De civitate dei (2.24)

CAPUT XXIIII. De Syllanis actibus, quorum se daemones ostentauerint adiutores.

Sylla certe ipse, cuius tempora talia fuerunt, ut superiora,
quorum uindex esse uidebatur, illorum conparatione [*] [*] [*]

quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mouisset,
adeo laeta exta immolanti fuisse scribit Liuius, ut custodiri
se Postumius haruspex uoluerit capitis supplicium subiturus,
nisi ea, quae in animo Sylla haberet, dis iuuantibus inpleuisset.
Ecce non discesserant adytis adquo aris relictis di, quando
de rerum euentu praedicebant nihilque de ipsius Syllae correctione
curabant. Promittebant praesagando felicitatem magnam
nec malam cupiditatem minando frangebant. Deinde cum esset
in Asia bellum Mithridaticum gerens, per Lucium Titium ei
mandatum est a Ioue, quod esset Mithridatem superaturus,
et factum est. Ac postea molienti redire in Urbem et suas
amicorumque iniurias ciuili sanguine ulcisci, iterum mandatum
est ab eodem Ioue per militem quendam legionis sextae, prius
se de Mithridate praenuntiasse uictoriam, et tunc promittere
daturum se potestatem, qua recuperaret ab inimicis rem
publicam non sine multo sanguine. Tum percontatus Sylla,
quae forma militi uisa fuerit, cum ille indicasset, eam recordatus
est, quam prius ab illo audierat, qui de Mithridatica
uictoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi
potest, quare di curauerint uelut felicia ista nuntiare, et
nullus eorum curauerit Syllam monendo corrigere mala
tanta facturum scelestis armis ciuilibus, qualia non foedarent,
sed auferrent omnino rem publicam? Nempe intelleguntur
daemones, sicut saepe dixi notumque nobis est in litteris
sacris resque ipsae satis indicant, negotium suum agere, ut [*] [*]
pro dis habeantur et colantur, ut ea illis exhibeantur, quibus
hi qui exhibent sociati unam pessimam causam cum eis
habeant in iudicio Dei.

Deinde cum uenisset Tarentum Sylla adque ibi sacrificasset,
uidit in capite uitulini iecoris similitudinem coronae aureae.
Tunc Postumius haruspex ille respondit praeclaram significare
uictoriam iussitque ut extis illis solus uesceretur. Postea
paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando
clamauit: a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla).
Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset,
continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus
est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera
Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit
et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam
maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant
Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum
liberantem. Clamauit homo uaticinando: (uictoria tua est,
Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit
etiam aliquid et prope futurum et mox factum, unde longe
aberat per quem ille spiritus loquebatur; non tamen clamauit:
\'ab sceleribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda
commisit, cui corona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum
signum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti
dare solerent ac non daemones inpii, profecto illis extis nefaria
potius adque ipsi Syllae grauiter noxia mala futura monstrarent.
Neque enim eius dignitati tantum profuit illa uictoria, quantum
nocuit cupiditati; qua factum est, ut inmoderatis inhians
et secundis rebus elatus ac praecipitatus magis ipse periret [*] [*]

in moribus, quam inimicos in corporibus perderet. Haec illi
di uere tristia uereque lugenda non extis, non auguriis, non
cuiusquam somnio uel uaticinio praenuntiabant. Magis enim
timebant ne corrigeretur quam ne uinceretur. Immo satis
agebant, ut uictor ciuium gloriosus uictus adque captiuus
nefandis uitiis et per haec ipsis etiam daemonibus multo
obstrictius subderetur.