Exameron (3.51-3.55)

reciduntur alia sarmenta, alia [*] propagantur:
reciduntur quae inani effusione luxuriant, propagantur
ea quae bonus agricola iudicauerit fructuosa. quid ego
adminiculorum ordines iugationisque disci-ibam gratiam, quae
uere atque manifeste aequalitatem docent in ecclesia esse
seruandam, ut nemo se diues et honoratus adtollat, nemo
pauper deiciat ignobilisque desperet? omnibus sit in ecclesia
par atque una libertas, omnibus inpertiatur iustitia communis
et gratia. ideo turris in medio est, quae exemplum de illis [*]
rusticanis, de illis circumferat piscatoribus, qui uirtutum
arcem tenere meruerunt. quorum exemplis noster erigatur [*] [*]

adfectus neque humi uilis et despicabilis iaceat, sed uniuscuiusque
mens ad superiora se subrigat, ut audeat dicere:
nostra autem conuersatio in caelis est. unde ne quibus
procellis saeculi possit reflecti et tempestate deduci, clauiculis
illis et circulis quasi amplexibus caritatis proximos quosque
conplectitur et in eorum coniunctione requiescit. caritas est [*]
igitur, quae nos superioribus nectit caeloque inserit. qui enim
manet in caritate, deus in eo manet. unde et dominus
ait: manete in me et ego in uobis. sicut palmes non
potest fructum adferre ab se, nisi manserit in uite,
sic et uos, si in me non manseritis. ego sum uitis,
uos palmites estis.

euidenter igitur exemplum uitis ad
nostrae uitae institutionem arcessendum esse signauit, quae
primum ueris tepefacta temperie gemmare perhibetur, deinde [*]
ex ipsis sarmentorum uniuersa fructum emittere, de quibus
oriens uua formatur paulatimque augescens inmaturi partus
retinet acerbitatem nec potest nisi matura iam et cocta dulcescere.
uestitur interea uiridantibus pampinis uinea, quibus et
aduersum frigus omnemque iniuriam non exiguo munitur subsidio
et a solis ardore defenditur. quid autem eo uel spectaculo
gratius uel fructu est dulcius, uidere serta pendentia uelut
quaedam speciosi ruris monilia, carpere uuas uel aureo colore [*]
uel purporeo renitentes ? hyacinthos ceterasque gemmas fulgere [*] [*]

existimes, coruscare Indicos, albarum emicare gratiam, nec
aduertis ex his admoneri te, homo, ne inmaturos fructus tuos
dies supremus inueniat aut plenae tempus aetatis opera parua
deducat. acerbus enim fructus amarior esse consueuit nec
potest dulce esse nisi quod ad maturitatem perfectionis adoleuerit.
huic uiro perfecto nec frigus horrendae mortis nec sol [*]
iniquitatis nocere consueuit, quia obumbrat ei gratia spiritalis
et omnia mundanae cupiditatis et corporeae libidinis restinguit
incendia, defendit ardores. laudent te quicumque conspiciunt
et agmina ecclesiae uelut quaedam palmitum serta
mirentur, spectent singuli fidelium pulchra animarum monilia,
delectentur maturitate prudentiae, splendore fidei, confessionis
decore, iustitiae pulchritudine, ubertate misericordiae, ut dicatur
tibi: uxor tua sicut uitis abundans in lateribus [*]
domus tuae, eo quod redundantiam uitis fructiferae copiosae
munere liberalitatis imiteris.

Sed quid ego in sola uite immoror, cum omnia genera
arborum utilia sint ? alia ad fructum nata, alia ad usum data.

[*]
nam et quibus non est fructus uberior tamen usus pretiosior
est. caedrus suspendendis tectorum apta culminibus, eo quod
huiusmodi materies et procera sit spatiis nec onerosa parietibus.
lacunaribus quoque comendisque fastigiis habilis est
cypressus. unde et ecclesia dicit in uocauerit: trabes [*] [*]

