Contra Fortunatum (21-25)

AUG. dixit: Ego dico peccatum non esse, si non propria
uoluntate peccatur; hinc esse et praemium. quia propria uoluntate
recta facimus. aut si poenam meretur, qui peccat inuitus.
debet et praemium mereri, qui bene facit inuitus. quis autem.
qui dubitet non deferri praemium nisi ei. qui aliquid bona
uoluntate fecerit ? ex quo intellegimus et poenam inferri ei.
qui uoluntate mala aliquid fecerit. sed quoniam me ad priores
naturas et substantias reuocas. fides mea est omnipotentem
deum, quod maxime animaduertendum est et animo figendum,
omnipotentem deum iustum et bonum fecisse bona. sed ea.
quae ab illo facta sunt, non possunt esse talia, qualis est
ipse. qui fecit. iniustum est enim et stultum credere. ut opera
paria sint artifici et condita conditori. quapropter si pia fides
est, ut omnia bona deus fecerit, quibus tamen ipse est multo
excellentior longeque praestantior, origo et caput mali est in.
peccato, sicut apostolus dixit: radix omnium malorum [*] [*]

est cupiditas; quam quidam sequentes naufragauerunt
a fide et inseruerunt se doloribus multis. si enim radicem
omnium malorum quaeris, habes apostolum dicentem
radicem omnium malorum esse cupiditatem. radicem radicis
quaerere non possum; aut si est aliud malum, cuius radix
non est cupiditas, non erit omnium malorum radix cupiditas.
si autem uerum est omnium malorum radicem esse cupiditatem,
frustra aliud aliquod mali genus quaerimus. tua uero
natura contraria, quam inducis — quoniam iam respondi obiectis
tuis, quaeso, ut et tu mihi dicere digneris — si illa
natura contraria est totum malum neque peccatum potest esse
nisi ex illa, poenam ipsa sola debet mereri, non anima, a qua
non est peccatum. at si dicis ipsam solam mereri poenam et
animam non mereri, quaero, cui data sit paenitentia, quae sit
iussa paenitere. si anima iussa est paenitere, ab illa peccatum
et ipsa uoluntate peccauit. nam si cogitur anima facere malum
neque illa est, quod malum fecit, nonne stultum est et plenum
dementiae, ut gens tenebrarum peccauerit et me paeniteat de
peccatis? nonne plenum dementiae est, ut gens tenebrarum
peccauerit et mihi detur indulgentia peccatorum ? qui possum
dicere secundum fidem uestram: quid feci ? quid commisi ?
apud te fui, integer fui, nulla labe contaminatus fui; tu me
huc misisti, tu necessitatem passus es, tu cauisti regnis tuis,
cum magna eis labes et uastitas inmineret. cum ergo noueris
necessitatem, qua hic obpressus sum, qua respirare non potui,
cui resistere non potui: quid me accusas quasi peccantem? [*]
aut quid promittis indulgentiam peccatorum? ad hoc sine
ambagibus responde. si placet, sicut tibi ego sine ambagibus
respondi.

FOBT. dixit: Haec nos dicimus, quod a contraria natura
anima cogatur delinquere: cui non uis esse radicem nisi hoc
tantum, quod in nobis malum uersatur, cum constet exceptis
nostris corporibus mala in omni mundo uersari. non ista, quae
in corporibus solum habemus sed quae in toto mundo uersantur
et nominibus ualent bona, mala radix habet. nam dixit
dignatio tua, quod haec sit radix malorum, cupiditas. quae in
nostris corporibus uersatur, cum quando non est cupiditas
mali ex nostris corporibus, ex principali illa contraria natura
uersatur in toto mundo. apostolus etenim id nominauit radicem
esse malorum cupiditatem, non unum malum, quam dixisti
radicem omnium malorum. cupiditas uero non uno modo intellegitur,
quam dixisti radicem omnium malorum, quasi quae
in cordibus nostris solum uersetur, cum constet hoc quod in
nobis uersatur malum, ex auctore malo descendere et portiunculam
esse mali hanc radicem, quam tu esse dicis, ut non
sit ipsa radix, sed sit portiuncula mali, eius mali. quod ubique
uersatur. quam radicem et arborem malam dominus noster
appellauit numquam fructus bonos adferentem, quam non
plantauit pater suus, ac merito eradicari et in ignem mitti.
nam quod dicis contrariae naturae peccatum debere inputari,
illa natura mali est; et id esse peccatum animae, si post:
commonitionem saluatoris nostri et sanam doctrinam eius a [*] [*]

