Arnobii adversus nationes Libri VII (7.26-7.27)

sequitur, ut de thure deque mero
aliquid sine ulla . nimietate dicamus. copulata enim et mixta
sunt caerimoniarum et haec genera cultumque adhibentur in
plurimum. ac primum illud a uobis isto ipso quaerimus percontamurque
de thure, unde aut quo tempore nosse illud aut
scire potueritis, ut merito existimetis aut esse diis dandum aut
eorum acceptissimum uoluntati. nouella enim propemodum res
est neque annorum inexplicabilis series, ex quo eius notitia
profluxit in has partes et delubris meruit interesse diuinis. [*] [*]

nam neque temporibus , quemadmodum creditur et perhibetur,
heroicis quidnam esset thus scitum est, scriptoribus ut comprobatur
a priscis, quorum in libris posita nulla eius mentio
reperitur, neque genetrix et mater superstitionis Etruria opinionem
eius nouit aut famam, sacellorum ut indicant ritus, neque
quadringentis annis quibus Albana res uiguit in usum
cuiquam uenit, sacra cum res fieret, neque ipse Romulus aut
religionibus artifex in comminiscendis Numa. aut esse sciuit
aut nasci, ut pium far monstrat, quo peragi mos fuit sacrificiorum
sollemnium munia. unde igitur coepta est usurpatio
eius adsumi, aut in antiquam et ueterem consuetudinem quaenam
inruit nouitas, ut quod tempestatibus tantis necessarium
non fuit locum sumeret in caerimoniis primum? nam si sine
thure religionis officium claudicat necessariaque uis eius est
quae propitios faciat mitesque hominibus caelites, peccatum
est ab antiquis, quinimmo piaculis plena uita omnis illorum
fuit, qui quod maxime conueniens deorum fuerat uoluptati
per incuriam neclexere libare. sin autem temporibus priscis
neque homines neque dii huius thuris expetiuere materiam,
conprobatur et hodie frustra illud inaniterque praestari, quod
neque antiquitas necessarium - credidit et sine ullis nouitas
rationibus appetiuit.

denique ut illam semper regulam definitionemque
teneamus, qua demonstratum et fixum est, quicquid
fiat ab homine, habere oportere suas causas, et in ista quoque
retinebimus parte, ut requiramus ex uobis quae sit causa, quae
ratio, ut ante ipsa numinum signa thura iniciantur altaribus
et ex eorum incendio familiaria fieri existimentur et mitia.
quid ex huiusmodi facto adquiritur his rei aut eorum ad animos
quid aocedit, ut merito iudicemus recte ista dependi et
non frustra atque inaniter concremari? ut enim uos debetis
ostendere, cur thura diis detis, sic et deos sequitur ut debeatis
expromere habere aliquam causam, cur ea non respuant, [*]

quinimmo cur ea tam † familiariter concupiscant honoramus, inquiet
aliquis fortasse, his deos. sed nos non uestrum, sed numinum
requirimus sensum, nec quid fiat a uobis, sed pendatur ab
his quanti quod in praemium datur fauoris interrogamus. sed
tamen, o pietas! quantus iste est honor aut qualis, qui ex
ignis odore conficitur et resina ex arboris conparatur? nam ne
forte ignoretis, quid aut unde sit thus istud: uiscum est ex
corticibus * profluens ita ut ex amygdalo, ceraso resina lacrimabili
destillatione coalescens. hocine ergo superas honorat
et auctificat dignitates, aut offensa si aliquando contracta est,
thuris uapore dissoluitur et temperata indignatione sopitur?
quid ergo cessatis cuiuslibet arboris uiscum sine ulla passim
differitate comburere? nam si honorantur hoc numina nec indigne
sustinent Panchaicas sibi ardere resinulas, quid interest,
unde fumus altaribus conficiatur in sanctis uel ex uisci quo
genere nubes suffitionis exaestuent? an numquid aliquis dicet!