De Fide et Symbolo (1-5)

Quoniam scriptum est et apostolicae disciplinae robustissima
auctoritate firmatum. quia iustus ex fide uiuit,
eaque fides officium a nobis exigit et cordis et linguae — ait
enim apostolus: corde creditur ad iustitiam, ore autem
confessio fit ad salutem — oportet nos esse et iustitiae
memores et salutis, quandoquidem in sempiterna iustitia
regnaturi a praesenti saeculo maligno salui fieri non possumus,
nisi et nos ad salutem proximorum nitentes etiam ore profiteamur
fidem, quam corde gestamus: quae fides ne fraudulentis
calliditatibus haereticorum possit in nobis aliqua ex parte
uiolari, pia cautaque uigilantia prouidendum est. est autem
catholica fides in symbolo nota fidelibus memoriaeque mandata
quanta res passa est breuitate sermonis: ut incipientibus atque
lactantibus eis, qui in Christo renati sunt, nondum [*] [*] [*]
scripturarum diuinarum diligentissima et spiritali tractatione atque
cognitione roboratis paucis uerbis credendum constitueretur,
quod multis uerbis exponendum esset proficientibus et ad
diuinam doctrinam certa humilitatis atque caritatis firmitate
surgentibus. sub ipsis ergo uerbis paucis in symbolo constitutis
plerique haeretici uenena sua occultare conati sunt: quibus
restitit et resistit diuina misericordia per spiritales uiros, qui
catholicam fidem non tantum in illis uerbis accipere et credere,
sed etiam domino reuelante intellegere atque cognoscere
meruerunt. scriptum est enim: nisi credideritis, non intellegetis.
sed tractatio fidei ad muniendum symbolum
ualet: non ut ipsa pro symbolo gratiam dei consequentibus
memoriae mandanda et reddenda tradatur, sed ut illa, quae
in symbolo retinentur, contra haereticorum insidias auctoritate
catholica et munitiore defensione custodiat.

Conati sunt enim quidam persuadere deum patrem
non esse omnipotentem; non quia hoc dicere ausi sunt, sed
in suis traditionibus hoc sentire et credere conuincuntur. cum
enim dicunt esse naturam, quam deus omnipotens non creauerit,
de qua tamen istum mundum fabricauerit, quem pulchre
ordinatum esse concedunt, ita omnipotentem deum negant,
ut non eum credant mundum potuisse facere, nisi ad eum
fabricandum alia natura, quae iam fuerat et quam ipse non
fecerat, uteretur; carnali scilicet consuetudine uidendi fabros [*] [*]
et domorum structores et quoslibet opifices, qui, nisi adiuuentur
parata materia, ad effectum suae artis peruenire non
possunt, ita intellegunt fabricatorem mundi non esse omnipotentem,
si mundum fabricare non posset, nisi eum aliqua
non ab illo fabricata natura tamquam materies adiuuaret. ac si
omnipotentem deum fabricatorem mundi esse concedunt, fateantur
necesse est ex nihilo eum fecisse quae fecit. non enim
aliquid esse potest, cuius creator non esset, cum esset omnipotens,
quia etsi aliquid fecit ex aliquo, sicut hominem de
limo, non utique fecit ex eo, quod ipse non fecerat, quia
terram, unde limus est, ex nihilo fecerat. et si ipsum caelum
et terram, id est )mundum et omnia, quae in eo sunt, ex
aliqua materia fecerat, sicut scriptum est: qui fecisti
mundum ex materia inuisa, uel etiam informi, sicut
nonnulla exemplaria tenent, nullo modo credendum est illam
ipsam materiam, de qua factus est mundus, quamuis informem,
quamuis inuisam, quocumque modo esset, per se ipsam esse
potuisse tamquam coaeternam et coaeuam deo; sed quemlibet
modum suum, quem habebat, ut quoquo modo esset et
distinctarum rerum formas posset accipere, non habebat nisi
ab omnipotente deo, cuius beneficio est res non solum quaecumque
formata, sed etiam quaecumque formabilis. inter formatum
autem et formabile hoc interest, quod formatum iam
accepit formam, formabile autem potest accipere. sed qui [*] [*]
praestat rebus formam, ipse praestat etiam posse formari, quoniam
de illo et in illo est omnium speciosissima species incommutabilis,
et ideo ipse unus est, qui cuilibet rei non solum, ut pulchra
sit, sed etiam ut pulchra esse possit adtribuit. quapropter
rectissime creditur omnia deum fecisse de nihilo: quia etiam
si de aliqua materia factus est mundus, eadem ipsa materia
de nihilo facta est, ut ordinatissimo dei munere prima capacitas
formarum fieret, ac deinde formarentur quaecumque
formata sunt. hoc autem diximus, ne quis existimet contrarias
sibi esse diuinarum scripturarum sententias, quoniam et omnia
deum de nihilo fecisse scriptum est et mundum esse factum
de informi materia.

