Contra Litteras Petiliani (3.72)

At in omnibus his quattuor sententiis ueritas pro
communione catholicae est, quia, si utraque uera sunt, propter
homines quales et uos habebatis communionem orbis terrarum
deserere minime debebatis; si utraque falsa sunt, propter
nulla crimina traditionis cauendum erat crimen atrocissimum
diuisionis; si nostra uera et uestra falsa sunt, olim quid
dicere non habetis; si uestra uera et nostra falsa sunt, falli
potuimus cum orbe terrarum de hominum iniquitate, non fidei
ueritate. non enim debuit attendere semen Abrahae in omni
gente diffusum, quid uos nosse diceretis, sed quid iudicibus
probaretis. unde scimus, quid egerint quos uestri maiores
accusauerunt, etiamsi uera eis obiciebantur, ut uel cognitoribus
causae uel certe ecclesiae ubique diffusae, quae non nisi
cognitorum sententias debebat attendere, non illa uera sed
falsa putarentur? non ideo deus absoluit, quidquid hominum
sceleris ut homines nosse non possint; neminem tamen recte [*] [*]
iudicari puto nocentem, qui hominem non conuictum crediderit
innocentem. unde ergo nocens orbis terrarum, si nosse non
potuit etiam uerum fortasse crimen Afrorum et hoc aut ideo
nosse non potuit, quia nemo ad eum detulit, aut ideo, quia
in eo quod delatum est cognitoribus potius iudicantibus quam
uictis murmurantibus credidit? hinc ergo laudandus est Petilianus,
quod hoc, cum omnino inuictissimum cerneret, silentio.
praetermisit; non plane laudandus, quod cetera similiter inuicta,
quae tamen putauit posse obscurari, uerborum nebulis
operire conatus est et quod me fecit causam, cum defecisset
in causa, de me quoque ipso nihil dicens, nisi quod aut omnino
falsum esset aut culpandum non esset aut ad me iam
non pertineret. sed interea uos, quos inter me et illum iudices
posui, sapitisne aliquid inter uerum falsumque discernere,
inter inflatum et solidum, inter turbidum et tranquillum,
inter tumidum et sanum, inter diuina praedicta et humana
praesumpta, inter probationes et criminationes, inter documenta
et figmenta, inter causae actionem et causae auersionem?
si sapitis, bene et recte; si autem non sapitis, nos uestri
curam gessisse non paenitebit, quia, etsi cor uestrum ad pacem
non conuertitur, pax nostra tamen ad nos reuertitur. [*] [*]