Adnotationes in Iob (36-39)

Sustine me pusillum, ut de doceam; adhuc
enim in me sunt sermones. suscipiens scientiam
meam de longe: quoniam quamdiu sumus in
hoc corpore, peregrinamur a domino. operibus
autem meis quae iusta sunt, loquar. ne dicatur ei,
quod peccatori dicit deus: ut quid tu enarras iustitias
meas et adsumis testamentum meum per os tuum?
tu uero odisti eruditionem. ergo hic operibus loquendum
est; nam scientia de longe suscipitur ex parte et in
aenigmate. cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex
parte est auferetur et non iam de longe erit, quoniam
uidebimus eum sicuti est. in ueritate et non iniusta
uerba iniuste intelleges: ea ipsa quae patiebatur
lob uerba dei dicit esse in ueritate et non iniusta; sed ab
isto iniuste intellegi existimat, qUf-ffi putat conqueri se inmerito
pati, cum etiam de iustorum tribulatione dictum sit:
tempus est, ut iudicium incipiat a domo domini.
et scito quia dominus non abiciet innocentem:
quamuis corripiat quem diligit et flagellet omnem
filium quem recipit. fortis robore cordis, non
uiuificat inpium: quamuis ad tempus ei parcere uideatur.
et bene: fortis robore cordis, quia tunc eum non uiuificabit,
quando serae paenitentiae locum quaerit cum lacrimis,
et non inueniet nec flectet ad misericordiam fortiter iudicantem,
quem modo misericorditer admonentem contemnit. et [*] [*]

iudicium pauperum dabit: quo iudicet eos, a quibus
patiuntur iniquitatem. et bene: pauperum ut superius inpium
diuitem intellegas, id est superbum. non auferet a
iusto oculos eius: etiam cum eum uelut in fornace pro.
bat tentatione tribulationis, non ei auferet intellegentiam, qua
cognoscitur et colitur deus. ex quo satis ostendit inpiorum
poenam esse ipsam caecitatem, etiam cum uidetur eis parci.
et cum regibus in solio: subauditur ., sedere eos fecit..,
hoc est iustos; reges autem dicit qui carnem suam regunt.
unde est illud: quis est rex qui uadit committere
bellum cum alio rege et cetera. et sedere eos fecit
in perpetuum et exaltabuntur: et hic subauditur quod
supra dixit "cum regibus in solio". exaltabuntur
autem dixit, quoniam humiliati sunt. et qui compediti
sunt compedibus: a quo uinculo dicit apostolus sibi
bonum esse dissolui et esse cum Christo, id est retinacula
huius uitae, in qua corpus quod corrumpitur adgrauat
animam. capientur in funibus paupertatis:
conuincientur longis consuetudinibus delectationum carnalium,
quae sunt de rerum indigentia, quibus mortalis uita sustentatur
et agitur. et adnuntiantur eis opera eorum: non
utique bona siue ista ipsa concupiscentialia, de quibus dicitur:
scio quia non habitat in carne mea bonum. quae
etiamsi non regnent in nostro mortali corpore ad oboediendum
eis, non tamen desunt; siue quibus ad haec uenire homo
meruit ex traduce peccati. et delicta, cum fuerint roborati:
ipsa sunt opera quae supra dixit. non enim infirmis
facile possunt adnuntiari, id est manifestari, sed his qui iam [*] [*]
ita profecerunt, ut transierint omnem istam iniquitatem, quae
uulgo nota est in apertissimis operibus flagitiosis et facinorosis.
sed iustum exaudiet: eum scilicet qui ex fide
uiuit, ut gratiae dei deputet, non meritis suis non solum
quod secundum uitae istius modum iustificatus est, sed etiam
quod restat, ut ab uniuerso delictorum malo liberetur: quae
adnuntiat ueritas fidelibus, cum fuerint roborati, quando capientur
in funibus paupertatis; adhuc enim compediti
sunt compedibus, nondum exaltati, ut sedeant in solio
cum regibus in perpetuum. et dixit, quia conuertentur
ab iniquitate. "et dixit" subaudieudum est deus".
si obaudierint et seruierint, complebunt dies suos
in bonis et annos suos in gloria: tunc uero nullum
peccatum erit in homine, quia nulla erit mortis contentio,
id est indigentia mortalitatis, quae facta est de peccato, cum
iam dicetur: ubi est, mors, contentio tua? inpios
uero non faciet saluos, eo quod noluerunt scire
dominum: hoc ad gentes magis uidetur pertinere. et cum
monerentur, inoboedientes erant: hoc ad Iudaeos et
omnes qui eis per inoboedientiam similes sunt etiam in ecclesia.
et hypocritae corde ponent furorem: quo dominum
crucifixerunt. non clamabunt, quia ligauit eos:
honore nominis super omnes gentes. moriatur ergo in
iuuentute anima eorum: in superbia, qua se extollebant
ueluti de meritis operum suorum. et uita eorum uulneretur
ab angelis: commodius accipitur a nuntiis ueritatis,
quorum aliis odor uitae in uitam, aliis odor mortis
in mortem. quod tribulauerint infirmum et [*] [*]
inualidum: illud infirmum dei, quod fortius est hominibus.
iudicium uero mansuetorum statuet: ipse dominus
exemplo mansuetudinis suae differens etiam uindictam imitantium
se, sed tamen certo futuram. et quia decepit te
ab ore inimici abyssus: decepit, sicut uisum est persecutoribus
eius, profunditas huius saeculi Christum ab ore
falsi testis; ad ipsum enim dominum conuertit sermonem.
effusi subter ea: subaudiendum "deceperunt tela: grauati
enim terrenis cupiditatibus subter abyssum effusi dicti sunt.
et descendit mensa tua plena pinguedine: sacramentum
corporis et sanguinis eius, panis qui de caelo
descendit. non deficiet iustos iudicium: quamuis
edant pauperes et saturentur ad imitandas passiones domini.
parati de plenitudine caritatis, non tamen ideo non facit
iudicium ipsorum cito. et ira super inpios erit propter
inpietatem munerum quae accipiebant iniquitatibus:
omnia munera dicit quaecumque commoda temporalia.