Credentes itaque in deum patrem omnipotentem
nullam creaturam esse, quae ab omnipotente non creata sit,
existimare debemus. et quia omnia per uerbum creauit, quod
uerbum et ueritas dicitur et uirtus et sapientia dei
multisque aliis insinuatur uocabulis qui nostrae fidei Iesus
Christus dominus commendatur, liberator scilicet noster et
rector filius dei — non enim uerbum illud, per quod sunt omnia
condita, generare potuit nisi ille, qui per ipsum condidit omnia
-

credimus etiam in Iesum Christum filium dei patris
unigenitum, id est unicum, dominum nostrum. quod tamen
uerbum non sicut uerba nostra debemus accipere, quae uoce
atque ore prolata uerberato aere transeunt nec diutius manent
quam sonant; manet enim illud uerbum incommutabiliter. [*] [*]
nam de ipso dictum est, cum de sapientia diceretur: in se
ipsa manens innouat omnia. uerbum enim patris ideo
dictum est, quia per ipsum innotescit pater. sicut enim uerbis
nostris id agimus, cum uerum loquimur, ut noster animus
innotescat audienti et quidquid secretum in corde gerimus
per signa huius modi ad cognitionem alterius proferatur: sic
illa sapientia, quam deus pater genuit, quoniam per ipsam
innotescit dignis animis secretissimus pater, uerbum eius
\'conuenientissime nominatur.

Inter animum autem nostrum et uerba nostra, quibus
eundem animum ostendere conamur, plurimum distat. nos
quippe non gignimus sonantia uerba, sed facimus: quibus
faciendis materia subiacet corpus. plurimum autem interest
inter animum et corpus. deus uero, cum uerbum genuit, id
quod est ipse genuit, neque de nihilo neque de aliqua iam facta
conditaque materia, sed de se ipso id quod est ipse. hoc enim
et nos conamur, cum loquimur, si diligenter consideremus
nostrae uoluntatis adpetitum, non cum mentimur, sed cum
uerum loquimur. quid enim aliud molimur, nisi animum ipsum
nostrum, si fieri potest, cognoscendum et perspiciendum animo
auditoris inferre? ut in nobis quidem ipsi maneamus nec
recedamus a nobis et tamen tale indicium, quo fiat in altero
nostra notitia, proferamus, ut, quantum facultas conceditur,
quasi alter animus ab animo, per quem se indicet, proferatur. [*] [*]

id facimus conantes et uerbis et ipso sono uocis et uultu et
gestu corporis, tot scilicet machinamentis id, quod intus est,
demonstrare cupientes, quia tale aliquid proferre non possumus;
et ideo non potest loquentis animus penitus innotescere. unde
etiam mendaciis locus patet. deus autem pater, qui uerissime
se indicare animis cognituris et uoluit et potuit, hoc ad se
ipsum indicandum genuit, quod est ipse qui genuit: qui
uirtus etiam eius et sapientia dicitur, quia per ipsum
operatus est et disposuit omnia. de quo propterea dicitur:
adtingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit
omnia suauiter.

Quamobrem unigenitus filius dei neque factus est
a patre, quia, sicut dicit euangelista, omnia per ipsum
facta sunt, neque ex tempore genitus, quoniam sempiterne
deus sapiens sempiternam secum habet sapientiam suam; neque
inpar est patri, id est in aliquo minor, quia et apostolus
dicit: qui cum in forma dei esset constitutus, non
rapinam arbitratus est esse aequalis deo. hac igitur
fide catholica et illi excluduntur, qui eundem dicunt filium
esse, qui pater est, quia et hoc uerbum apud deum esse non
posset nisi apud patrem deum et nulli est aequalis qui solus
est; excluduntur etiam illi, qui creaturam dicunt esse filium,
quamuis non talem, quales sunt ceterae creaturae. quantamcumque
enim creaturam dicant, si creatura est, condita et facta est; [*] [*]
nam idem est condere, quod creare. quamquam in latinae
linguae consuetudine dicatur aliquando creare pro eo, quod est
gignere; sed graeca discernit. hoc enim dicimus creaturam,
quod illi xtfofwi uel xtlatv uocant; et cum sine ambiguitate
loqui uolumus, non dicimus creare, sed condere. ergo si
creatura est filius, quamlibet magna sit, facta est. nos autem
in eum credimus, per quem facta sunt omnia, non in eum,
per quem facta sunt cetera; neque enim aliter hic possumus
accipere omnia, nisi quaecumque sunt facta.