De civitate dei (2.14)

CAPUT XIIII. Meliorem fuisse Platonem, qui poetis locum in bene morata urbe non dederit, quam hos deos, qui se ludis scaenicis uoluerint honorari.

Deinde quaerimus, ipsi poetae talium fabularum conpositores,
qui duodecim tabularum lege prohibentur famam laedere
ciuium, tam probrosa in deos conuicia iaculantes quur non
ut scaenici habeantur inhonesti. Qua ratione rectum est, ut
poeticorum figmentorum et ignominiosorum deorum infamentur
actores, honorentur auctores? An forte Graeco Platoni potius
palma danda est, qui cum ratione formaret, qualis esse ciuitas
debeat, tamquam aduersarios ueritatis poetas censuit urbe
pellendos? Iste uero et deorum iniurias indigne tulit et fucari
corrumpique figmentis animos ciuium noluit. Confer nunc
Platonis humanitatem a ciuibus decipiendis poetas urbe pellentem
cum deorum diuinitate honori suo ludos scaenicos expetente.
Ille, ne talia uel scriberentur, etsi non persuasit disputando,
tamen suasit leuitati lasciuiaeque Graecorum; isti, ut talia
etiam agerentur, iubendo extorserunt grauitati et modestiae
Romanorum. Nec tantum haec agi uoluerunt, sed sibi dicari,
sibi sacrari, sibi sollemniter exhiberi. Cui tandem honestius
diuinos honores decerneret ciuitas? utrum Platoni haec turpia [*]

et nefanda prohibenti, an daemonibus hac hominum deceptione
gaudentibus, quibus ille uera persuadere non potuit?

Hunc Platonem Labeo inter semideos commemorandum
putauit, sicut Herculem, sicut Romulum. Semideos autem
heroibus anteponit; sed utrosque inter numina conlocat. Verum
tamen istum, quem appellat semideum, non heroibus tantum,
sed etiam dis ipsis praeferendum esse non dubito. Propinquant
autem Romanorum leges disputationibus Platonis, quando
ille cuncta poetica figmenta condemnat, isti autem poetis
adimunt saltem in homines maledicendi licentiam; ille poetas
ab urbis ipsius habitatione, isti saltem actores poeticarum
fabularum remouent a societate ciuitatis; et si contra deos
ludorum scaenicorum expeditores aliquid auderent, forte undique
remouerent. Nequaquam igitur leges ad instituendos bonos
aut corrigendos malos mores a dis suis possent accipere seu
sperare Romani, quos legibus suis uincunt adque conuincunt.
Illi -enim honori suo deposcunt ludos scaenicos, isti ab honoribus
omnibus repellunt homines scaenicos; illi celebrari sibi
iubent figmentis poeticis obprobria deorum, isti ab obprobriis
hominum deterrent inpudentiam poetarum. Semideus autem
ille Plato et talium deorum libidini restitit, et ab indole
Romanorum quid perficiendum esset ostendit, qui poetas ipsos
uel pro arbitrio mentientes uel hominibus miseris quasi deorum
facta pessima imitanda proponentes omnino in ciuitate bene
instituta uiuere noluit. Nos quidem Platonem nec deum nec
semideum perhibemus, nec ulli sancto angelo summi Dei nec
ueridico prophetae nec apostolo alicui nec cuilibet Christi
martyri nec cuiquam Christiano homini conparamus; cuius
nostrae sententiae ratio Deo prosperante suo loco explicabitur.
Sed eum tamen, quando quidem ipsi uolunt fuisse semideum,
praeferendum esse censemus, si non Romulo et Herculi
(quamuis istum nec fratrem occidisse, nec aliquod perpetrasse [*]

flagitium quisquam historicorum uel poetarum dixit aut finxit),
certe uel Priapo uel alicui Cynocephalo, postremo uel Febri,
quae Romani numina partim peregrina receperunt, partim sua
propria sacrauerunt. Quo modo igitur tanta animi et morum
mala bonis praeceptis et legibus uel inminentia prohiberent,
uel insita extirpanda curarent di tales, qui etiam seminanda
et augenda flagitia curauerunt, talia uel sua uel quasi sua
facta per theatricas celebritates populis innotescere cupientes,
ut tamquam auctoritate diuina sua sponte nequissima libido
accenderetur humana, frustra hoc exclamante Cicerone, qui
cum de poetis ageret: Ad quos cum accessit, inquit, clamor
et adprobatio populi quasi cuiusdam magni et sapientis magistri,
quas a illi obducunt tenebras, quos inuehunt metus, quas inflammant
cupiditates!\'