propter quae commoda iniquitates fiunt. non te auertat
uoluntas an i mi: domino dicitur non monentis auctoritate
aut iubentis audacia, sed locutione prophetiae per imperatiuum
modum futura praedicentis, sicuti est: accingere gladium
tuumsuper femur, potentissime. a precibus in firmorum,
cum in necessitate fuerint, clamantium: infelix
ego homo, quis me liberabit de corpore mortis
huius? et omnes qui habent fortitudinem: praesumentes
de operibus suis et suam iustitiam uolentes
constituere. noli extrahere per noctem: manifestum
sit quod eos a populo secernis, siue illos superbos qui de [*] [*]
oliua fracti sunt siue sarmenta de uite amputata, unde haereses
et schismata exorta sunt. ut ascendant populi pro
eis: ut inserantur infirma huius mundi confusis fortibus,
quoniam qui se humiliat, exaltabitur, et qui se
exaltat, humiliabitur. sed cura ne quid facias
indecens: ne nomen domini dei et doctrina blasphemetur,
dum dicunt, quorum iudicium iustum est: faciamus mala
ut ueniant bona. hoc enim elegisti super inopiam:
non solum elegisti inopiam confitentis, sed super hanc uitae
ac morum decus, ut doctrina salutaris ornetur in omnibus.
ecce deus consolabitur, uel: roborabitur in fortitudine
sua: quia etsi crucifixus est ex infirmitate,
sed uiuit ex uirtute dei. quis enim est sicut ille
potens? uel quis est qui discutiat eius opera?
tamquam iudicans de illo, cum ipse sit iudex uiuorum et
mortuorum. aut quis est qui dicat: egit inique?
memento quia magna sunt opera eius, quae laudauerunt
uiri: euangelistae atque omnes praedicatores uerbi
ministerio suo uita congruentes. omnis homo respicit ad
eum: memor infirmitatis humanae. quicumque compunguntur
homines: paenitentia peccatorum homines sunt.
ecce deus multus, et nesciemus: multus, quia sicut
abundauit peccatum, superabundauit gratia; nesciemus
autem ex persona eorum dictum est, quorum ex
parte caecitas facta est, donec plenitudo gentium
intraret. numerus annnorum eius infinitus: propter [*] [*]
aeternitatem positum est. ei autem innumerabiles stillae
pluuiae: hoc enim, quod homines praedicatores inpleuit
euangelium, numerabile est usque in consummationem saeculi,
donec auferatur scientia quae ex parte est, et ueniat quod
perfectum est, facie ad faciem. effundetur imber per
semitas suas: non enim uiae malorum capient eum. fluent
nubes et tenebrascent super homines plurimos:
quia etsi obuelatum est euangelium, in his qui pereunt est
obuelatum. horam constituit iumentis et sciunt
cubilis ordinem: quoniam agnouit bos possessorem
suum et asinus praesepe domini sui. in his omnibus
non obstupescit animus eius: initium sapientiae
timor domini. nec mutatur cor tuum a corpore: ut
eleuatum a terra sursum habeatur ad dominum. si cogitauerit
extendere nebulam: ut qui uident, caeci
fiant. aeque ut tabernaculum expandit eam: in
carne quippe mortali tamquam tabernaculo habitans per eam
non est agnitus a persecutoribus, dum eis cessit et eam
extendit atque expandit in cruce. ecce effundit super
omnia lucem suam: quam absconderat, cum caecitas ex
parte Israhel fieret, effundit super omnes gentes. et radices
maris contexit: cupiditatem saeculi redarguit. non enim
ad abscondendum lux contegit, sed ad manifestandum. in eis
enim iudicauit populos ostendendo illis peccata eorum per [*] [*]
lucem ueritatis. dabit escam plurimis: utique agnoscentibus,
cum arguuntur, peccata sua et esurientibus ac sitientibus
iustitiam. in manibus contexit lumen: si ab eo
quod sunt "inmanes", his qui non dimittunt peccata hominibus,
cum sibi a deo dimitti uelint; si autem ab eo quod sunt
"manus", his qui de manibus suis, hoc est de operibus,
extolluntur se ipsos iustificantes. contexit enim lumen ad
hoc dixit, ne uideatur ab eis, quia excaecatum est insipiens
cor eorum. et mandauit de eo in contrarium: ut qui faciunt
ueritatem, uel dimittendo ut dimittatur eis uel confitendo
mala sua ut gratiae dei subdantur, ipsi ueniant ad lucem, ut
manifestentur opera eorum, quoniam in deo sunt operata, non
in ipsis. contrarius est enim et inmani misericors et superbo
humilis. ut nuntiaret super illo amico suo: super
illo lumine, hoc est de illo quod contexit ut absconderet
inmani et ingrato, ut id adnuntiaret, hoc est aperiret, non
iam seruo sub lege, sed reconciliato per gratiam; aut amico
suo, imitatori suo, quia et filius hominis non uenit ministrari,
sed ministrare. possessionem contra eum qui ascendere
nituntur: ut ipsum lumen possideant, qui se a terrenis
extrahunt. ipsis enim adnuntiatur, qui adhuc enituntur ascendere,
quia cum ascenderint, non opus erit adnuntiatore facie
ad faciem uidentibus. contra eum uero quod ait " ascendere
nituntur", non quasi aduersantes, sed obuiam euntes,
sicut apostolus dicit: in obuiam Christo.

Sed et in hoc obstupuit cor meum: admiratione.
