in eis
corrigimus, quia idem nos didicimus et docemus et fieri oportere
praecipimus, ut ad eos emendandos peruenire possimus.
quos tamen non emendamus, quibus mendum, quo uerum
tegendum existimant, non auferimus, sed nos potius inmendamur,
cum per tale mendum eos quaerimus nec inuenimus.
quemadmodum eis conuersis credere ualeamus, quibus peruer
sis mentiti sumus, ne forte, quod ut caperentur sunt passi.
faciant capti, non solum quia facere consuerunt, sed quia et
in nobis, ad quos ueniunt, hoc inueniunt. [*]

Et quod est miserabilius, etiam ipsi iam quasi
nostri effecti, quemadmodum nobis credant, reperire non possunt.
si enim suspicentur etiam ipsa catholica dogmata nos mendaciter
loqui, ut nescio quid aliud occultemus, quod uerum
putamus, certe talia suspicanti dicturus es: hoc tunc ideo
feci, ut caperem te. sed quid respondebis dicenti: unde igitur
scio, utrum etiam nunc id facias, ne capiaris a me? an uero
cuiquam persuaderi potest hominem non mentiri, ne capiatur
qui mentitur, ut capiat? uidesne, quo tendat hoc malum? ut
scilicet non solum nos illis ipsique nobis, sed omnis frater
omni fratri non inmerito uideatur esse suspectus. atque ita,
dum per mendacium tenditur, ut doceatur fides, id agitur
potius, ut nulli habenda sit fides. si enim et contra deum
loquimur, cum mentimur, quid tantum mali poterit in ullo
mendacio reperiri, quod tamquam scelestissimum omni modo
deuitare debeamus?

Sed nunc aduerte, quam tolerabilius Priscillianistae
in nostra comparatione mentiantur, quando ae fallaciter loqui
sciunt, quos nostro mendacio liberandos putamus ab eis falsis,
in quibus errando falluntur. Priscillianista dicit, quod anima
sit pars dei et eiusdem cuius est ille naturae atque substantiae.
magna haec est et detestanda blasphemia. sequitur enim, ut
dei natura captiuetur, decipiatur, fallatur, conturbetur atque [*]
turpetur, damnetur atque crucietur. at si hoc et ille dicit,
qui de tanto malo liberare cupit hominem per mendacium,
uideamus, quid intersit inter utrumque blasphemum. plurimum
inquis; nam hoc Priscillianista dicit ita etiam credens, catholicus
autem non ita credens, quamuis ita loquens. ille ergo
blasphemat nesciens, iste autem sciens; ille contra scientiam,
iste contra conscientiam; ille habet caecitatem falsa sentiendi, sed
in eis habet saltem uoluntatem uera dicendi; iste latens
uidet uera et uolens loquitur falsa. sed ille, inquies, hoc
docet, ut erroris sui faciat furorisque participes; iste autem
hoc dicit, ut ab illo errore ac furore liberet homines. iam
quidem supra ostendi, quantum et hoc noceat, quod creditur
profuturum; uerum interim si appendamus in his duobus
mala praesentia — quoniam futura bona, quae catholicus de
corrigendo haeretico inquirit, incerta sunt — quis peccat
grauius: utrum qui hominem decipit nesciens, an qui deum
blasphemat sciens? profecto quid sit peius intellegit, qui
homini deum sollicita pietate praeponit. huc accedit, quia.
si blasphemandus est deus, ut ad eum laudandum homines
adducamus, procul dubio non solum ad laudandum, uerum
etiam ad blasphemandum deum exemplo et doctrina nostra
homines inuitamus, quoniam quos ad dei laudes per dei
blasphemias molimur adducere, utique si adduxerimus, non
solum laudare discent, uerum etiam blasphemare. haec illis
beneficia conferimus, quos non ignoranter, sed scienter [*]
blasphemando ab haereticis liberamus. et cum apostolus homines
tradiderit etiam ipsi satanae, ut discerent non blasphemare,
nos conamur homines eruere satanae, ut discant
non per ignorantiam, sed per scientiam blasphemare, nobisque
ipsis, magistris eorum, hoc tam magnum inportamus exitium,
ut propter haereticos capiendos prius efficiamur, quod certum
est, dei blasphematores, quo possimus propter eos, quod incertum
est, liberandos ueritatis eius esse doctores?

Cum igitur blasphemare deum doceamus nostros, ut eos
Priscillianistae credant suos, uideamus, quid mali dicant ipsi,
quando propterea mentiuntur, ut eos nostros esse credamus.
anathematizant Priscillianum et ad nostrum arbitrium detestantur;
dicunt animam creaturam dei esse, non partem; exsecrantur
Priscillianistarum falsa martyria; catholicos episcopos, a
quibus illa haeresis nudata, oppugnata, prostrata est, magnis
efferunt laudibus et cetera huius modi. ecce ipsi uera dicunt,
quando mentiuntur, non quo simul possit hoc ipsum uerum
esse, quod mendacium est, sed in alio quando mentiuntur,
in alio uera dicunt; quando enim nostros se esse mentiuntur,
de fide catholica uera dicunt. ac per hoc ipsi, ne Priscillianistae
inueniantur, loquuntur mendaciter uera; nos autem, ut
eos inueniamus, non solum mendaciter loquimur, ut ad illos
pertinere credamur, sed etiam falsa loquimur, quae ad illorum [*] [*] [*] [*]

errorem pertinere cognouimus. itaque illi quando nostri putari
uolunt, et falsum est ex parte et uerum est ex parte, quod
dicunt — falsum est enim eos nostros esse, uerum est autem
animam partem dei non esse — nos uero quando ad eos
pertinere putari uolumus, falsum est utrumque, quod dicimus,
et Priscillianistas nos esse et animam partem dei esse. itaque
illi deum laudant, non blasphemant, quando se occultant; et
quando se non occultant, sed sua proferunt, blasphemare se
nesciunt. ideo si ad fidem catholicam conuertantur, consolantur
semet ipsos, quia possunt dicere, quod apostolus, qui
cum inter cetera dixisset: prius fui blasphemus, misericordiam,
inquit, consecutus sum, quia ignorans feci.
nos contra, ut se nobis aperiant, si hoc quasi iustum mendacium
fallendis eis capiendisque proferimus, profecto et ad
blasphematores Priscillianistas pertinere nos dicimus et, ut
nobis credant, sine excusatione ignorantiae blasphemamus.
neque enim catholicus, qui blasphemando uult haereticus
credi, potest dicere: ignorans feci.

Semper, frater, in talibus causis cum timore recolendum
est: quicumque me negauerit coram hominibus,
negabo eum coram patre meo, qui in caelis
est. an uero Christum coram hominibus non negat, qui eum
coram Priscillianistis negat, ut eos latentes blasphemo mendacio
nudet et capiat? quis autem dubitat, obsecro te, negari
Christum, cum, sicuti est uerus, ita non esse dicitur et, sicut
eum Priscillianista credit, ita esse dicitur? [*] [*]