De Paradiso (56-60)

Et dixit serpens mulieri: quid utique dixit deus:
ne edatis ex omni ligno quod est in paradiso? et
dixit mulier serpenti: ex omni ligno paradisi manducabimus,
de fructu autem ligni quod est in [*]
medio paradisi dixit deus: non manducabitis ex
eo neque tangetis ex eo, ne moriamini. cum audieris
sapientiorem bestiis omnibus esse serpentem, hic eius iam
quaere uersutiam. simulat se uerba dei dicere et proprios
intexit dolos. cum enim dixisset deus: ex omni ligno quod
est in paradiso edetis ad escam, de ligno autem
quod est scientiae boni et mali non edetis, qua
die autem manducabitis ex eo, morte moriemini,
serpens quasi interrogans mulierem, cum dixisset deus: ex [*]
omni ligno quod est in paradiso edetis, de ligno autem uno
non edetis\', inseruit mendacium, ut diceret: (ab omni ligno
non edetis\', cum de uno tantum ligno scientiae boni et mali
praeceperit deus non esse gustandum. qua ratione autem
fefellerit nihil mirum, quia iis qui aliquem circumscribere
conantur consuetudo est fallere. non est igitur interrogatio
otiosa serpentis. sed ut scias in mandato nullum uitium esse
potuisse, respondit mulier et ait: ex omni ligno paradisi
manducabimus, de fructu autem ligni quod est in
medio paradiso dixit deus: non manducabitis ex [*] [*]

eo neque tangetis ab eo, ne morte moriamini. in [*]
mandato quidem nullum uitium est, sed in relatione mandati.
etenim quantum praesens lectio docet. discimus nihil uel cautionis
gratia iungere nos debere mandato. si quid enim uel addas
uel detrahas, praeuaricatio quaedam uidetur esse mandati. pura
enim et simplex mandati forma seruanda uel testimoni series
intimanda est. plerumque testis dum aliquid ad seriem
gestorum ex suo adicit, totam testimonii fidem partis mendacio
decolorat. nihil igitur uel quod bonum uidetur addendum [*]
est. namque hic quid offensionis habet prima specie quod
addidit mulier: neque tangetis ex eo quicquam? —
tangetis enim deus non dixerat, sed non edetis — sed
tamen lapsus incipit esse principium. nam quae addidit uel
superfluum addidit uel addendo de proprio semiplenum intellexit
dei esse mandatum. docet igitur nos praesentis series
lectionis neque detrahere aliquid diuinis debere mandatis neque
[*]
addere. nam si Iohannes hoc micam ae suis scriptis: si
quis adposuerit inquit ad haec, adiciet in illum deus
plagas, quae scriptae sunt in libro isto, et qui
dempserit de uerbis his prophetiae huius, delebit
deus partem illius de libro uitae, quanto nihil
diuinis mandatis est detrahendum! hinc ergo coepit praeuaricatio
prima esse mandati. et plerique putant non mulieris
hoc uitium esse, sed Adae fuisse. ita Adam dixisse mulieri, [*] [*]
dum eam uellet facere cautiorem, ut adderet mandasse deum: [*]
neque tangetis ex eo quicquam. habemus enim quia
Adam, non Eua mandatum acceperit a deo; non enim mulier
formata fuerat. ipsa quidem uerba Adae, quibus mulieri dicit
formam seriemque mandati, non prodit lectio, sed intellegimus
per uirum ad mulierem seriem transisse mandati. uidero tamen
quid alii sentiant; mihi tamen uidetur a muliere coepisse
uitium, inchoasse mendacium. nam etsi de duobus uideatur
incertum, tamen sexus prodit qui prius potuerit errare. adde [*]
quia praeiudicio illa constringitur, cuius et postea prior error
inuentus est. uiro enim mulier, non mulieri uir auctor erroris
est. unde et Paulus ait: Adam inquit non est deceptus,
mulier autem seducta in praeuaricatione fuit.

