Exameron (1.36-2.2)

I Et factum est uespere et factum est mane, dies [*]
unus. quaerunt aliqui, cur prius uesperum, postea mane
scriptura memorauerit, ne forte noctem prius quam diem
significare uideatur. nec aduertunt primo quod praemiserit
diem dicendo: et uocauit deus diem lucem et tenebras
uocauit noctem, deinde quod uespere finis diei sit et mane [*]
finis noctis. ergo ut praerogatiuam et primatus natiuitatis diei
daret, prius finem diei significauit, post quam secutura nox
esset, deinde postea finem noctis adiunxit. eo usque autem
noctem diei scriptura anteferre non potuit, ut et diei et noctis
tempora diei appellatione concluserit et tamquam principalis
auctoritate nominis uindicauerit. et hanc scripturae esse consuetudinem,
ut potiori appellationem deputet, frequentibus [*]
exemplis probamus, siquidem et Iacob dixit: dies uitae
meae pusilli et mali et iterum: omnes dies uitae meae
et Dauid posuit: dies annorum meorum, non dixit et
noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur
uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox
dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam [*] [*]
sequens dies ex noctis fine succedit. sententia autem dei euidens,
quia diem primo uocauit lucem et secundo uocauit tenebras
noctem.

praeclare etiam unum, non primum diem dixit; nam [*]
secuturo secundo et tertio die et deinceps reliquis primum
potuit dicere — et hoc ordinis uidebatur - sed legem statuit, ut
XXIIII horae diurnae atque nocturnae diei tantum nomine [*]
definiantur, ut si diceret: XXIIII horarum mensura unius diei
tempus est. sicut enim uirorum generatio conputatur et intellegitur
etiam feminarum, quia nectuntur secunda potioribus,
ita etiam dies numerantur et noctes aestimantur adiunctae.
sicut igitur circuitus unus ita unus dies. nam plerique etiam
ebdomadam unam unum diem dicunt, quod in se quasi in
unum redeat diem et quasi septies in se recurrat. est autem
haec circuitus figura a se incipere et in se reuerti. unde et [*]
saeculum unum interdum scriptura dicit — nam etsi aliis
locis saecula appellat, uidetur magis diuersitates statuum
publicorum uel negotiorum significare quam saeculorum successiones
aliquas definire — quia dies domini magnus et
praeclarus et alibi: ut quid uobrsuobis quaerere diem
domini? et hic tenebrae et non lux; manifestum est enim
quod male consciis et indignis dies ille tenebrosus sit, quo [*]
fulgebit innocentia et mens noxia cruciabitur. ceterum quod
sine interpellatione noctium et successione tenebrarum dies [*] [*]

perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit scriptura
nos docet.

pulcre autem uicem utramque unum dicturus diem
matutino eum fineline conclusit, ut et a luce incohare diem doceret
et in lucem desinere. non enim est integrum diei tempus et
noctis, nisi fuerit expletum. unde et nos semper quasi in die[*]
honeste ambulemus et abiciamus opera tenebrarum. noctem enim
ad quietem corporis datam esse cognoscimus, non ad excutitur
alicuius et operis functionem, quae somno et obliuione transcurritur.
non sit in nobis comisatio et ebrietas, cubile et
inpudicitia, non dicamus: tenebrae et parietes operiunt nos,
et quis scit si uidebit altissimus ? sed sit in nobis amor lucis
et cura honestatis, ut tamquam in die ambulantes opera [*]
nostra coram deo lucere cupiamus, cui est honor laus gloriapotestas
cum domino nostro Iesu Christo et sancto spiritu
a saeculis et nunc et semper et in omnia saecula saeculorum
amen. [*] [*]

DIES SECUNDUS.

Diem primum uel potius unum — maneat enim ei [*] pro-
phetici praerogatiua sermonis — ut potuimus absoluimus. in
quo conditum caelum, terram creatam, aquarum exundantiam,
circumfusum aerem, discretionem factam lucis atque tenebrarum
dei omnipotentis et domini Iesu Christi, sancti [*]
quoque spiritus operatione cognouimus. quis ergo non miretur
dissimilibus membris disparem mundum in corpus unum adsurgere
et insolubili concordiae caritatisque lege in societatem
et coniunctionem sui tam distantia conuenire, ut quae
discreta natura sunt in unitatis et pacis uinculum uelut indiniduaindiuidua
conpassione nectantur? aut quis haec uidens possibilit.atem
rationis infirmo ingenio rimetur? quae omnia uis
diuina inconprehensibilis humanis mentibus et ineffabilis
sermonibus nostris uoluntatis suae auctoritate contexuit.

fecit igitur deus caelum et terram et ea quasi auctor esse [*]
praecepit, non tamquam figurae inuentor, sed tamquam operator
naturae. nam quomodo sibi conueniunt operatoria inpassibilis
dei uirtus et passibilis materiae natura tamquam
altera ab altera quo indiguerint mutuantes? nam si increata
materia, uidetur ergo deo creandae potestas materiae defuisse
et ab ea operationi subiacentia mutuatus: si uero inconposita,
mirum admodum coaeternam deo materiem decorem sibi B [*] [*]

non potuisse conferre, quae substantiam non a creatore acceperit,
. sed sine tempore ipsa possederit. plus ergo inuenit
operator omnium quam contulit: inuenit materiem, in qua
posset operari, contulit autem figuram, quae decorem inuentis
rebus adferret. unde excipiendus a ceteris tamquam dies unus,
non conferendus cum ceteris tamquam dies primus est, quo
fundamenta rerum omnium posita et causae esse coeperunt,
quibus mundi huius atque uniuersae uisibilis creaturae fulta [*]
substantia est. quare ad secundi diei miranda opera sermo
nobis prodeat, quorum eminentia non secundum tractatus
nostri possibilitatem, sed secundum scripturam ad laudem refe- renda est creatoris. uos igitur quaeso ut naturaliter aestimare