et euulsum est de loco suo: de terrenis rebus,
quibus delectabatur, ut sursum habeatur ad dominum. audite [*] [*] [*] [*]

sonitum terroris et uocis eius: hinc eum adparet ista
in spiritu dicere; nam incipit dicere cur euulsum sit cor eius
de loco suo, auctoritate scilicet euangelii per totum orbem
terribiliter sonantis: paenitentiam agite; adpropinquauit
enim regnum caelorum. et strepitu oris illius
exeunt: ad eos utique qui foris sunt in delectationibus
rerum uisibilium. subter uniuersum caelum circuit,
et lumen eius in finibus terrae: dum ecclesia per
omnes gentes diffunditur. post eum fremet uox: post
primum aduentum eius nouissima tuba secundi aduentus eius
in claritate tonabit. in sonitu superbiae suae: superbiam
pro celsitudine posuit, quia primus aduentus in humilitate
fuit. et non poterit inuestigari, cum audita fuerit
uox eius: nunc ergo quaeratur dominus, dum inueniri potest,
hoc est comprehendi ad salutem per fidem non fictam; tunc
enim non poterit, cum uenerit iudicare et audita fuerit uox
eius dicentis: ite in ignem aeternum, quoniam sera tunc
erit et infructuosa infidelium paenitentia. tonabit fortis in
uoce sua mirabiliter: quia non fortitudinis eius, sed
infirmitatis nostrae ex participatione mortalitatis uox illa fuit
primi aduentus eius, de quo dictum est: quod infirmum
est dei, fortius est hominibus. fecit enim magna
quae nesciebamus: haec in primo aduentu; et ideo postea
ad exigenda quae dedit iudex uenturus est. quae nesciebamus
autem dictum est ex persona eorum, quos latuit
diuinitas domini, infirmitatem carnis intuentes. praecipiens
nubi: esto super terram: carni suae, ut per sacramentum [*] [*]
accipiatur in memoria eius ad imitationem humilitatis et
formationem caritatis. et tempestas pluuiae et tempestas
imbrium potestatis eius: est enim nubes quidem
super terram; sed quando exprimatur ad inriganda corda per
pluuiam imbresque sermonis, quod fit cum sacramenta intelleguntur,
non in nostra, sed in ipsius potestate est. in manu
omnis hominis signat: significat ei per opera eius quam
reus sit, ut sciat omnis homo infirmitatem suam et clamet:
infelix ego homo, quis me liberabit de corpore
mortis huius? introierunt autem bestiae sub protectione
et quieuerunt in cubili: introierunt autem
peccatores sub indulgentia gratiae et quieuerunt in conscientia
remissis peccatis. de promptuariis superuenit tempestas:
tentatio de occulto rerum ordine. et de promptuariis
frigus: de secretis iudicium in eos qui non perseuerant. ut
refrigescat eorum caritas ex abundantia iniquitatis; merito
enim contingit eis, dum spem suam non in deo, sed in
hominibus ponunt. et ab spiritu dei dabitur glacies:
non solum ei abundantia iniquorum frigescent, qui spem
ponunt in hominibus, sed etiam ex operibus bonis eorum, in
quibus est spiritus dei, durescunt quidam quasi glacie liuoris,
quibus est Paulus odor mortis in mortem. et ad haec quis
idoneus, ut intellegat quoniam recte ac iuste ab spiritu dei
dabitur glacies? sicut enim carnalibus homines laudantibus
contingit ex iniquitate hominum frigescere desperando, ita
carnalibus ab hominibus laudari cupientibus contingit ex
hominum iustitia durescere inuidendo. gubernat autem [*] [*] [*]
aquam qualiter illi placuerit: ut pluat super unam
ciuitatem et super aliam non pluat, quod ad imbrem adtinet
spiritalem pro subditarum aut non subditarum meritis animarum.
et frumentum inrigauit nubes: simus ergo frumentum.
si cupimus inrigari. disseminauit nubem lucem suam:
euangelium incarnationis suae. et ipsa per circuitum
uertitur: per orbem terrae ipsa tractatur. in gubernaculis
ad operandum omnia quae mandauerit eis: gubernacula,
in quibus illa nubes per circuitum uertitur, praedicatores
sunt uerbi, per quos ecclesiae gubernantur ad operanda omnia
mandata dei. haec constituta sunt ab eo super
terram: a domino nostro Iesu Christo. siue in tribu
siue in terra sua: siue in tribu Iuda, unde secundum
carnem natus est et passus et resurrexit et ascendit in caelum
— ex hac enim geniti erant apostoli et multi fratres prope
inuenti et salui facti — siue ante passionem eius per ipsum
uocati siue post ascensionem per apostolos in ipsa Hierusalem
atque in ecclesiis Iudaeae, quae erant in Christo, sicut commemorat
apostolus Paulus: propter ueritatem dei ad
confirmandas promissiones patrum. siue in misericordia
inueniri uoluerit eam: illam nubem scilicet in
misericordia uoluerit inueniri a credentibus gentibus; hoc enim
sequitur: gentes autem super misericordiam glorificare
deum. auribus percipe haec, Iob: quasi
renouat intentionem dicturus de uocatione gentium. sta et
commouere uirtutem domini: noli moueri mente aliquid
tibi tribuendo. scimus quia deus posuit opera sua: [*] [*]
reprobans utique gloriantes de operibus suis. cum faceret
lucem de tenebris: cum iustificaret inpios; fuistis
enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino.
scit differentiam nubium: euangelistarum aliorum sibi
ante passionem, aliorum post passionem credentium. et ingentes
lapsus malorum: non eorum qui elapsi sunt
crucifigentes eum, ut eos postea paeniteret et baptizarentur
in eo, sed eorum lapsus qui nec corrigi potuerunt, perseueranter
etiam postea persequentes ecclesiam; horum enim non
parui, sed ingentes lapsus sunt. tua uero stola est
ualida: dignitas superba; tamquam in eum quippe dicitur,
qui de operibus suis audet extolli. quiescente terra ab
austro firmabis cum eo caelos, qui aequaliter ad
uidendum fusi sunt? ab austro terram congruenter intellegimus
eos qui de Iudaeis crediderunt in Christum. sicut
enim sol ab aquilonari terra remotior est, australi autem
uicinior, ita quos prope inuentos dicit apostolus luci euangelistarum,
non absurde accipiuntur terra ab austro. sicut autem
caelos euangelistas solemus accipere, ut est: caeli enarrant
gloriam dei — de his enim dictum est: in omnem
terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae
uerba eorum — ita terras recte accipimus plebes, quibus
euangelizatum est. et quoniam plebes quae de Iudaea crediderant,
posteaquam quieuerunt exeuntes de hac terra — nunc
enim hic non sunt; firmata est tamen auctoritas euangelistarum
in ecclesiis quae sunt ex gentibus, firmata autem
misericordia dei, non iam opitulante auctoritate ecclesiarum
Iudaeae, quae in Christum est — propterea sensus hic est, ut [*] [*]
per interrogationem pronuntietur: numquid tu quiescente
terra ab austro, id est iam non existente in hac uita
plebe ulla christiana ex Iudaeis, firmabis cum eo euangelistas
et diuinarum scripturarum libros, qui per misericordiam dei
non solis Iudaeis, sed etiam gentibus aequaliter ad uidendum
fusi sunt? gratiam quippe dei commendat et misericordiam,
ne quis de meritis glorietur, quae Iudaeorum erat superbia.