Nunc uideamus utrum praeter adiectionem, quae mandato
est adplicata, quod additum est obfuisse uideatur. nam re
uera si bonum est neque tangetis ex eo et ad cautionem
proficiebat, cur deus hoc minime interdixerit, immo non [*] interdicendo
permisisse uideatur? itaque utrumque quaerendum,
qua ratione nec permiserit nec interdixerit. sunt enim qui
dicant: qua ratione quod fecit uideri non iussit et tangi?
uerum cum in eo ligno audieris naturam fuisse scientiae boni
et mali, potest aestimari quia noluit te malum tangere. satis
enim nobis uidere Satanan sicut fulgur de caelo cadentem [*] [*]

secundum uocem domini et dantem escam non luminis, sed
noctis et tenebrarum filiis, quia scriptum est: dedit eum
in escam populis Aethiopum. hoc igitur de eo dictum
est quod non mandauerit tangi; quod autem non prohibuerit, [*]
quid intellegam accipe. sunt multa quae noceant, si ante
uoluerimus haurire quam quae sint illa cognoscere. nam et
de cibis et potu plerumque usu uenit, quippe si id quod
amarum est ante cognoscas, indues patientiam et si intellegas
illa quae sunt amara prodesse, indues tolerantiam, ne offendat
amaritudo te repentina et incipias reicere profutura. prodest
ergo ante cognoscere, ut ex eo quod cognoueris profuturum
nec amara fastidias.

sed haec minus nocere possunt, illud quod [*]
magis, nisi prouideatur, nocere possit aduerte. gentilis quidam
est, ad fidem tendit: catechumenus est, uult maiorem
accipere doctrinae et fidei plenitudinem: caueat ne dum uult
discere male discat et discat a Photino, discat ab Ario, discat
a Sabellio, tradat se huiusmodi magistris, quorum quaedam eum
trahat auctoritas. et inductus quadam magistrorum praesumptione
teneris sensibus inpressa diiudicare non nouerit. prius igitur [*]
oculis mentis perspiciat quid sequatur, uideat ubi uita sit,
tangat denique diuinarum uitalia lectionum, ut nullo prauo
offendatur interprete. legit illi Sabellius: ego in patre et
pater in me et dicit unam esse personam. legit Photinus
quia mediator dei et hominum homo Christus [*] [*]

Iesus et alibi: quid me uultis occidere hominem?
legit etiam Arius quia dixit: quoniam pater maior me
est. legitur quidem manifestum, sed qua ratione dictum [*]
sit debet ante pertractare secum, ut rationem dictorum
possit aduertere. ducitur quadam magistrorum auctoritate, et
profuisset ei non quaesisse quam talem inuenisse doctorem.
sed etiam gentilis si quis scripturas accipiat, legit: oculum
pro oculo, dentem pro dente, legit etiam: si scandalizauerit
te dextera tua, abscide illam: non intellegit
sensum, non aduertit diuini sermonis arcana, peius
labitur quam si non legisset. et ideo docuit quemadmodum [*]
dei uerbum inuestigare deberent, non perfunctorie, non inprouide,
sed diligenter atque sollicite. quod erat inquit ab
initio, quod audiuimus et quod uidimus oculis
nostris, perspeximus et manus nostrae perscrutatae
sunt de uerbo uitae: et uidimus et testamur et
adnuntiamus uobis. uides quod ante manibus quibusdam
perscrutatus sit dei uerbum et postea adnuntiauerit.
et ideo nihil Adam et Euam fortasse nocuisset uerbum, si
pertractantibus diligenter mentis quibusdam manibus ante[*]
tetigissent; infirmi enim pertractando et diligentius requirendo
uniuscuiusque quam non intellegunt possunt inuestigare naturam. [*] [*]
certe illi infirmi id lignum, in quo scientiam mali esse cognouerant,
ante quemadmodum tangerent, debuerant perscrutari.
nam et mali saepe nobis potest prodesse cognitio. et ideo
diaboli fraudes uel in hac legimus lectione uel prophetia, ut
discamus quemadmodum artes eius cauere possimus; cognoscenda
sunt enim temptamenta eius non ut sequamur, sed ut
docti instructique caueamus.

