De civitate dei (2.29)

CAPUT XXVIIII. De abiciendo cultu deorum cohortatio ad Romanos.

Haec potius concupisce o indoles Romana laudabilis o
progenies Regulorum Scaeuolarum Scipionum Fabriciorum; [*]

haec potius concupisce, haec ab illa turpissima uanitate et
fallacissima daemonum malignitate discerne. Si quid in te
laudabile naturaliter eminet, non nisi uera pietate purgatur
adque perficitur, inpietate autem disperditur et punitur. Nunc
iam elige quid sequaris, ut non in te, sed in Deo uero sine
ullo errore lauderis. Tunc enim tibi gloria popularis adfuit,
sed occulto diuinae prouidentiae iudicio uera religio quam
eligeres defuit. Expergiscere, dies est, sicut experrecta es in
quibusdam, de quorum uirtute perfecta et pro fide uera etiam
passionibus gloriamur, qui usquequaque aduersus potestates
inimicissimas confligentes easque fortiter moriendo uincentes
sanguine nobis hanc patriam peperere suo. Ad quam patriam
te inuitamus et exhortamur, ut eius adiciaris numero ciuium,
cuius quodam modo asylum est uera remissio peccatorum.
Non audias degeneres tuos Christo Christianisue detrahentes
et accusantes uelut tempora mala, cum quaerant tempora,
quibus non sit quieta uita, sed potius secura nequitia. Haec
tibi numquam nec pro terrena patria placuerunt. Nunc iam
caelestem arripe, pro qua minimum laborabis, et in ea ueraciter
semperque regnabis. Illic enim tibi non Vestalis focus, non
lapis Capitolinus, sed Deus unus et uerus

nec metas rerum nec tempora ponit,

Imperium sine fine dabit.

Noli deos falsos fallacesque requirere; abice potius adque
contemne in ueram emicans libertatem. Non sunt di, maligni
sunt spiritus, quibus aeterna tua felicitas poena est. Non [*] [*]

tam Iuno Troianis, a quibus carnalem originem ducis, arces
uidetur inuidisse Romanas, quam isti daemones, quos adhuc
deos putas, omni generi hominum sedes inuident sempiternas.
Et tu ipsa non parua ex parte de talibus spiritibus iudicasti,
quando ludis eos placasti et per quos homines eosdem ludos
fecisti, infames esse uoluisti. Patere adseri libertatem tuam
aduersus inmundos spiritus, qui tuis ceruicibus inposuerant
sacrandam sibi et celebrandam ignominiam suam. Actores
criminum diuinorum remouisti ab honoribus tuis: supplica
Deo uero, ut a te remoueat illos deos, qui delectantur criminibus
suis, seu ueris, quod ignominiosissimum est, seu falsis.
quod malitiosissimum. Bene, quod tua sponte histrionibus et
scaenicis societatem ciuitatis patere noluisti; euigila plenius!
Nullo modo his artibus placatur diuina maiestas, quibus
humana dignitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus
delectantur obsequiis, haberi putas in numero sanctarum caelestium
potestatum, cum homines, per quos eadem aguntur
obsequia, non putasti habendos in numero qualiumcumque
ciuium Romanorum? Incomparabiliter superna est ciuitas
clarior, ubi uictoria ueritas, ubi dignitas sanctitas, ubi pax
felicitas, ubi uita aeternitas. Multo minus habet in sua societate
tales deos, si tu in tua tales homines habere erubuisti.
Proinde si ad beatam peruenire desideras ciuitatem, deuita
daemonum societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per
turpes placantur. Sic isti a tua pietate remoueantur purgatione
Christiana, quo modo illi a tua dignitate remoti sunt notatione
censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui
uolunt, et de malis carnalibus, quae sola perpeti nolunt, quod
neque in his habeant quam putantur habere isti daemones [*]
potestatem (quamquam si haberent, deberemus potius etiam
ista contemnere, quam propter ista illos colere et eos colendo
ad illa, quae nobis inuident, peruenire non posse), — tamen
nec in istis eos hoc ualere, quod hi putant, qui propter haec
eos coli oportere contendunt, deinceps uidebimus, ut hic sit
huius uoluminis modus.