Contra epistulam fundamenti (34)

Sed fortasse dicatis illa mala de talibus naturis non
posse auferri et ideo naturalia debere accipi. non nunc quaeritur,
quid possit uel non possit auferri, sed certe non paruum
lumen est ad intellegendum omnes naturas, in quantum naturae
sunt. bonas esse, quod sine illis malis cogitari bona [*]

illa possunt, sine bonis autem illis nulla natura cogitari
potest. nam sine turbatione caeni possum aquas cogitare,
sine pace autem continuatarum partium nulla species corporis
animo occurrit, aut ullo modo sentiri potest. ac per hoc nec
illae caenosae aquae sine isto bono esse potuerunt, quo bono
fiebat, ut aliqua natura corporea posset esse. nam quod dicitis,
quod illa mala de naturis talibus non possunt auferri, respondetur,
quod et illa bona de naturis talibus non possunt auferri.
cur ergo istas res propter mala, quae auferri non posse arbitramini,
mala naturalia uocare uultis, propter ea bona uero, quae
auferri non posse conuincimini, bona naturalia uocare non uultis?

Restat, ut quaeratis — nam ipsa solet esse uox ultima —
unde sint illa mala, quae mihi quoque displicere dicebam.
respondebo fortasse. si uos prius dixeritis, unde sint illa bona,
quae uos quoque laudare cogimini, si absurdissimi cordis esse
non uultis. sed quid ego istud quaeram, cum utrique fateamur
omnia, quaecumque et quantacumque bona sunt, ab uno esse
deo, qui summe bonus est ? resistite ergo uos ipsi Manichaeo,
qui tot et tanta bona, quae commemorauimus iusteque laudauimus,
pacem concordiamque partium in unaquaque natura,
salutem ualentiamque animantium et cetera, quae repetere
iam piget, ita in terra conmenticia tenebrarum esse arbitratus
est, ut ab illo deo, quem bonorum omnium fatetur auctorem,
alienare conaretur. non enim ea bona uidit, dum hoc solum
adtendit, quod displiceret, tamquam si quispiam leonis fremitu
exterritus et eum intuens trahentem ac dilaniantem pecorum
aut hominum corpora, quaecumque adprehendisset, puerili
quadam infirmitate animi tanto timore percelleretur, ut solam
feritatem leonis intuens atque saeuitiam, cetera eius neglegens
omnino atque praeteriens naturam illius animantis non tantum [*]

malum, sed magnum malum esse clamaret, tanto scilicet exaggeratius,
quanto timidius; at si edomita feritate duci leonem
mansuetum uideret, praesertim si numquam antea fuisset de
illa bestia territus, tunc uacaret securo atque intrepido leonis
pulchritudinem considerare atque laudare. de quo ego nihil
dicam, nisi quod ad rem maxime pertinet, fieri posse, ut aliqua
natura offendat ex aliquo et in totam nascatur odium, cum
manifestum sit multo meliorem esse speciem uerae ac uiuae
bestiae, etiam cum terret in siluis, quam imitatae atque
simulatae, cum in pariete picta laudatur. hoc ergo errore
ille nos non decipiat nec caecos faciat ad considerandas naturarum
species, cum quaedam in eis ita reprehendit, ut omni
ex parte cogat displicere, quod omni ex parte reprehendere
non potest. atque hoc modo animum ad aequum iudicium
conponentes quaeramus iam, unde sint cum illis bonis mala,
quae me quoque inprobare dicebam. quod facilius uidebimus,
si in unum nomen potuerimus cuncta conferre.