quare doce me quid dicamus ei, et requiescamus
multa dicentes: quia non est, quod ei dicant conuicti,
nullum se habere meritum per se ipsos, sed eius indigere
misericordia. numquid liber aut scriba adsistis mihi,
ut stans faciam hominem tacere? quare ergo non dicis,
si habes quod dicas? non enim quasi dictanti mihi excipis,
ut tu nihil dicas; sed utique colloqu\\imur. omnibus autem
non est uisibile lumen, quod refulget in nubibus:
redit ad ea quae dicebat de spe remissionis peccatorum et
inluminationis gratiae per misericordiam dei; refulget enim
lumen in nubibus. non tamen ipsarum nubium est proprium:
inluminantur enim. aliud est enim quod fulget suo lumine,
aliud quod refulget inlustratum. sed non est omnibus uisibile;
multi enim putant lumine suo fulgere animas, cum sapientes sunt.
unde sunt illi, qui dicentes se esse sapientes stulti
facti sunt. et spiritus transit et mundabit eas: hic
spiritum dixit, de quo dictum est: ab increpatione
spiritus irae tuae, et: ab spiritu tuo quo fugiam?
per correptiones enim tentationum ostenditur hominibus
meritum eorum, quia ipsi peccatis suis tenebrae sunt et egent [*] [*]
gloria dei, ut illius lumine inlustrari uelint, illi dantes
honorem, non sibi, atque ita deposita superbia mundentur a
delicto magno; nam spiritus sanctificationis non transit, sed
manet. ab aquilone nubes coloris aurei: ab sceleratissima
inpietate et a deo longe remota ueniunt tamen conuersi
atque mundati et inluminati sapientia. unde? nisi per gratiam,
qua non merita adtenduntur, sed peccata dimittuntur. unde ille
cum sibi uellet ignosci, doceam, inquit, iniquos uias
tuas, et inpii ad te conuertentur, tamquam nubes ab
oriente uel aquilone iam coloris aurei inluminatis tenebris
suis. in his est magna gloria et honor omnipotentis:
cui plurimum dimittitur, plurimum diligit, quoniam potest et
inpium iustificare qui est omnipotens. et non inuenimus
alium similem uirtuti eius: solus enim hic peccatum
non fecit nec inuentus est dolus in ore eius; solus
enim deus uerax, omnis autem homo mendax: unde
uicit, cum iudicaretur, deus homo factus. qui iuste iudicat,
non putas exaudire eum? non itaque homo de uenia
desperando addat peccata peccatis; tamquam addictus iam
damnationi, quia certus est de iustitia dei, sub qua non potest
esse inpunitus. ita enim deus iuste iudicat, ut etiam exaudiat
ueniam deprecantes. et tanto magis, quanto magis iuste iudicat.
non enim iusti iudicii est paenitentes supplices miscere cum
his qui recusant humilitatem et satisfactionem paenitentiae.
propterea timebunt eum homines: si se homines esse
meminerint confitendo peccata sua, quia adhuc homines sunt.
quibus dicitur: nonne homines estis? timebunt quoque
eum et sapientes corde:ne sibi tribuendo quod acceperunt [*] [*]
et dicendo se esse sapientes stulti fiant. potest enim auferri
superbis, quod datur humilibus. quapropter et sapientes
quamuis cordis inluminatione, non linguae iactatione sapientes
sint et reges, spiritaliter iudicantes terram, ipsi autem a nemine
iudicentur, seruiant tamen domino in timore et exultent
cum tremore, ne pereant de uia recta; deus enim est, qui
operatur in eis et uelle et operari pro bona uoluntate.

Et postquam quieuit Eliu loqui, dixit
dominus ad Iob per turbinem nubis: etiam si hoc
modo uox ista facta est, quo modo ad Moysen, uel quo modo
cum se dominus tribus discipulis in monte ostendisset, tamen
quod non dictum est simpliciter "per nubem", sed "per
turbinem nubis", hoc significari arbitror, quod non per
sanam carnem interrogatus, hoc est tentatus est Iob, sed per
tribulationem perturbationemque carnis. quis est qui celat
me consilium, continens sermones in corde, et me
putat latere? nemo est ergo qui se inmeritum pati aliquid
asperum dicat; quia si non factis, saltem uerbis peccatur;
et si non uerbis, saltem temeraria praesumptione intus in
corde uel sermonibus cogitationum: et quoniam deum non
latent, nemo flagellatus dicat indigne se accipere disciplinam,
quasi ultra non sit, quo per illam proficiat. sciendum est
enim sic in principio libri huius diabolo laudatum Iob testimonio
dei et in fine tribus amicis eius, ut tamen nosset deus
quantum ei deesset ad perfectionem, quo etiam laudabiles
secundum hanc uitam uiros et deo iam placentes paterna
flagella perducunt; quae noluit ab apostolo remouere dicens: [*] [*]

sufficit- tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate
perficitur. accingere tamquam uir lumbum tuum:
significat ad hoc pati dura et amara dei seruos in hoc saeculo,
ut omnes affectiones suas a terrenarum delectationum fluxu
colligant atque constringant. interrogabo te; tu autem
responde mihi: ubi eras cum fundarem terram?
hinc iam commendare incipit eminentiam domini nostri Iesu
Christi, quia in ipso est salus omnium percussorum uenenata
suasione serpentis, ne in se sibi quisque esse salutem putet.
ille enim deus, non sicut dictum est: dii estis et filii
altissimi, sed cui rapina non sit esse aequalem patri, et
filius hominis, non sicut filii hominum, in quibus non est
salus, sed prae participibus suis: non enimiustus tantum.
sicut Iob, sicut Paulus, sicut ecclesia, sed etiam iustificans
tamquam unigenitus a patre, plenus gratia et ueritate.
