Contra epistulam fundamenti (35-37)

Quis enim dubitet totum illud quod dicitur malum
nihil esse aliud quam corruptionem ? possunt quidem aliis
atque aliis uocabulis alia atque alia mala nominari, sed quod
omnium rerum malum sit, in quibus mali aliquid animaduerti
potest, corruptio est. sed corruptio peritae animae inperitia
uocatur; corruptio prudentis inprudentia; corruptio iustae iniustitia;
corruptio fortis ignauia; corruptio quietae atque
tranquillae cupiditas uel metus uel tristitia uec iactantia;
deinde in corpore animato corruptio sanitatis dolor et morbus;
corruptio uirium lassitudo; corruptio quietis labor; deinde in
ipso solo corpore corruptio pulchritudinis foeditas; corruptio
rectitudinis prauitas; corruptio ordinis peruersitas; corruptio [*]

integritatis discissio aut fractura aut diminutio. longum est
et difficile et harum rerum, quas commemoraui, et aliarum
innumerabilium omnes corruptiones nominatim enuntiare, cum
etiam multae, quae dicuntur in corpore, possint et in anima
dici et innumerabilia sint, in quibus propria uocabula corruptio
teneat. uerumtamen uidere iam facile est nihil nocere corruptionem,
nisi quod labefacit naturalem statum, et ideo eam
non esse naturam, sed contra naturam. quodsi non inuenitur
in rebus malum nisi corruptio et corruptio non est natura,
nulla utique natura malum est.

Sed si hoc forte intellegere non ualetis, illud adtendite,
quod omne, quod corrumpitur, bono aliquo minuitur, quia si
non corrumperetur, incorruptum esset; si uero etiam non
posset omnino corrumpi, incorruptibile esset. necesse est
autem, ut siue incorruptio siue incorruptibilitas bonum sit,
si malum est corruptio. sed nunc de incorruptibili natura
nulla quaesito est; de his agitur, quae possunt corrumpi
quae dum non corrumpuntur, incorrupta dici possunt, incor- .
ruptibilia non possunt. illud enim solum incorruptibile proprie
dicitur, quod non tantum non corrumpitur, sed etiam nulla
ex parte corrumpi potest. incorrupta ergo quaecumque sunt
et tamen corrumpi possunt, cum corrumpi coeperint, eo ipso
bono minuuntur, quo incorrupta erant, et magno quidem bono,
quia magnum malum est corruptio; et quamdiu in eis augeri
corruptio potest, tamdiu habent bonum, quo minuantur. quapropter
naturae illae, quas in terra tenebrarum fuisse confingit.
aut poterant corrumpi aut non poterant. si non poterant, incorruptibiles
erant, quo bono superius nihil est. si poterant,
aut corrumpebantur, aut non corrumpebantur; si non corrumpebantur,
incorruptae erant, quod uidemus dici sine magna
laude non posse; si autem corrumpebantur, minuebantur illo [*]

tam magno bono; si minuebantur quo bono, habebant bonum,
quo minuerentur. quodsi habebant bonum, non erant naturae
illae summum malum et omnis Manichaei fabula falsa est.

Sed quoniam quaesiuimus, quid esset malum, neque
hoc naturam, sed contra naturam esse cognouimus, consequenter
quaerendum est, unde sit: quod ille si fecisset, minus
fortasse in has tanti erroris angustias laberetur. praepropere
quippe ac praepostere quaesiuit, unde esset, quod primo non
quaesierat, quid esset; et ideo nullo modo potuerunt quaerenti
occurrere nisi uana phantasmata, quibus difficile animus carnalibus
sensibus multum pastus exuitur. dicet ergo aliquis
non iam certare, sed non errare desiderans: unde est ista
corruptio, quod quasi generale malum rerum bonarum, sed
tamen corruptibilium esse conperimus? qui talis quaerit, cito
inuenit magno ardore uerum petens et constanti perseuerantia
pulsans pie. per homines enim commemoratio aliqua signis
uerborum fieri potest; docet autem unus uerus magister,
ipsa incorruptibilis ueritas, solus magister interior: qui etiam
exterior factus est, ut nos ab exterioribus ad interiora reuocaret,
et formam serui accipiens, ut surgentibus eius sublimitas
innotesceret, iacentibus humilis adparere dignatus est.
in eius nomine subplices simus et per eum misericordiam
patris inplorantes ista quaeramus. primo enim breuissime
responderi potest quaerentibus, unde corruptio est, cum dicitur:
ex eo, quod hae naturae, quae corrumpi possunt, non
de deo genitae, sed ab illo de nihilo factae sunt: quas quo-
Diam bonas superior ratio demonstrauit, nemo potest recte [*] [*] [*]

dicere "non fecisset deus bona"; si autem dixerit "summe bona
ea fecisset" oportet intellegat summum bonum ipsum esse,
qui fecit haec bona.

