Exameron (2.13-2.17)

Noli igitur incredibilem opinari aquarum multitudinem, sed
respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est
quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum,
cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora
desuper, intus concaua, leui lucernae concepto lumine adfigunt
corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? [*]
quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens
uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam
sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa
maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua
inpetu quodam descendens in tantos plerumque imbres [*] [*]

rumpitur, ut flumina ac lacus repente repleantur, ipsa maria
exundent. unde frequenter et solem uidemus madidum atque
rorantem.

in quo euidens dat indicium, quod elementum sibi [*]
aquarum ad temperiem sui sumpserit. tantum autem inest illis
inpugnandae ueritatis studium, ut solem ipsum negent calidae
naturae esse, eo quod albus sit et non rubicundus aut rutilus in
speciem ignis. et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit et si quid
habet caloris, ferunt ex nimio motu conuersionis accidere. quod
ideo dicendum putant, ut nihil uideatur umoris consumere, quia [*]
calorem, quo umor uel minuitur uel plerumque exhauritur, non
habet naturalem. sed nihil agunt, cum ista componunt, quia nihil
interest utrum ex natura calorem quis habeat an ex passione
aliquaue ex causa, quia ignis omnis consumptor umoris est uel
huiusmodi materiae, quam flamma consueuit exurere. nam
siue ex lignis hautquaquam semiustulatis, sed inter se inflexerit
ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si [*]
de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas,
eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis
ignis adoleuerit, sed accidens causa generauerit. uel hinc
saltem contemplentur solis calorem, quod diuersa ei deus
constituit cursus sui loca et tempora, ne, si semper in
isdem moraretur locis, cottidiano ea uapore exureret. mare [*] [*]

ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere,
Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, [*] tantumque
uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis
fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione
fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit,
quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum
illud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit.

Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter [*]
medium aquae. non moueat, sicut iam dixi, quia supra [*]
caelum ait, hic dicit firmamentum, quoniam et Dauid
ait: caeli enarrant gloriam dei, et opera manuum eius
adnuntiat firmamentum, hoc est: mundi opus, cum uidetur,
suum laudat auctorem; inuisibilis enim maiestas eius per ea
quae uidentur agnoscitur. et uidetur mihi nomen caelorum
commune esse, quia plurimos caelos scriptura testificatur,
nomen autem esse speciale firmamentum, siquidem et hic
ita habet: et uocauit firmamentum caelum, ut uideatur [*]
supra generaliter dixisse in principio caelum factum, ut omnem
caelestis creaturae fabricam conprehenderet, hic autem specialem
firmamenti huius exterioris soliditatem, quod dicitur caeli firmamentum,
sicut legimus in hymno prophetico: benedictus es
in firmamento caeli. nam caelum, quod οὺρανός graece
dicitur, latine, quia inpressa stellarum lumina uelut signa
habeat, tamquam caelatum appellatur, sicut argentum, quod
signis eminentibus refulget, caelatum dicimus, οὐρανός autem[*]
inminutionem too opaasat dicitur, quod uidetur. zpo; ἀντιδιαστολήν [*] [*]
igitur terrae, quae obscurior est, copav6? nuncupatur, quia
lucidus est, tamquam uisibilis. unde puto et illud dictum
uolatilia caeli semper uident faciem patris mei, qui
in caelis est et uolatilia circa firmamentum caeli, eo
quod potestates, quae sunt in illo uisibili loco, spectent haec
omnia et subiecta suis habeant conspectibus.

denique clausum
caelum dictum est temporibus Heliae, quando in Achab etlezabel [*]
perfidia regnabat, cum populus regali sacrilegio deseruiret, eo quod
nemo ad caelum oculos erigebat, nemo eius auctorem uenerabatur,
sed ligna et lapides adorabant. unde hoc colligimus? quia et in
maledictionibus populi Istrahel dixit deus: erit tibi caelum
super caput tuum aereum et terra tua ferrea, quando
pretium perfidiae luens populus Iudaeorum intemperie caeli et
terrae infecunditate multatur; de caelo enim causa fertilitatis.
denique et Moyses id benedictionibus tribui Ioseph a finibus [*]
caeli et rore abyssi fontium deorsum et secundum
horam a solis cursu et a conuenientibus mensibus et a
uertice montium et collium aeternorum dedit, eo quod
moderatione caelesti terrarum fecunditas nutriatur. ferreum ergo
caelum, quod nullum exundat umorem, quando nullus nubibus
imber rumpitur. est etiam ferreum caelum subobscurus aer
pressus atque nebulosus colore ferrugineo, quando rigore [*]
frigoris stringitur terra. tunc ueluti super caput nostrum [*] [*]

umor suspensus uidetur et per momenta inminere. plerumque
etiam glacialibus uentorum flatibus rigentes aquae solidantur
in niuem et rupto aere nix funditur. neque enim firmamentum
hoc potest sine aliquo rumpi fragore. ideo et firmamentum
dicitur, quod non sit inualidum nec remissum. unde et de[*]
tonitribus, quae concepto intra sinum nubium spiritu, cum
se uehementer erupturus inliserit, magno concrepant sonitu,
ait scriptura: firmans tonitru. a firmitate ergo firmamentum
est nuncupatum uel quod diuina uirtute firmatum
sit, sicut et scriptura nos docet dicens: laudate eum in
firmamento uirtutis eius.

nec praeterit rettulisse aliquos
caelos caelorum ad lntellegibilesintellegibiles uirtutes, firmamentum ad [*] operatonas.
et ideo laudare caelos uel enarrare gloriam dei, annuntiare
firmamentum, sed non quasi spiritalia, sed quasi opera
mundi enarrant, quemadmodum supra diximus. alii quoque
purificatorias uirtutes interpretati sunt aquas, quae super caelos
sunt. accipimus haec quasi ad tractatus decorem, nobis tamen
non alienum uidetur atque absurdum, si aquas ueras propter
illam causam quam diximus intellegamus. nam et ros et gelus [*]
et frigus et aestus secundum hymnum propheticum benedicunt
dominum, benedicit et terra, benedicunt et stellae: et stellas
non ad intellegibiles naturas referimus, sed ad ueritatem.
laudant etiam dracones dominum, quia natura eorum et species,
cum uidetur, non minimum uel decoris offundit uel inesse
rationis ostendit. [*] [*]