ad insinuandam ergo differentiam diuinae humanitatis eius,
in quo princeps huius mundi nihil inuenit, quia in passione,
quae non rapuit. tunc exsoluebat, et iustificationem sanctorum
per peccatorum remissionem, quibus sanctis in unum redactis
fit corpus eius ecclesia, cuius et particula est Iob secundum
historiam quia iustificatus et figura uniuersae, per prophetiam
incipit dicere quae dicturus est. ubi eras cum fundarem
terram? utrum quia nondum erat, an quia non per eum
fundata est, sicut per unicum filium? et terram istam, an
ipsam ecclesiam? ipsa enim accepit lapidem angularem, de
quo mox dicturus est. indica mihi, si nosti scientiam:
haec enim quae a domino pro nobis temporaliter gesta sunt, [*] [*]
ad scientiam pertinent. quis posuit mensuras eius si
nosti? secundum distributionem donorum spiritalium. unicuique
enim nostrum data est gratia secundum
mensuram donationis Christi. propter quod dicit:
ascendens in altum captiuauit captiuitatem, dedit
dona hominibus, quia si totum corpus oculus, ubi
auditus? secundum mensuram quippe uniuscuiusque
partis incrementum corporis facit in aedificationem
sui in caritate. aut quis est qui induxit
super eam funiculum? ut eam faceret hereditatem suam
distinguens ab eis quibus dicit: non noui uos. nouit
enim dominus qui sunt eius. aut super quo circuli
eius fixi sunt? quia constringunt eam, ne dissoluatur, diuini
libri fixi super dominum; quia quisquis eos sine illo interpretari
uoluerit, fluitet atque erret necesse est. quis est autem qui
misit lapidem angularem super eam? quem reprobauerunt
aedificantes. quando facta sunt sidera simul:
simul baptizata tot milia uerbo uitae inter peccatores tamquam
in tenebris fulgentia. laudauerunt me uoce magna
omnes angeli mei: euangelistae. conclusi portis mare:
populos amaricantes amore terrenorum. sed quare portis?
an forte ut non solum modum haberet exercendi iustos persecutionibus,
sed etiam ut liceret iustis inde egredi? cum
fremeret ex utero matris suae uolens progredi:
cum irasceretur in concilio Babyloniae ciuitatis fornicantis
amore huius saeculi uolens extendere persecutiones suas ad
perdendos de terra eos, de quibus dictum est: non peto [*] [*]
ut tollas eos de saeculo, sed ut tollas eos a malo.
circumposui illi nubem operimeutum: non enim
boni tantum, sed etiam mali multi amatoresque huius saeculi
sacramento corporis Christi subiecti sunt, cuius auctoritate a
sanctorum persecutione reprimuntur. et nebula obuolui
illud: ignorantia, qua terrenam inde expectant felicitatem
terrenamque infelicitatem timent; et propterea timent quos,
nisi ita esset. persequerentur. non enim solum dictum est:
edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt
dominum qui requirunt eum, sed etiam dictum est:
manducauerunt et adorauerunt omnes diuites
terrae. et posui illi terminos inponens claustra et
portas: terminos, quibus saeuitia cohibeatur, non ut nihil
adfligat. sed quo usque exerceat, claustra, ut iniusti non
progrediantur, portas, ut ab eis iusti egrediantur. et dixi:
huc usque uenies et non transibis: sicut ipse diabolus
modum accepit, quo usque affligeret Iob, ita illud mare quo
usque persequeretur ecclesiam. sed in temet ipso comminuentur
fluctus tui: alterna uastatione discordiarum
atque bellorum. aut numquid tecum lucem constitui
matutinam? id est: consilio tuo tempus resurrectionis
praedestinaui? aut cognouit lucifer ordinem suum?
subaudiendum est" numquid tecum"? dominum autem
luciferum dicit propter ipsum matutinum resurrectionis exortum.
non enim de alio dici potuit: et lucifer oriatur in
cordibus uestris. ipse agnouit ordinem suum, ut esset
primitiae dormientium, primogenitus a mortuis, caput
ecclesiae, secuturo etiam corpore in futura resurrectione
sanctorum. adprehendere pennas terrae? dictum est: si [*] [*]
recipiam pennas meas in directum, uirtutes utique
spiritales fidelium, quibus a saecularibus suspenduntur inlecebris.
excutere inpios ex ea? ad hoc enim prior tanto
ante resurrexit agnoscens ordinem suum, ut fidem resurrectionis
insinuaret atque per ipsas pennas ecclesiae ubique praedicatus
ministerio circumuolantium nuntiorum iuste adprehendat
eas in opus iudicandi duodecim tribus Israhel, cum uenerit
excutere inpios ex ecclesia, qui nunc ante iudicium permixti
tolerantur. et tu sumens terrae lutum figurasti
animal? siue ipsum Adam commemoret siue quod nunc
sexta aetate saeculi, sicut tunc sexto die, de peccatoribus,
tamquam de luto terrae, homo factus est secundum imaginem
eius qui creauit eum. non utique hoc fecit ecclesia, sed in
hoc potius facta est per uerbum oportuno tempore incarnatum,
per quod facta sunt omnia. et famosum eum posuisti
super terram? magis iste homo famosus positus super
terram, qui sexta aetate saeculi factus est, quam ille qui
sexta die, antequam essent ceteri homines, per quos diffamaretur,
nisi forte, quia nunc ita innotuit. et abstulisti ab
inpiis lucem? sicut ille qui uenit, ut qui non uident,
uideant, et qui uident, caeci fiant. aut brachium
superborum comminuisti? potentiam eorum, sicut ille
qui infirma mundi elegit. ut confunderet fortia.
aut uenisti ad fontem maris? sicut ille, cui uenienti
patuit confitendo quidquid occultum erat in cordibus inpiorum,
qui credendo in eum iustificati sunt. nam quem fontem maris
melius accipimus nisi secretum, unde erumpit omnis haec
amarissima inpietas, quae ingentes fluctus iam manifestorum
malorum operum concitat, quae uident homines in apertis
factis, qui fontem ipsum uidere non possunt? aut in [*] [*]
uestigiis abyssi ambulas? abyssus hic recte intellegitur uita.
saecularis, quaecumque est in profundo malorum, quo, sicut
scriptum est, cum uenerit peccator contemnet, quia
ipsi quoque desperatissimi subiecti gratiae per remissionem
peccatorum salui facti emerserunt et receperunt Christum non
in abyssum quo premebantur, sed in locum eius, ut ubi
ambulabat calcans eos ambulet inhabitans eos Christus in
uestigiis abyssi, remanentibus per memoriam peccatorum
suorum, ut dum recolunt ubi fuerint, amplius diligant quem
receperunt, a quo sibi tanta dimissa sunt. aut tibi aperiuntur
metu portae mortis? omnibus enim morientibus aperiuntur
portae mortis, sed non metu, sicut uni illi qui destruendae
mortis causa mortuus est. aut certe aperiuntur ad resurgendum.