Sunt hoc loco qui dubitationem habeant utrum ex omni [*]
ligno ita dixerit deus esse gustandum, ut cum de omni ligno
ita de scientiae boni et mali ligno gustaretur, an uero de
omni ligno gustandum, de solo ligno scientiae boni et mali
dixerit non esse gustandum? qui ne id quidem putant inutilis
esse rationis quod, quamuis noxia esca huius ligni fuerit,
tamen si cum ceteris ederetur, noxia esse non posset, quandoquidem
antidotum theriacum de corpore serpentis confici
solere dicatur, quod utique uirus corpusque serpentis,
cum solum sumitur, nocet, cum admiscetur aliis, sanitati est
et saluti. scientia quoque boni et mali, si quis sapientiam
habeat, si quis uitae semper intendat, si quis cetera uirtutum
genera consequatur, nequaquam inutilis aestimatur. hac igitur
ratione plerique putauerant posse etiam illud intellegi, ut
uideatur deus id inhibuisse, ne absque ceteris solum lignum
scientiae boni et mali gustaretur, non prohibuisse cum ceteris. [*]
et hoc ideo putant dictum. quia ait deus ad Adam: quis
tibi indicauit quoniam nudus es, nisi de ligno a [*] [*]

quo praeceperam tibi, ab hoc solo ne manducares,
manducasti? quod uideretur dare aliquem interpretandi
locum, nisi mulier in superioribus dicente serpente: quid
utique dixit deus, ne edatis ab omni ligno quod
est in paradiso? respondisset: quod est in medio paradisi,
dixit deus: non manducabitis ex eo. in quo
quamuis mulieris praeuaricaturae fides uideatur infirmior, [*]
tamen non omnibus Adam spoliabo uirtutibus, ut uideatur in
paradiso nullam adsecutus fuisse uirtutem, nihil de ceteris
gustauisse lignis priusque culpam incidisse quam fructus esse
aliquos consecutus. non spoliabo ergo Adam, ne genus humanum
omne dispoliem, quod innocens est, antequam sensum
accipiat scientiae boni et mali. neque enim otiose dictum
est: nisi conuersi fueritis et efficiamini sicut
puer iste, non intrabitis in regnum caelorum.
puer enim cum maledicitur, non remaledicit, cum percutitur, [*]
non repercutit, ambitionum et rapinarum temptamenta non
nouit.

ergo uerius puto quod ne cum aliis quidem fructibus
lignum edendum esse praeceperit. nam etsi bona scientia perfecto,
inperfecto tamen inutilis est. inperfectum auserim omnem
hominem dicere, quando ipse Paulus quasi inperfectus dicat:
non quo iam acceperim aut iam perfectus sim,
sequor autem si conprehendam, et ideo inperfectis dicit [*]
dominus: nolite iudicare, ut non iudicemini. ergo [*] [*]

inperfecto inutilis scientia. denique peccatum nesciebam,
nisi lex diceret: non concupisces et infra: sine lege
enim peccatum mortuum est. quid enim mihi proderat
scire quod uitare non poteram? quid mihi proderat scire quod
lex carnis meae inpugnaret? inpugnatur Paulus et uidet legem
carnis suae repugnantem legi mentis suae et captiuari
se in lege peccati, nec de conscientia sua praesumit,
sed per Christi gratiam confidit se a mortis corpore [*]
liberandum : et tu quemquam opinaris scientem non posse peccare?
Paulus dicit: non enim quod uolo facio bonum,
sed quod nolo malum hoc ago: et tu arbitraris homini
prodesse scientiam, quae delicti augeat inuidiam? esto tamen
ut perfectus peccare non possit: in Adam deus omnes homines
praeuidebat et ideo promisce generi non conueniebat
humano habere scientiam boni et mali, quam per carnis uitia
ut oportebat exercere non poterat.