contraria et inimica sui stirpe se segregauerit anima, et purioribus
se adornans anima; aliter non posse substantiae suae
reddi. dictum est enim: si non uenissem et locutus eis
fuissem, peccatum non haberent. nunc uero quia ueni
et locutus sum et noluerunt mihi credere. ueniam de
peccato non habebunt. unde paret recte esse paenitentiam
datam post aduentum saluatoris et post hanc scientiam rerum,
qua possit anima acsi diuino fonte lota de sordibus et uitiis
tam mundi totius quam corporum, in quibus eadem anima
uersatur, regno dei, unde progressa est, repraesentari. nam
dictum est ab apostolo, quod prudentia carnis inimica
sit deo: legi enim dei non est subiecta, nec enim
potest. paret ergo his rebus, quod anima bona factione illius,
quae legi dei non est subiecta, peccare uidetur, non sua sponte.
namque idem sequitur, quod caro concupiscit aduersus
spiritum et spiritus aduersus carnem. ut non quaecumque
uultis, illa faciatis. dicit iterum: uideo aliam
legem in membris meis repugnantem legi mentis
meae et captiuum me ducentem in legem peccati et
mortis. ergo miser ego homo, quis me liberabit de
corpore mortis huius nisi gratia dei per dominum
nostrum Iesum Christum, per quem mihi mundus
crucifixus est et ego mundo?

AUG. dixit: Agnosco et amplector testimonia diuinarum
scripturarum. et fidei meae quemadmodum congruant, sicut
deus donare dignabitur. paucis exponam. liberum uoluntatis
arbitrium in illo homine fuisse dico, qui primus formatus est. [*] [*]

ille sic factus est, ut nihil omnino uoluntati eius resisteret.
si uellet dei praecepta seruare. postquam autem libera ipse
uoluntate peccauit, nos in necessitatem praecipitati sumus,
qui ab eius stirpe descendimus. potest autem unusquisque
nostrum mediocri consideratione inuenire uerum esse. quod
dico. hodie namque in actionibus nostris antequam consuetudine
aliqua inplicemur, liberum habemus arbitrium
faciendi aliquid uel non faciendi. cum autem ista libertate
fecerimus aliquid et facti ipsius tenuerit animam perniciosa
dulcedo et uoluptas, eadem ipsa consuetudine sua sic inplicatur,
ut postea uincere non possit, quod sibi ipsa peccando
fabricata est. uidemus multos iurare nolle. sed quia iam consuetudinem
lingua tenuit, non posse refrenare, cum ea exeant
de ore ipsorum, quae non possumus dicere ad mali stirpem
non pertinere. ut enim uobiscum his uerbis agam, quae utinam
sicuti de ore uestro non recedunt, ita et corde intellegantur:
per paracletum iuratis. si ergo uultis experiri uerum esse.
quod dico, instituite non iurare, uidebitis illam consuetudinem
ferri quo solet. et hoc est, quod aduersus animam pugnat.
consuetudo facta cum carne. ipsa est nimirum carnis prudentia.
quae quamdiu ita est, legi dei subici non potest, quamdiu
prudentia carnis est; sed inluminata anima desinit illa esse
carnis prudentia. sic enim dictum est prudentiam carnis non
posse legi dei esse subiectam, quemadmodum si diceretur
glacialem niuem calidam esse non posse. nullo pacto enim
quamdiu nix est, calida esse potest. sed quemadmodum illa
nix calore resoluitur et desinit nix esse, ut possit calescere,
at [*]
sic illa carnis prudentia, id est consuetudo facta cum carne,
cum fuerit mens nostra inluminata et ad arbitrium diuinae
legis totum hominem sibi deus subiecerit, pro illa consuetudine
animae mala facit consuetudinem bonam. ex quo illae
duae arbores, bona arbor et mala arbor, quas commemorasti,
uerissime dictum est a domino quod suos fructus habeant, id
est neque bonam posse dare malos fructus neque malam bonos,
sed malos quamdiu mala est. accipiamus duos homines: bonum
hominem et malum hominem. quamdiu bonus est, malos fructus
dare non potest; quamdiu malus est, fructus bonos dare non
potest. sed ut intellegas istas duas arbores sic esse a domino
positas. ut ibi significaretur liberum arbitrium, non naturas
esse istas duas arbores, sed uoluntates nostras, ipse ait in
euangelio: aut facite arborem bonam aut facite arborem
malam. quis est, qui possit facere naturam ? si ergo
imperatum est nobis, ut faciamus arborem aut bonam aut
malam, nostrum est eligere, quid uelimus. de isto ergo peccato
hominis et de ista consuetudine animae facta cum carne
apostolus dicit: nemo uos seducat: omnis creatura, quae
a deo facta est, bona est. dicit idem apostolus, quem tu
ipse commemorasti: sicuti per unius inobaudientiam peccatores
constituti sunt multi, sic et per unius dicto
audientiam iusti constituentur multi, quoniam per [*] [*]
hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum.
quamdiu ergo portamus imaginem terreni hominis, id est
quamdiu secundum carnem uiuimus, qui uetus etiam homo
nominatur, habemus necessitatem consuetudinis nostrae, ut
non quod uolumus faciamus. cum autem gratia dei amorem
nobis diuinum inspirauerit et nos suae uoluntati subditos
fecerit, quibus dictum est: uos in libertatem uocati estis,
et: gratia dei liberauit me a lege peccati et mortis
— lex autem peccati est. ut quicumque peccat. moriatur —
ab ista lege liberamur, cum iusti esse coeperimus. lex mortis
est, qua dictum est homini: terra es et in terram ibis. ex
ipso enim omnes sic nascimur. quia terra sumus, et in terram
ibimus propter meritum peccati primi hominis. propter autem
gratiam dei, quae nos liberat a lege peccati et mortis, ad
iustitiam conuersi liberamur: ut postea eadem ipsa caro, quae
nos poenis torsit in peccatis manentes, subiciatur nobis in resurrectione
et nulla aduersitate nos quatiat, quominus legem
et diuina praecepta seruemus. unde quoniam ego respondi tuis,
dignare tu respondere illud, quod desidero, quemadmodum
fieri possit, ut. si est deo natura contraria, nobis inputetur
peccatum. qui in illam naturam non uoluntate, sed ab ipso
deo, cui noceri nihil poterat, missi sumus.