aut ianitores inferni uidentes te timuerunt? sicut
illum unum, in quo nihil dignum morte princeps mundi
inuenit, quem tam cito dimiserunt, quem inuiti admiserunt.
inferi autem ianitores aliquae inferiores potestates morti
praepositae intellegendae sunt. aut cognouisti latitudinem
sub caelo? sicut cognouit qui per illam diffudit
ecclesiam. narra ergo mihi quanta quaeque sint:
quis enim hoc sciat, nisi quem ille docuerit? aut in qua
terra habitat lux? ille enim docet, quia manifestatio
uerborum eius inluminat et intellegere facit infantes.
aut quis tenebrarum locus? hoc quoque ille docet,
qui dicit: accedite ad eum et inluminamini. hinc enim
ostendit eos tenebrescere qui recedunt, dum nolunt esse
infantes. initium enim superbiae hominis apostatare [*] [*]
a deo. inde qui non glorificauerunt deum aut gratias egerunt,
euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum
est insipiens cor eorum et facti sunt tenebrarum locus.
nisi forte ille est tenebrarum locus, qui excipit perseuerantes
in peccatis, ut ipsi sint tenebrae, quarum ille est locus,
quem uere nullus hominum nouit. similiter et terra, in qua
habitat lux, potest intellegi terra illa uiuentium, id est beatitudo
exceptura perseuerantes in fide et spe et caritate, qui
fuerunt aliquando tenebrae, nunc autem lux in
domino. si duces me in fines eorum? quo usque perueniunt
qui tales sunt. quid est enim, ubi non sit sapientia
dei, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et
disponit omnia suauiter? cui utique nullus hominum
comparandus est. quodsi et nosti semitas eorum, numquid
scis quia tunc natus es et numerus annorum
tuorum multus? quodsi et nosti semitas inpiorum, qui uel
tenebrae sunt uel tenebrarum locus, quia omnes etiam qui
iam ad deum conuersi sunt, in ipsis semitis ambulauerunt,
antequam acciperent a deo gratiam, quae iustificat inpium,
numquid scis tamen quia tunc tibi extitit causa mortaliter
nascendi in hoc saeculo, cum easdem semitas inierunt primi
hominum parentes, qui praeuaricatione inpii manibus et uerbis
arcessierunt mortem, ut omnes in Adam morerentur? non
enim ex quo quisque in hac uita adparuit, computandus est
numerus annorum eius tam paruus, sed ex quo facta est
prima mortalis natiuitas. cum enim uerbi gratia natus est
Abraham, tunc omnes in illo Hebraei nati sunt. numerus ergo
unicuique annorum multus est secundum mortalitatis originem,
quae exorta est in semitis inpiorum. quis autem meminit
fuisse se aut, cum esset, scire potuit esse se in lumbis patris [*] [*]
sui? quandoquidem nec illud tempus quisquam recolit, quo
non in parentibus, sed in se ipso natus est; quo tempore
certe nemo dubitat, quod iam erat et uiuebat et sentiebat.
omnia autem scit illa sapientia quae format omuia, non tantum
illa supercaelestia, sed etiam ista mortalia. et quia Christus
dei uirtus est et dei sapientia, scit ista ille, qui etiam mortaliter
natus est non condicione mortali, quia in mortuis liber,
sed miseratione mortalium, ut a morte faceret liberos. aut
uenisti in thesauris niuis? id est: ad eam cognitionem
peruenisti, sicut ille sciebat etiam oportunas causas inminentium
scandalorum secretas atque abditas? nam inde appellat
thesauros ad probanda et exercenda corda spiritalium, cum
exclamaret: uae mundo ab scandalis! oportet enim
uenire scandala; uae autem illi homini per quem
scandalum uenit! per superbiam quippe elati in alto more
niuis congelascunt et cadunt: ex quorum iniquitate abundante
refrigescit caritas multorum; qui autem sustinent dominum
uiriliter agentes et spiritu feruentes, perseuerent usque
in finem et salui erunt. aut thesauros grandinis uidisti?
grando sunt illi iniqui, quando non solum torpent,
nullum feruorem spiritus habentes, sed etiam obstinata duritia
persequendo atque inruendo contundunt. quae reposita
sunt tibi in tempus inimicorum et in diem pugnae
et belli? uel hinc quis non uideat cuius personam in prophetiam
gestet Iob? non enim huic uni homini reposita sunt
ista in tempus inimicorum et in diem pugnae et belli,
sed utique unico populo dei. tempus quippe inimicorum
est, donec transeat iniquitas, quae quanto magis abundat, [*] [*]
tanto magis aduersus diabolum acrius pugnandum atque bellandum
est, ne caritas perseuerantium refrigescat. unde
autem procedit pruina? quis hoc nouit? nisi quia haec
ut initia parturitionum sunt; pruina quippe minutissima grando
est. et dispergitur auster sub caelo? austrum, quamuis
mortalibus carnibus grauis sentiatur, non tamen uspiam
memini in sanctis libris mali aliquid significare. sicut aquilonem
numquam in bono: illum, quia ex ea parte flat qua
lux claret, istum, quia ex ea unde lux est remotior. dispergitur
ergo auster sub caelo, ut aduersus illas omnes
iniquitates auxilium aliquod intellegatur dei, quamdiu nondum
in caelo, sed sub caelo sumus. quis praeparauit flumen
ualidae pluuiae et uiam uocibus tempestatis? uide
quemadmodum tria illa breuiter complexa sint, quae dominus
in tentationibus ponit contemnenda his, qui aedificant super
petram, et perniciosa his, qui aedificant super arenam.
pluuiam commemorauit et flumen et uoces tempestatis, ubi
uentos intellegimus. pluuia ergo tentatur, qui ex ipsa celsitudine
scripturarum diuinarum peccandi occasionem praue
intellegendo accipit, tamquam si audiens: cui modicum
dimittitur, modicum diligit, dicat sibi: faciamus
mala, ut ueniant bona, et permaneat in peccato, ut gratia
abundet, et multa huius modi, quibus se homines sermonem
diuinum male interpretando subuertunt inpunitatem sibi promittentes,
quando misericordia in diuinis libris commendatur;
flumine autem, quando ab hominibus qui haec ita intellexerunt
et acceperunt tentatur — flumen enim nunc dicit illud quod [*] [*]
de pluuia colligitur et torrens uocatur, cum ait: quis praeparauit
ualidae pluuiae flumen? quod inpleat et qua
currat, sicut sunt uasa irae perfecta ad perditionem.
