De civitate dei (1.19)

CAPUT XVIIII. De Lucretia, quae se ob inlatum sibi stuprum peremit.

An forte huic perspicuae rationi, qua dicimus corpore
obpresso nequaquam proposito castitatis ulla in malum consensione
mutato illius tantum esse flagitium, qui obprimens
concubuerit, non illius, quae obpressa concumbenti nulla uoluntate
consenserit, contradicere audebunt hi, contra quos feminarum
Christianarum in captiuitate obpressarum non tantum
mentes, uerum etiam corpora sancta defendimus? Lucretiam
certe, matronam nobilem ueteremque Romanam, pudicitiae
magnis efferunt laudibus. Huius corpore cum uiolenter obpresso
Tarquinii regis filius libidinose potitus esset, illa scelus
inprobissimi iuuenis marito Collatino et propinquo Bruto, uiris
clarissimis et fortissimis, indicauit eosque ad uindictam constrinxit.
Deinde foedi in se commissi aegra adque inpatiens
se peremit. Quid dicemus? Adultera haec an casta iudicanda
est? Quis in hac controuersia laborandum putauerit? Egregie
quidam ex hoc ueraciterque declamans ait: \'Mirabile dictu,
duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Splendide adque [*]

uerissime. Intuens enim in duorum corporum commixtione
unius inquinatissimam cupiditatem, alterius castissimam uoluntatem,
et non quid coniunctione membrorum, sed quid animorum
diuersitate ageretur adtendens: (Duo., inquit, fuerunt, et
adulterium unus admisit.\'

Sed quid est hoc, quod in eam grauius uindicatur, quae
adulterium non admisit? Nam ille patria cum patre pulsus
est. haec summo est mactata supplicio. Si non est illa inpudicitia
qua inuita obprimitur, non est haec iustitia qua casta
punitur. Vos appello, leges iudicesque Romani. Nempe post
perpetrata facinora nec quemquam scelestum indemnatum inpune
uoluistis occidi. Si ergo ad uestrum iudicium quisquam
deferret hoc crimen uobisque probaretur non solum indemnatam,
uerum etiam castam et innocentem interfectam esse
mulierem, nonne eum, qui id fecisset, seueritate congrua
plecteretis? Hoc fecit illa Lucretia; illa, illa sic praedicata
Lucretia innocentem, castam, uim perpessam Lucretiam insuper
interemit. Proferte sententiam. Quod si propterea non potestis,
quia non adstat quam punire possitis, quur interfectricem innocentis
et castae tanta praedicatione laudatis? Quam certe
aput infernos iudices etiam tales, quales poetarum uestrorum
carminibus cantitantur, nulla ratione defenditis, constitutam
inter illos scilicet,.

qui sibi letum

Insontes peperere manu lucemque perosi

Proiecere animas;

cui ad superna redire cupienti [*] [*] [*]

Fas obstat, tristisque palus inamabilis undae

Adligat.

An forte ideo ibi non est, quia non insontem, sed male sibi
consciam se peremit? Quid si enim (quod ipsa tantummodo
nosse poterat) quamuis iuueni uiolenter inruenti etiam sua
libidine inlecta consensit idque in se puniens ita doluit, ut
morte putaret expiandum? Quamquam ne sic quidem se occidere
debuit, si fructuosam posset aput deos falsos agere
paenitentiam. Verum tamen si forte ita est falsumque est
illud, quod duo fuerunt et adulterium unus admisit, sed potius
ambo adulterium commiserunt, unus manifesta inuasione, altera
latente consensione, non se occidit insontem, et ideo potest a
litteratis eius defensoribus dici non esse aput inferos inter
illos, qui sibi letum insontes peperere manu.\' Sed ita haec
causa ex utroque latere coartatur, ut, si extenuatur homicidium,
adulterium confirmetur; si purgatur adulterium, homicidium
cumuletur; nec omnino inuenitur exitus, ubi dicitur: Si adulterata,
quur laudata; si pudica, quur occisa?*

Nobis tamen hoc tam nobili feminae huius exemplo ad
istos refutandos, qui Christianis feminis in captiuitate conpressis
alieni ab omni cogitatione sanctitatis insultant, sufficit
quod in praeclaris eius laudibus dictum est: Duo fuerunt et
adulterium unus admisit.\' Talis enim ab eis Lucretia magis
credita est, quae se nullo adulterino potuerit maculare consensu.
Quod ergo se ipsam, quoniam adulterum pertulit, etiam non
adultera occidit, non est pudicitiae caritas, sed pudoris [*] [*]

infirmitas. Puduit enim eam turpitudinis alienae in se commissae
etiamsi non secum, et Romana mulier, laudis auida nimium,
uerita est ne putaretur, quod uiolenter est passa cum uiueret,
libenter passa si uiueret. Unde ad oculos hominum testem .
mentis suae illam poenam adhibendam putauit, quibus conscientiam
demonstrare non potuit. Sociam quippe facti se credi
erubuit, si, quod alius in ea fecerat turpiter, ferret ipsa
patienter. Non hoc fecerunt feminae Christianae, quae passae
similia uiuunt tamen nec in se ultae sunt crimen alienum,
ne aliorum sceleribus adderent sua, si, quoniam hostes in eis
concupiscendo stupra commiserant, illae in se ipsis homicidia
erubescendo committerent. Habent quippe intus gloriam castitatis,
testimonium conscientiae; habent autem coram oculis
Dei sui nec requirunt amplius, ubi quid recte faciant non
habent amplius, ne deuient ab auctoritate legis diuinae, cum
male deuitant offensionem suspicionis humanae.