Quid mali, inquis, fieret, si et ista fierent summe bona?
et tamen si quis ex nobis quaereret accepto et credito deo
patre summo bono, si esset aliud summe bonum, unde esse
nobis pie uideretur, nullo modo recte responderemus nisi de
deo patre, qui summe bonus est. quod ergo de illo est,
meminerimus natum de illo esse, non ab eo factum de nihilo,
et ideo et hoc summe, id est incorruptibiliter bonum esse,
uidemusque iniuste flagitari, ut tam summe bona sint, quae
fecit de nihilo, quam summe bonus est, quem de se genuit:
quem nisi unum genuisset, non id, quod ipse est, genuisset,
quia ipse unus est. quapropter unico quidem filio, per
quem facta sunt a patre omnia bona de nihilo, inperite atque
inpie fratres quaeruntur, nisi ex eo, quod in homine adparere
dignatus est. nam ideo et unigenitus in scripturis et primogenitus
dicitur: unigenitus a patre, primogenitus ex mortuis.
et uidimus, inquit, gloriam eius tamquam unigeniti a
patre, pleni gratia et ueritate, et Paulus dicit: ut sit
ipse primogenitus in multis fratribus.

Quodsi dixerimus "non iam essent ista bona, quae de
nihilo facta sunt, sed tantummodo dei natura esset", inuidebimus
tantis bonis et uox inpia est, iniuriam putare non hoc
esse, quod deus est, et ideo nolle esse aliquod bonum, quoniam
ei praeponitur deus. quaeso, patere, natura animae rationalis,
aliquanto minus te esse quam deus est, et tanto minus, [*] [*]

ut post ipsum te melius aliquid non sit, patere, inquam, et
mitesce illi, ne te adhuc repellat in infima, ubi per angustias
poenales etiam atque etiam bonum, quod es, uilescat tibi.
superba es in deum, si indignaris, quod te antecedit, et nimis
contumeliose de illo sentis, si non ineffabiliter gratularis tam
magnum bonum esse te, ut solus sit ille praestantior. quo
constituto atque firmato illud ne dixeris: me solam naturam
deus facere debuit; nollem, ut post me aliquid boni fieret.
non enim quod bonum est post deum, iam debuit esse nouissimum.
et hinc maxime adparet, quantam tibi tribuerit dignitatem,
quod deus, qui solus tibi naturaliter dominatur, fecit
alia bona, quibus tu quoque dominareris. nec mireris, quod
nunc tibi non omni modo seruiunt et te aliquando etiam
cruciant, quia dominus tuus maiorem habet potestatem in ea,
quae tibi seruiunt, quam tu ipsa, tamquam in seruos seruorum
suorum. quid ergo mirum, si tibi peccanti, id est non obtemperanti
domino tuo poenalia, quibus dominabaris, effecta sunt?
quid enim tam iustum et quid iustius deo? hoc namque
humana natura in Adam meruit, de quo nunc non est disputandi
locus; sed tamen dominator iustus et iustis praemiis et
iustis subpliciis adprobatur beatitate recte uiuentium poenaque
peccantium. nec tamen sine misericordia derelicta es, quae certis
rerum temporumque mensuris uocaris, ut redeas. ita recto moderamine
altissimi conditoris usque ad bona terrena peruentum
est, quae corrumpuntur et reformantur, ut haberes subplicio
mixta solatia, ut et laudares deum delectata ordine bonorum,
et refugeres in eum exercitata experimentis malorum. ita in
quantum tibi terrena seruiunt, docent te esse dominam suam;
in quantum autem molesta sunt, docent, ut seruias domino tuo. [*] [*]