De Paradiso (74-75)

supra pectus inquit tuum et in utero tuo
ambulabis. qui sunt qui in utero suo ambulant nisi qui uentri
et gulae uiuunt, quorum deus uenter et gloria in pudendis
eorum, qui terrena sapiunt et cibo onerati ad terrena curuantur? [*]
belle ergo delectationi ait, quae cibis intenta terram uidetur manducare:
supra pectus tuum et in utero tuo ambulabis
et terram manducabis omnibus diebus uitae [*] [*]

tuae. tollenda est omnis excusatio diaboli, ne forte malitiae
suae aliquid possit optendere, ut dicat iniquitatem suam ei
condemnatione uenisse et ideo ad nocendum hominibus
pertinaciter obniti, quia ideo damnatus est, ut noceret. quod
uidetur esse proximum opinioni, si tamquam damnationis [*] accipimus
istam sententiam; non enim deus ad hoc serpentem
damnauit, ut noceat, sed quid futurum esset ostendit. et
quidem temptatio illa quod amplius hominibus prosit superius
demonstrauimus; si tamen cognouerimus quia scriptum est
dicente deo: honorificantes me honorificabo, et
contemptor mei honore priuabitur, licet nobis ex
his uerbis aliquid aestimare. deus enim operatur quod bonum
est, non quod malum; ergo doceant te uerba diuina quia [*]
operatur gloriam, poenam relinquit. honorificantes me
inquit honorificabo honorem bonorum operationis suae
esse declarans. et contemptores, inquit, mei — non dixit
honore priuabo, sed honore priuabuntur, non suae operationi
deputans eorum iniuriam, sed quid futurum esset ostendens.
ergo hic non dixit: facio te supra pectus tuum et in utero
tuo ambulare et terram manducare omnes dies uitae tuae,
sed: ambulabis inquit et manducabis, ut praedixisse [*]
magia de serpente quae futura sunt uideretur quam praescripsisse
quid faceret. terra, inquit, tibi cibus erit, non
anima; nam et hoc peccatoribus prodest. unde et apostolus
tradidit huiusmodi in interitum carnis, ut spiritus saluus sit
in die domini nostri Iesu Christi. pectore autem et uentre [*] [*]
ait reptare serpentem non tam propter corporis figuram quam
quia propter terrenas cogitationes de illa caelesti benedictione
sit lapsus; pectus enim frequenter recessus quidam accipitur
sapientiae. et ideo apostolus supra pectus Christi reclinat
caput, non in terram deicit. ergo si sapientia diaboli feris: [*]
inmanissimis conparatur, quibus intra pedes pectus sit, si
etiam homines qui ten-ena sapiunt nec interiore affectu
eriguntur ad caelum utero uidentur reptare per terram, utique
uentrem animae nostrae non corruptibilibus saeculi huius
implere, sed magis dei uerbo satiare debemus. bene igitur
Dauid personam suscipiens Adae dicit: humiliata est in
puluere anima mea, adhaesitin terra uenter meus;
adhaesit enim dum configuratur serpenti, qui pascitur iniquitate
terrena. ideoque nos apostolus configurari dicit oportere Christo, [*]
ut uirtus Christi praetendat in nobis. quae sententia non
putatur in serpentem grauis, cum etiam Adam, qui leuius
peccauit, tali condemnatur sententia.

scriptum est enim:
maledicta terra in operibus tuis; in tristitia manducabis
eam omnes dies uitae tuae. uidetur certe
similitudo quaedam esse sententiae, sed tamen in ipsa
similitudine magna discretio. interest enim utrum manducet
aliquis terram sicut serpenti dictum est quia terram [*] manducabit
an uero sicut homini dictum est: in tristitia
manducabis. adiectio enim ista in tristitia discretionem [*] [*]

facit: discretio quam uim habeat considera. bonum est mihi
in tristitia magis terram manducare quam in delectatione.
hoc est ut in actu quodam et sensu corporis contristari
uidear quam delectari in peccato: multi enim propter nimias
iniquitates non suscipiunt peccati conscientiam. at uero ille
qui ait: castigo corpus meum et seruituti redigo
contristatur in nostrorum paenitentiam peccatorum, quia sua
tanta delicta non habuit, ut m his contristari deberet. denique
et nobis suadet utilem istam esse tristitiam, quae secundum
deum, non secundum saeculum est. oportet, inquit, uos contristari
in paenitentiam secundum deum; nam secundum deum tristitia
salutem operatur, saeculi autem tristitia mortem
operatur. sed et de ueteri testamento accipe illos ad gratiam [*]
peruenisse qui contristabantur in operibus corporalibus, illos
uero supplicio remansisse qui delectabantur huiusmodi operibus.
denique Hebraei, qui ingemiscebant in laboribus Aegypti, iustorum
gratiam consecuti sunt et quia panem in tristitia manducauerunt,
esca donati sunt spiritali, Aegyptii uero, qui talia
opera cum exultatione celebrabant, regi detestabili seruientes
nullam ueniam sunt adepti.