quae illo modo, quo dixi, scripturas accipiunt; per illos enim
habet liberiorem cursum perniciosa illa interpretatio, quam
agri fructiferi non recipiunt, et tanto maiore inpetu inpellit
et deicit et trahit quod instabile inuenerit, quanto uidetur de
auctoritate diuina suscepta — ueutis uero tentatur, quem
inflant inanes suasiones hominum superborum, id est ex propria
auctoritate uerba uana iactantium. qui ergo iudicio dei praeparatur
ad perditionem non obtemperando uerbis eiusquod
est super arenam aedificare — non resistit uentis talibus
et cadendo fit uia uocibus tempestatis. ualidae autem pluuiae
dictum arbitror "difficilis ad capiendum", id est ad
intellegendum. ut pluat super terram ubi non est uir.
subaudiendum est "quis praeparauit"? per uirum autem
legem uidetur significare, quae data est Iudaeis. ergo super
gentes intellegimus imbrem euangelii. in deserto ubi non
est homo: in ipsis gentibus, ubi non erat aliqua auctoritas
cognoscentis deum. ut satiet inuium et inhabitabile
et ut germinet herbae uiror: multi filii desertae
magis quam eius quae habet uirum. in omnibus autem
his quattuor uersibus subaudiendum est:quis praeparauit?
quis est pluuiae pater? sicut sponsus, qui filios suos misit
praedicatione regni caelorum inrigare terram. et quis est qui
peperit glebas roris? bene suscipientes illam praedicationem.
sic enim ait "glebas roris" quomodo dicuntur uasa uini ad
hoc facta, ut uinum suscipiant. de cuius utero procedit
glacies? utrum glacies in bono accipienda est propter [*] [*] [*] [*]
stabilitatem et a fluxu continentiam, ut ita dictum sit: de
cuius utero procedit glacies, quemadmodum illud:
quis est pluuiae pater? an uterus pro secreto positus
est, ut de eius utero procedat glacies, sicut dedit
illos deus in reprobum sensum? an potius de illius
utero procedit glacies, qui persuadendo inpietatem, qua
intrinsecus plenus est, facit frigescere et durescere amisso
calore caritatis? quis enim hunc nouit. sicut ille, qui ait
duris et resistentibus euangelio: uox ex patre diabolo
estis? aut pruinam in caelo quis genuit? quae
descendit sicut aquae flumen: quod de glacie in
ultimo sensimus, hoc et de pruina accipiendum puto. nec
tamen frustra est additum "i n caelo", ut ex ipsis qui
praesunt intellegatur imitantibus sane bonos nuntios ueritatis,
qui transfigurant se sicut ministri iustitiae. quo
pertinetquodadiunctum est: quae descendit sicut aquae
flumen. aut faciem inpii quis tabefecit? id est
confudit. quis? nisi ille qui quos iustificauit, ipsos et
glorificauit. aut intellexisti nexus Pleiadis et
septum Orionis aperuisti? an aperies Mazuroth
in tempore suo et Vesperum super aedificationem
eius induces? num et astrologia perscrutanda est ad cognoscendas
proprietates istorum siderum, ut hunc locum
intellegere possimus? miror, si hoc congruit sermoni nostro,
et certe nimis longum est; transimus ergo ad alia. an quibusdam
sideribus nominatis figura locutionis, qua intellegitur
a parte totum, omnia sidera accipienda sunt? — si tamen
et Mazuroth sidus est, quod interpretatum nec in graeca [*] [*]
lingua inuenimus: nam hebraeum esse nomen satis adparet
— ita enim a parte totum intellegitur et quod scriptum est:
ante luciferum genui te. non enim lucifer in omni
creatura prior est conditus, ut ante luciferum ante omnem
creaturam dictum uideatur; sed per luciferum omnia sidera
— quod est a parte totum — et per omnia sidera omnia
tempora intelleguntur — de sideribus enim scriptum est: et
sint in signis et in temporibus — ut dominus natus
ante omnia tempora non utique natus in tempore et ob hoc
patri coaeternus insinuaretur. Pleiadis ergo et Orionis et
Mazuroth et Vesperi commemoratio cuncta sidera intellegenda
de compendio persuadet. si enim uno Lucifero, quanto magis
tot nominatis etiam cetera accipi per huius modi locutionem
licet! cur ergo alibi dictum est "intellexisti nexus",
alibi "aperuisti", alibi aperiens in tempore suo" et
alibi super aedificationem eius induces?" propria
sunt ista singulorum ex ordine commemoratorum. an recte
dici posset etiam: "septum Pleiadis aperuisti" et "intellexisti
nexus Orionis?" atque ita et alia duo commutari possunt,
sicut illud in psalmo: qui habitat in caelis inridebit
eos, et dominus subsannabit eos. nihil sententiae deperiret,
etiamsi ita diceretur: qui habitat in caelis, subsannabit
eos, et dominus inridebit eos. sicut enim qui habitat in caelis,
ipse est dominus, ita, siue Pleiadis nomen siue Orionis, in
eadem significatione est, si per utrumlibet omnia sidera
intelleguntur. omnium itaque siderum nomine omnes in ecclesia
tales intellegendi sunt, qui conuersationem habent in
caelis. nexus eorum intelleguntur, quibus et inuicem sibi et [*] [*] [*]
deo conectuntur, ne cadant. caritas autem numquam
cadit. quis autem hoc nosset, nisi ille ostendisset, qui ait:
mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis,
et: qui me diligit, diligetur a patre meo?
septum eorum est quo sepiuntur diuina scriptura quam non
transgrediuntur. quis autem hanc aperit, nisi ad quem transitur,
ut auferatur uelamen? tempus apertionis est eorum, id
est demonstrationis et manifestationis, cum ueniet dominus
et inluminabit abscondita tenebrarum et manifestabit
cogitationes cordis; et tunc erit laus unicuique
a deo. solus enim ipse hoc faciet in tempore suo,
quia cum ipse adparuerit, uita nostra, tunc et nos
cum illo ad parebimus in gloria. inducet autem eos
super aedificationem eorum, qui eos faciet hoc possidere quod
hic aedificauerint. si cuius enim opus permanserit,
quod superaedificauit, mercedem accipiet. scis
commutationes caeli? utrum in deterius, sicut hi qui
centes ntes deum non sicut deum glorificauerunt?