FORT. dixit: Hoc genere, quemadmodum et dominus dixit
discipulis suis: ecce mitto uos sicut oues in medio
luporum. hinc sciendum est, quod non inimica mente saluator
noster agnos suos, id est discipulos suos in medio luporum [*] [*]

dirigere uoluit. nisi esset aliqua contrarietas, quae in similitudine
luporum eam deponeret, ubi et discipulos suos miserat,
ut quae forte in medio luporum animae possent decipi, ad
propriam substantiam reuocarentur. hinc ergo paret antiquitas
temporum nostrorum, quam repetimus, et annorum nostrorum
ante mundi constitutionem hoc more missas esse animas contra
contrariam naturam. ut eandem sua passione subicientes uictoria
deo redderetur. nam dixit idem apostolus, quod non
solum esset luctatio contra carnem et sanguinem, sed et
contra principes et potestates et spiritalia nequitiae et dominationem
tenebrarum. si ergo utrobique mala conuersantur et
nequitiae habentur. iam non solum est malum in nostris corporibus.
sed in toto mundo, ubi uidentur uersari animae. quae
sub caelo isto uersantur et inplicatae sunt.

AUG. dixit: Agnos suos dominus noster in medium luporum
misit, id est homines iustos in medium hominum peccatorum
ad praedicationem euangelii tempore hominis suscepti
ab inaestimabili diuina sapientia, ut a peccato ad iustitiam
nos uocaret. quod autem ait apostolus nobis colluctationem
non esse aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principes
et potestates et cetera, quae sunt commemorata. hoc
significat: diabolum et angelos eius sicut etiam nos peccato
cecidisse et lapsos esse dicimus et obtinuisse terrena, id est
homines peccatores, qui quamdiu peccatores sumus, sub iugo
eorum sumus; quemadmodum, cum iusti erimus, erimus sub [*] [*]

iugo iustitiae; et contra illos luctam habemus, ut migrantes
ad iustitiam ab eorum dominatione liberemur. ergo et tu dignare
mihi breuiter ad unum, quod interrogo, respondere.
noceri deo non poterat, an poterat? sed quaeso mihi ut "non
poterat" respondeas.

FORT. dixit: Non poterat noceri.

AUG. dixit: Quare ergo huc nos misit secundum uestram
fidem ?

FORT. dixit: Professio mea haec est, quia noceri non poterat
deo et quod deus huc nos direxit. sed quia id tibi contrarium
est, tu dic, qua ratione hic adparuit anima, quam nunc cupit
deus noster et mandatis et proprio filio directo liberare?

AUG. dixit: Quoniam uideo te interrogatis meis respondere
non potuisse et me aliquid interrogare uoluisse, ecce
satisfacio tibi, dummodo memineris te ad id. quod interrogaui.
non respondisse. anima quare hic sit in mundo inuoluta miseriis,
non modo, sed paulo ante nescio quotiens a me dictum est.
peccauit anima et ideo misera est. liberum arbitrium accepit,
usa est libero arbitrio, quemadmodum uoluit: lapsa est. eiecta
de beatitudine, inplicata miseriis. ad hoc tibi testimonium
recitaui apostoli dicentis: sicut per unum hominem mors,
sic et per unum resurrectio mortuorum. quid quaeris
amplius? unde tu responde: cui noceri non poterat, quare
huc nos misit?

FORT. dixit: Causa haec quaerenda est, cur huc uenerit [*]

anima aut quare eandem deus hinc cupit liberare, quae in
medio malorum uiuit.