domorum nostrarum caedri, lacunaria nostra cypressi,
in uolantes esse declarans decora sui ornamenta fastigii, qui quasi
trabes uerticem ecclesiae sua uirtute sustineant et fastigium [*]
eius exornent. laurus et palma insigne uictoriae: lauro uictorum
capita coronantur, palma manus uictricis ornatus est.
unde et ecclesia ait: dixi, ascendam in palmam, tenebo
altitudines eius. quae eminentiam uidens uerbi et sperans
quod ad eius altitudinem possit ascendere et scientiae summitatem
dicit: ascendam in palmam, ut omnia relinquat
inferiora et ad superiora contendat, ad brabium Christi, ut
suauis eius fructus carpat et gustet; suauis enim uirtutis est [*]
fructus. populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et
salix lenta uitibus habilis uinciendis quid aliud mystice declarant
nisi bona esse Christi uincula, quae nocere non soleant,
uincula gratiae, uuarum caritatis, ut unusquisque suis uinculis
glorietur, sicut gloriabatur et Paulus dicens : Paulus uinctus
Iesu Christi? his ligatus uinculis dicebat: quis nos
separabit a caritate Iesu Christi?, uinculis abstinentiae,
uinculis caritatis. his ligatus uinculis etiam Dauid ait: in [*]
salicibus in medio eius suspendimus organa nostra.
buxus quoque elementorum apicibus utilis exprimendis leui
materia usum manus puerilis informat, unde ait scriptura:
scribe in buxo, simul ut admoneat te ipsa materia, quae
semper uiret nec umquam foliis exuitur suis, ne umquam
[*] [*]
spei tuae dissimulatione nuderis, sed semper tibi per fidem
germinet spes salutis.

quid ego enumerem quanta uarietas
arborum, quam diuersus in singulis et pulcher ornatus, quam [*]
patulae fagi, quam procerae abietes, quam comantes pinus,
quam umbrosae ilices, quam populi bicolores, quam nemorosa
et rediuiua castanea, quae simul ut excisa fuerit, tamquam
siluam ex se pullulare consueuit, quemadmodum in arboribus
ipsis aetas aut senilis aut nouella deprehenditur; iunioribus
enim exiliores rami, antiquioribus ualidiora et nodosa sunt
brachia, illis folia leuigata atque diffusa, istis contractiora et [*]
aspera. sunt etiam arbores, quae senili atque emortua radice
successionem sui, si forte caedantur, reparare non nouerint,
aliae, quibus aut iuuentas uiret aut natura fecundior est, quibus
excisio lucro potius quam ullo detrimento sit, ut per plures
sui rediuiua successione renouentur heredes.

I Est etiam, quod mireris, ipsis sexsus in pomis, est discretio
sexus in arboribus.

nam uideas palmam, quae dactulos generat,
plerumque inclinantem ramos suos et subicientem et concupiscentiae
atque amplexus speciem praetendentem ei arbori, [*]
quam marem palmam adpellant pueri rusticorum. illa ergo
palma feminea est et sexum suum subiectionis specie confitetur.
unde cultores lucorum praeiaciunt ramis eius dactulorum
uel palmitum semina masculorum, quibus illi femineae arbori
uelut quidam sensus perfunctionis infunditur et expetiti [*] [*] [*] [*]

concubitus gratia praesentatur. quo munere donata rursus erigitur
et eleuat ramos suos et in ueterem statum comam suam
rursus adtollit. de ficu quoque eadem est opinio ideoque [*]
plerique secundum domesticam et fructiferam ficum agrestem
ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae
illius et domesticae ficus uel aura temptati aliqua uel aestu
defluere ferantur in terram. unde gnari huius remedii grossis
arboris agrestis alligatis ad illam feracem arborem medentur
eius infirmitati, ut possit fructus proprios reseruare iamiamque,
si deforent remedia, lapsuros. quo admonemur uelut
quodam aenigmate naturae non refugere eos qui a nostra [*]
fide et consortio separati sint, eo quod et gentilis, qui fuerit
adquisitus, quo grauior fuerit adsertor erroris, eo uehementior
possit fidei defensor existere et uulturibus quis de haereticis conuertatur,
uel confirmet eam partem, in quam se commutata
opinione contulerit, maxime si habeat aliquod directum naturae,
ut uiuida eius possit esse sententia, si adminiculetur ei adtentio
sobrietatis, obseruantia castitatis. profunde ergo circa
eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de [*]
praesentia et coniunctione agrestis illius arboris tuam possis
conroborare uirtutem. ita enim tua nec dissoluetur intentio
et diligentiae fructus et gratiae reseruabitur.