Contra Litteras Petiliani (3.64)

Quia uero id egit Petilianus scriptis suis, ut origo
et radix et caput baptizati non nisi ille sit a quo baptizatur,
et hoc a me non inaniter nec pueriliter nec insipienter
dictum est, primordia epistulae ipsius quibus tunc respondi
recensete, et uidebitis. immo uero me commemorante diligenter [*]
aduertite: conscientia, inquit, sancte dantis attenditur quae
abluat accipientis. nam qui fidem sciens a perfido sumpserit
non fidem percipit sed reatum. et tamquam diceretur ei \'unde
hoc probas?\', omnis res enim origine, inquit, et radice consistit
et, si caput non habet aliquid, nihil est, nec quicquam
bene regenerat, nisi bono semine regeneretur. quae cum ita
sint, fratres, quae potest esse peruersitas, ut qui suis cri\'minibus
reus est alium faciat innocentem, dicente domino Iesu
Christo: arbor bona bonos fructus facit, (arbor mala
malos fructus facit). numquid colligunt de spinis
uuas?, et iterum: omnis homo bonus de thesauro cordis
sui profert bona, et omnis homo malus de thesauro
cordis sui profert mala, et iterum: qui baptizatur a
mortuo non ei prodest lauatio eius. haec omnia quo pertineant
uidetis, ut scilicet sancte dantis conscientia, ne quisquam
sumens a perfido non fidem percipiat sed reatum, ipsa
sit origo et radix et caput et semen baptizati. uolens enim
probare conscientiam sancte dantis attendi quae abluat accipientis,
et non fidem percipere sed reatum qui sciens fidem
sumit a perfido, continuo subiecit: omnis res enim origine et
radice consistit et, si caput non habet aliquid, nihil est, nec
quicquam bene regenerat, nisi bono semine regeneretur. et ne
quisquam tam tardus esset, ut adhuc non intellegeret de illo
eum dicere a quo quisque baptizatur, explanat hoc subsequenter
et dicit: quae cum ita sint, fratres, quae potest esse peruersitas,
ut qui suis criminibus reus est alium faciat innocentem,
dicente domino Iesu. Christo: arbor bona bonos
fructus facit, (arbor mala malos fructus facit). num- [*] [*]
quid colligunt de spinis lluas!ł et ne adhuc incredibili
obtunsitate cordis caecus auditor uel lector non uideat de
homine baptizante dicere, adiungit aliud, ubi et hominem
nominat: et iterum. inquit: omnis homo bonus de thesauro
cordis sui profert bona, et omnis homo malus de thesauro
cordis sui profert mala, et iterum: qui baptizatur
a mortuo non ei prodest lauatio eius. certe iam manifestum
est, certe iam non indiget interprete nec disputatore
aut demonstratore, id agere istos, ut origo et radix et caput
baptizati non nisi ille sit a quo baptizatur; et tamen ui ueritatis
oppressus et quasi quae dixisset oblitus concedit mihi
postea Petilianus, ut Christus sit origo et radix regeneratorum
et caput ecclesiae, non quisquam homo dispensator ministerque
baptismatis. cum enim dixisset, quia in nomine Christi baptizabant
apostoli et Christum fundamentum ponebant, ut facerent
christianos, et hoc scripturarum sanctarum testimoniis et
exemplis, tamquam nos hoc negaremus, probaret, ubi est nunc,
inquit, illa uox, qua minutis et crebris quaestiunculis crepi
tans multa inuoluta de Christo et pro Christo et in Christo
contra humanam temeritatem et superbiam inuidiose et elate
dixisti? ecce Christus est origo christiani, Christus est caput,
Christus est radix. his ego auditis quid nisi ipsi Christo gratias
agam, qui coegit hominem confiteri? falsa ergo sunt illa
quae in epistulae suae dixit exordio, cum uellet persuadere
conscientiam sancte dantis attendi quae abluat accipientis et,
cum quis sciens fidem a perfido sumpserit, non fidem percipere
sed reatum. hoc enim uolens uelut ostendere quantum sit in
homine baptizante, tamquam magna documenta subiecerat
dicens: omnis enim res origine et radice consistit et, si caput
non habet aliquid, nihil est. postea uero cum dicit quod et
nos dicimus: ecce Christus est origo christiani, Christus est
caput, Christus est radix, delet quod antea dixerat. quia [*] [*]
conscientia sancte dantis est origo et radix et caput accipientis.
uicit ergo ueritas, ut homo qui baptismum Christi desiderat non in
homine ministro spem ponat, sed ad ipsum Christum tamquam
ad originem quae non mutatur, ad radicem quae non euellitur,
ad caput quod non deicitur securus accedat.