Contra Mendacium (28)

Hinc est etiam illud, quod commemorasti eos dicere
\'dominum Iesum, posteaquam resurrexit, ambulasse in itinere
cum duobus discipulis, et propinquantibus eis castello, quo
ibant, illum longius se ire finxisse\', ubi euangelista dicens:
ipse autem se finxit longius ire, etiam ipsum uerbum
posuit, quo mendaces nimium delectantur, ut inpune mentiantur:
quasi mendacium sit omne quod fingitur, cum ueraciter aliud
ex alio significandi causa tam multa fingantur. si ergo nihil
aliud significasset Iesus in eo, quod longius ire se finxit, merito
iudicaretur esse mendacium. porro autem si bene intellegatur
et ad id, quod uoluit significare, referatur, inuenitur esse
mysterium. alioquin erunt cuncta mendacia, quae propter
quandam rerum significandarum similitudinem, cum gesta non
sint, tamquam gesta narrantur. unde est illa de duobus unius
hominis filiis, maiore, qui mansit apud patrem suum, et
minore, qui longe peregrinatus est, tam prolixa narratio. in
quo genere fingendi humana etiam dicta uel facta inrationalibus
animantibus et rebus sensu carentibus homines [*] [*]

addiderunt, ut eius modi fictis narrationibus, sed ueracibus significationibus
quod uellent commendatius intimarent. nec apud
auctores tantum saecularium litterarum, ut apud Horatium,
mus loquitur muri et mustela uulpeculae, ut per narrationem
fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur: unde et
Aesopi tales fabulas ad eum finem relatas nullus tam ineruditus
fuit, qui putaret appellanda mendacia. sed in litteris
quoque sacris, sicut in libro Iudicum, ligna sibi regem requirunt
et loquuntur ad oleam et ad ficum et ad uitem et ad
rubum. quod totum utique fingitur, ut ad rem, quae intenditur,
ficta quidem narratione, non mendaci tamen, sed ueraci
significatione ueniatur. haec dixi propter id, quod scriptum
est de Iesu: et ipse se finxit longius ire, ne quisquam
ex hoc uerbo, sicut Priscillianistae, licitum uolens habere
mendacium insuper etiam Christum contendat fuisse mentitum.
quisquis autem uult intellegere illud fingendo quid praefigurauerit,
adtendat, quid agendo perfecerit. longius namque postea
profectus super omnes caelos non tamen deseruit discipulos
suos. propter hoc significandum futurum diuinitus factum
ad praesens illud est humanitus fictum. et ideo significatio
uerax in illa est fictione praemissa, quia in hac profectione [*] [*]
illius est significationis ueritas subsecuta. ille igitur contendat
Christum mentitum esse fingendo, qui negat eum quod significauit
inpleuisse faciendo.