noluerunt enim esse sedes dei; ac per hoc mutati sunt, cum
euanuerunt in cogitationibus suis. an in melius?
quia omnes quidem resurgemus, non tamen omnes inmutabimur.
qui autem inmutabuntur, manifestum est, cum ait:
et nos inmutabimur. cum enim iusti inmutabuntur,
caelum inmutabitur, quia thronus dei caelum est, et
sapientia uerbum dei et deus erat uerbum et thronus
sapientiae anima iusti. an utrumque potius? non enim
commutationem caeli, sed commutationes dixit. aut [*] [*]
omnia quae sub caelo pariter fiunt? sicut enim huius
mutationes afficiunt ea quae sub caelo sunt, ita et cum
mutantur iusti, siue in deterius sine in melius, afficiunt
carnales ad utrumque. uocabis nubem uoce? aut interiore,
aut illa, qua dictum est: sequere me, aut illa, qua dictum
est: Saule, Saule, quid me persequeris? et in tremore
aquae ualidae oboedient tibi? populi potentes,
cum audiunt: in timore et tremore uestram ipsorum
salutem operamini; deus est enim qui operatur in
uobis et uelle et operari pro bona uoluntate.
mittes ui flumina et ibunt? flumina, inquit, de
uentre eius fluent aquae uiuae. ui autem dicit "fiducia",
qua persecutores non timuerunt, quia et qui uim faciunt,
diripiunt regnum caelorum. aut dicent tibi: quid
est? id est: numquid abs te quaerent uel uoluntatem iussionis
tuae, sicut Saulus ait: quid me iubes facere? aut
spem mercedis suae, sicut dixerunt: ecce dimisimus
omnia et secuti sumus te; quid ergo erit nobis?
quis dedit mulieribus texturae sapientiam et
uarietatum scientiam? texit et apud Salomonem mulier
uestimenta uiro suo. opera ergo intellegenda sunt ecclesiarum,
quibus honoratur deus. nam et ipsa textura, id est infirmos
fratres, tamquam lanuginantem tramam firmorum atque erectorum
spiritalium quasi staminum contextione constringere
maximum et singulare opus est ecclesiarum. et uarietatum
scientia ad id ualet, ut, tamquam in polymito ea est
uarietas colorum, qua non turbetur decus unitatis, sic in [*] [*]
fratribus ita sint dona diuersa, ut nulla inuidiae discrepantia
cohaereant sibi, sufferentes inuicem in dilectione,
studentes seruare unitatem spiritus in uinculo
pacis. aut quis est qui numeret nubes sapientia?
nouit enim dominus qui sunt eius; quis autem hoc
hominum, inquit, nouit? et organa caeli in terram
declinauit? angelos caelestes, per quos diuinae uoces
enuntiari solent. non enim ceciderunt sicut ille unus, sed
flexu oboedientiae declinati sunt in terram, maxime cum et
ipse dominus esset in terra. nam euangelista, et an gel i
inquit, ministrabant ei. diffusus est autem sicut
terra cinis, et adglutinauit eum sicut lapidibus
cibum. diffusa est late atque abundanter humilitas paenitentiae
ad hoc, ut dominus, qui superbis resistit,
humilibus autem dat gratiam, cohaereret eis tamquam
glutine caritatis, homo hominibus, ut mediator esset dei
et hominum, se ipsum illis dans cibum per sacramentum
corporis et sanguinis sui, stulta mundi tamquam lapides
eligens, ut confundat sapientes. angelis enim cibus est
in quantum est uerbum dei apud deum, lapidibus autem
ut cibus esset, uerbum caro factum est et habitauit
in nobis. ergo adglutinabitur hominibus praecedente paenitentia,
tamquam cinis diffundatur faciens ei uiam. hinc et ille
qui dicebat: facite ergo fructus dignos paenitentiae,
et ne dixeritis uobis: patrem habemus Abraham
potens est enim deus de lapidibus suscitare filios
Abrahae: quibus lapidibus eum tamquam cibum adglutinandum
esse nuntiabat. si autem non praecedit humilitas
paenitendi, non adglutinabitur, quia excelsa a longe [*] [*]
cognoscit. aut capies leoni escas aut animas draconum
replebis? de diabolo dictum est: et conculcabis
leonem et draconem, propter insidias et iram. omnes
ergo angeli eius leonibus et draconibus comparantur. ille
autem capit eis escas et animas eorum replet, qui de inpietate
conuictos tradit in eius potestatem. uolunt enim latere
inpietatem suam, sed cum producuntur, utique capiuntur, ut
sint in potestate diaboli et angelorum eius, quibus consenserunt.
pauidi enim sunt in cubilibus suis: in latebris
insidiarum suarum. nam si pauidi non essent. quis subsisteret?
pauent autem illius imperium, sub quo exclamarunt: quid
uenisti ante tempus perdere nos? et quemadmodum
de porcis manifestum est, quod in eos non issent, nisi permissi
essent, sic intellegendum est nihil eos in quemquam
posse nisi permissos ; permitti autem iustitia, qua reguntur
omnia, siue probationis causa siue uindictae uel ad damnationem
uel ad correctionem inrogatae. et sedent in siluis
insidiantes: non enim quiescit in eis uoluntas nocendi,
etiam cum potestas non datur. obseruant autem in insidiis in
tam siluosa densitate occasionum carnalium quis capiatur
diuinis legibus, id est conuincatur de peccato suo, ita ut
eorum escae deputari mereatur. quis autem praeparauit
coruo escam? pulli enim eius ad dominum clamantes
et errantes et escam quaerentes, ut est in
psalmo: et pullis coruorum inuocantibus eum. cui
sententiae est locus iste simillimus. nec in malo possunt
intellegi, quia inuocant eum. significantur ergo nigri, hoc est
peccatores nondum dealbati remissione peccatorum. sed ideo [*] [*]
pulli, quia iam humiles, ideo errantes, quia nondum cognouerunt
ueritatem, quam tamen pie quaerunt, cum ad dominum
clamant. praeparari autem potest coruo esca propter eius
praescientiam, qui nouit etiam nondum humilem quemque
conuersum iri; sed tamen pulli, hoc est humiles ad dominum
clamant.