Exameron (5.30-5.34)

Quaenam ista sit ratio consideremus. obiectus est Ponti
sinus boreae ceterorumque uentorum uiolentissimis flatibus,
unde si grauis illic procella furit, tempestates mouentur, ita ut
de profundo harena uertatur, cuius rei fluctus harenosus [*]
indicio est, qui uentorum motu insurgens altius, tum pondere
grauior haud dubie non solum nauigantibus, sed etiam
maritimis ipsis animantibus intolerabilis habetur. accedit illud,
quod cum plurima et maxima Ponto flumina misceantur, tum
hiberno tempore sinus ipse frigidior et torrentum rigescat
omnem. propterea pisces tamquam arbitri fluentorum aestate
illic asperantis aurae clementiam captare septentrionalium, cuius
amoenitate perfuncti rursus hiemis aspera declinare contendunt [*]
et septentrionalis plagae saeua fugientes in reliquos se sinus
conferunt, in quibus aut uentorum mollior sit placiditas aut
solis soleat uernare temperies. nouit igitur piscis pariendi
tempus, quod pro magno mysterio dixit Solomonis sapientia,
nouit tempus euudieundi atque redeundi, nouit tempus perfunctionis [*] [*]

et iactationis et nouit ut non queat falli, quia non rationis
aestimatione et disputationis argumento utitur, sed inspiratione
naturae, quae uera est magistra pietatis. denique omnes [*]
animantes reseruandi habent pariendi tempora, homo solus
indiscreta atque confusa. reliqua genera clementiam temporis
quaerunt, mulieres solae partus suos inclementer effundunt;
uaga enim et intemperans libido generandi uagam pariendi
aetatem exhibet. piscis tanta illic transmittit, ut utilitatem
aliquam generi suo quaerat, nos quoque diffusa aequora transfretamus;
sed quanto honestius quod successionis amore
quam quod pecuniae auiditate suscipitur? denique illis ad
pietatem, nobis ad quaestum transmissio deputatur. illi
subolem referunt omnibus mercibus hic, nos mercem [*]
longe inparem ad periculi uicem misera lucri cupidine reportamus.
itaque illi patriam repetunt, nos derelinquimus: illis
nando incrementum generis adquiritur, nobis minuitur nauigando.

quis igitur neget diuinitus illis infusum ingenium esse
huiusmodi atque uirtutem, cum uideat istos in aquilonem
tam sollemnem obeundae fecunditatis peregrinationem uiuaci
ingenio conponere, alios in exiguo corpore tantum ualiditatis
adsumere, ut maximas hic plenis currentes uelis in [*]
mediis fluctibus sistant, sicut breuis pisciculus echeneis tanta
facilitate memoratur nauem ingentem statuere, ut quasi radicatam
marlmari haerere uideas nec mouerimoneri; aliquamdiu enim inmobilem
seruat. an et huic putas sine creatoris munere tantum
potuisse subpetere uirtutis? quid gladios loquar aut [*] [*]

serras aut canes maritimos aut balaenas aut xygaenas, quid
etiam turturis aculeum et hoc mortuae? sicut enim uiperae [*]
imbres si quis calcauerit recens dumtaxat grauius quam uenenum
nocere fertur et inmedicabile uulnus serpere, ita etiam
turtur aculeo suo mortua amplius quam uiua periculi adferre
memoratur. lepusculus quoque, timidum animal in terris, in
mari formidabile, citam et quae non facile possit noluit corruptelam
inuehit. uoluit enim te creator tuus nec in mari
satis ab insidiantibus esse securum, ut propter pauca quae
noceant quasi in excubiis positus armis fidei semper et scuto[*]
deuotionis noluit a domino tuo debeas salutis sperare
praesidium.

ueniamus ad Atlanticum mare. quam ingentia illic [*]
et infinitae magnitudinis cete, quae si quando supernatant
fluctibus, ambulare insulas putes, montes altissimos summis
ad caelum uerticibus eminere! quae non in acta nec in litoribus,
sed in Atlantici maris profundo feruntur uideri, ut eorum conspectu
nautae a nauigandi in illis locis praesumptione reuocentur
nec secreta elementorum adire sine supremo terrore
mortis usurpent.

Sed iam adsurgamus ipsi de profundo maris et aliquantum[*] [*] [*]

sermo noster emergat atque ad superiora se subrigat. solum
ea quae usitata multis et plena sint gratiae, quomodo
aqua in salis uertatur soliditatem, ut ferro saepe caedatur,
quod de Brittanicis salibus nihil mirum, qui in speciem
marmoris ualidi eiusdem metalli niueo candore resplendent,
salubres corporis cibo et potui nimis grati: quomodo etiam
non indecorus lapis coralium in mari herba sit, si in aerem
transferatur, lapidis firmitate solidetur: unde etiam ostreis
pretiosissimam margaritam natura infixerit, quomodo eam
maris aqua io tam molli carne tantum. quae difficile apud [*]
reges inueniuntur, ea. litoribus quasi meridiano iacent uulgo et
in saxis asperis et cautibus colliguntur. aureum etiam uellus
aqua nutrit et lanam in memorati speciem metalli gignunt
litora, cuius colorem nullus adhuc eorum qui fucis diuersis
obducunt uellera potuit imitari. adeo naturae maritimae
gratiam humana implere nescit industria. scimus qua sollicitudine
uellera ouium etiam minus pretiosa curentur; sint
licet optima, nequaquam tamen his fucus innascitur. hic [*]
naturalis color est, quem nullus adhuc fucus aequauit. hoc
quoque piscis est uellus. sed et ipsi murices, qui insigne
dant regium, sunt maritimi.

et quae pratorum gratia uel hortorum
amoenitas potest caeruli maris aequiperare picturam?
uolatus licet in pratis flores refulgent, auri quoque fulgorem
in substitutum lana resplendet, et illi cito marcescunt, ista diu [*] [*]

duratura. seruatur. naturam in hortis eminus nitent, uela in nauibus;
hic odor, illic uentus aspirat. quae utilitas in folio? in nauibus [*]
quanta commercia! lilia suauitatem narium, uela hominum
salutem inuehunt. adde pisces salientes et delphinas ludentes,
adde rauco sonantes fluctus murmure, adice currentes naues
ad litora uel de litoribus exeuntes. et cum e carceribus emittuntur
quadrigae, quanto studio spectantum et amore certatur!
equus tamen in uanum currit, non in uanum nauigia:
ille in uanum, quia uacuus, ista ad utilitatem quasi plena [*]
frumenti. quid canenda gratius quae non uerbere aguntur, sed uentorum
spiramine, ubi nemo refragator, sed omnes fautores
sunt, ubi nemo uincitur quicumque peruenerit, sed omnes
puppes, quae peruectae fuerint, coronantur, ubi palma merces
salutis, uictoria pretium regressionis est. quantum enim distat
inter directos cursus ac reilexosreflexos! isti perpetuantur, hi bellatoribus.
adiunge remigiis contexta litora, quibus uexillum exeundi
aura de caelo est. itaque aurigae plausum inanem [*]
referunt, hi soluunt uota seruati.