De civitate dei (2.11)

CAPUT XI. De scaenicis aput Graecos in rei publicae administrationem receptis, eo quod placatores deorum iniuste ab hominibus spernerentur.

Ad hanc conuenientiam pertinet, quod etiam scaenicos
actores earundem fabularum non paruo ciuitatis honore dignos
existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica
libro commemoratur, Aeschines Atheniensis, uir eloquentissimus,
cum adulescens tragoedias actitauisset, rem publicam
capessiuit et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis
de rebus pacis ac belli legatum ad Philippum Athenienses
saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem
artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos
uiderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero
deputare. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane dis suis
omnino congruenter, qui nec uitam ciuium lacerandam linguis
poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant
deorum uitam eisdem ipsis dis uolentibus et libentibus carpi,
et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae
numinibus quibus subditi erant grata esse cognouerant, non
solum minime spernendos in ciuitate, uerum etiam maxime
honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, quur
sacerdotes honorarent, quia per eos uictimas dis acceptabiles
offerebant, et scaenicos probrosos haberent, per quos illam
uoluptatem siue honorem dis exhiberi petentibus et, nisi fieret,
irascentibus eorum admonitione didicerant? cum praesertim
Labeo, quem huiusce modi rerum peritissimum praedicant,
numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diuersitate [*] [*]

%
distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus
adserat, bonos autem obsequiis laetis adque
iucundis, qualia sunt, ut ipse ait, ludi conuiuia lectisternia.
Quod totum quale sit, postea, si Deus iuuerit, diligentius disseremus.
Nunc ad rem praesentem quod adtinet, siue omnibus
omnia tamquam bonis permixte tribuantur (neque enim esse
decet deos malos, cum potius isti, quia inmundi sunt spiritus,
omnes sint mali), siue certa discretione, sicut Labeoni uisum
est, illis illa, istis ista distribuantur obsequia, conpetentissime
Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae
ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel
omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod
est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis
amantur, facere conuincantur iniuriam.