De civitate dei (1.10)

CAPUT X. Quod sanctis in amissione rerum temporalium nihil pereat.

Quibus recte consideratis adque perspectis adtende utrum
aliquid mali acciderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum
uerteretur, nisi forte putandum est apostolicam illam uacare
sententiam, ubi ait: Scimus quia diligentibus Deum
omnia cooperatur in bonum. Amiserunt omnia quae
habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris
hominis bona, qui est ante Deum diues? Hae sunt opes
Christianorum, quibus opulentus dicebat apostolus: Est autem
quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil
enim intulimus in hunc mundum, sed nec auferre
aliquid possumus. Habentes autem uictum et tegumentum
his contenti sumus. Nam qui uolunt diu ites
fieri, incidunt in tentationem et laqueum et
desideria multa stulta et noxia, quae mergunt
homines in interitum et perditionem. Radix enim [*] [*]

est omnium malorum auaritia, quam quidam adpetentes
a fide pererrauerunt et inseruerunt se
doloribus multis.

Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt,
si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere,
intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam
non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus
et minime superatus: Nudus exiui de utero matris
meae, nudus reuertar in terram. Dominus dedit,
Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum
est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus
magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui
pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus
uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem
infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent
Christo, aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum
haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum
quippe doluerunt, quantum se doloribus inseruerant, sicut
apostolum dixisse supra commemoraui. Oportebat enim ut eis
adderetur etiam experimentorum disciplina, a quibus tam diu
fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui
uolunt diuites fieri, incidunt in tentationem et
cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem,
quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus
huius mundi non superbe sapere neque sperare in
incerto diuitiarum, sed in Deo uiuo, qui praestat [*] [*] [*]

nobis omnia abundanter ad fruendum; bene faciant,
diuites sint in operibus bonis, facile tribuant,
communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum
in futurum, ut adprehendant ueram uitam.
Haec qui de suis diuitiis faciebant, magnis sunt lucris leuia
damna solati plusque laetati ex his, quae facile tribuendo
tutius seruauerunt, quam contristati ex his, quae timide retinendo
facilius amiserunt. Hoc enim potuit in terra perire,
quod piguit inde transferre. Nam qui receperunt consilium
Domini sui dicentis: Nolite uobis condere thesauros
in terra, ubi tinea et rubigo exterminant et ubi
fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate uobis
thesaurum in caelo, quo fur non accedit neque tinea
corrumpit; ubi enim est thesaurus tuus, illic erit
et cor tuum, tribulationis tempore probauerunt quam recte
sapuerint non contemnendo ueracissimum praeceptorem et
thesauri sui fidelissimum inuictissimumque custodem. Nam si
multi gauisi sunt ibi se habuisse diuitias suas, quo contigit
ut hostis non accederet: quanto certius et securius gaudere
potuerunt, qui monitu Dei sui illuc migrauerunt, quo accedere
omnino non posset! Unde Paulinus noster, Nolensis episcopus,
ex opulentissimo diuite uoluntate pauperrimus et copiosissime
sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastauerunt, cum
ab eis teneretur, sic in corde suo, ut ab eo postea cognouimus,
precabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum;
ubi enim sint omnia mea, tu scis.\' Ibi enim habebat [*] [*]
omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstrauerat,
qui haec mala mundo uentura praedixerat. Ac per hoc qui
Domino suo monenti oboedierant, ubi et quo modo thesaurizare
deberent, nec ipsas terrenas diuitias barbaris incursantibus
amiserunt. Quos autem non oboedisse paenituit. quid de talibus
rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, certe
consequente experientia didicerunt.

At enim quidam boni etiam Christiani tormentis excruciati
sunt, ut bona sua hostibus proderent. Illi uero nec prodere
nec perdere potuerunt bonum, quo ipsi boni erant. Si autem
torqueri quam mammona iniquitatis prodere maluerunt, boni
non erant. Admonendi autem fuerant, qui tanta patiebantur
pro auro, quanta essent sustinenda pro Christo, ut eum potius
diligere discerent, qui pro se passos aeterna felicitate ditaret,
non aurum et argentum, pro quo pati miserrimum fuit, seu
mentiendo occultaretur, seu uerum dicendo proderetur. Namque
inter tormenta nemo Christum contitendo amisit, nemo
anrum nisi negando seruauit. Quocirca utiliora erant fortasse
tormenta, quae bonum incorruptibile amandum docebant,
quam illa bona, quae sine ullo utili fructu dominos sui amore
torquebant.

Sed quidam etiam non habentes quod proderent, dum non
creduntur, torti sunt. Et hi forte habere cupiebant nec sancta
uoluntate pauperes erant; quibus demonstrandum fuit non
facultates, sed ipsas cupiditates talibus dignas esse cruciatibus.
Si uero uitae melioris proposito reconditum aurum argentumque
non habebant, nescio quidem utrum cuiquam talium
acciderit, ut dum habere creditur torqueretur: uerum tamen
etiamsi accidit, profecto, qui inter illa tormenta paupertatem [*]

sanctam confitebatur, Christum confitebatur. Quapropter etsi
non meruit ab hostibus credi, non potuit tamen sanctae paupertatis
confessor sine caelesti mercede torqueri.

Multos, inquiunt, etiam Christianos fames diuturna uastauit.
Hoc quoque in usus suos boni fideles pie tolerando uerterunt.
Quos enim fames necauit, malis uitae huius, sicut corporis
morbus, eripuit: quos autem non necauit, docuit parcius uiuere,
docuit productius ieiunare.