De Paradiso (51-55)

non anima ex anima, sed os de ossibus meis
et caro de carne mea haec uocabitur mulier. ergo causam
humanae generationis agnouimus. set quia plerosque mouet. [*] [*] [*]

qui diligentius intuentur, quomodo si uel primo magnum [*]
munus dei fuit circa homines, ut in paradiso homines
collocarentur uel postea magnorum remuneratio uideretur
esse meritorum, ut ad paradisum iustus unusquisque rapiatur,
dicuntur etiam bestiae et pecora agri et uolatilia
caeli in paradiso fuisse. unde plerique paradisum animam
hominis esse uoluerunt, in qua uirtutum quaedam germina
pullulauerint, hominem autem et ad operandum et ad custodiendum
paradisum esse positum, hoc est mentem hominis.
cuius uirtus animam uidetur excolere, non solum excolere, sed
etiam cum excoluerit custodire. bestiae autem agri et uolatilia [*]
caeli, quae adducuntur ad Adam, nostri inrationabiles motus
sunt, eo quod bestiae uel pecora quaedam diuersae Sint corporis
passiones uel turbulentiores uel etiam languidiores.
uolatilia autem caeli quid aliud aestimamus nisi inanes cogitationes,
quae uelut uolatilium more nostram circumuolant
animam et huc atque illuc uario motu saepe transducunt?
propterea nullus inuentus est menti nostrae similis adiutor
nisi sensus, hoc est αἴσθησις. similem sibi solam voo? noster [*]
potuit inuenire.

Sed forte arguas quia haec quoque deus in tali paradiso
locauit, hoc est passiones corporis et uanitatem quandam
fluctuantium uel inanium cogitationum, quod ipse nostri fuerit [*] [*]

auctor erroris. considera quid dicat. habete inquit potestatem
piscium maris et uolatilium caeli et omnium
repentium, quae repunt super terram. uides quod ille
tibi tribuerit potestatem, ut de omnibus iudicare tu debeas,
singulorum genera iudicii tui sobria definitione discernere. [*]
uocauit ad te omnia deus, ut supra omnia mentem tuam esse
cognosceres. cur quae tibi similia minime repperisti adsciscere
tibi et copulare uoluisti? dedit tibi certe sensum, quo uniuersa
cognosceres et de cognitis iudicares, meritoque de illo
fecundo paradisi agro eiectus es, quia non potuisti seruare
mandatum. sciebat enim deus esse te fragilem, sciebat iudicare
non posse: ideo dixit quasi fragilioribus: nolite iudicare,
ut non iudicemini. ergo quia sciuit infirmum te esse ad [*]
iudicandum, uoluit oboedientem esse mandato: ideo praeceptum
posuit. quod si non praeuaricatus esses, periculum incerti
iudicii incidere nequiuisses. itaque quoniam iudicare uoluisti,
ideo addidit: ecce Adam factus est quasi unus ex
nobis, ut sciat bonum et malum. uoluisti tibi adrogare
iudicium: poenam praui iudicii refutare non debes.

posuit tamen te contra paradisum, ne memoriam eius posses
abolere. denique iusti in paradisum rapiuntur, sicut Paulus [*] raptus
est in paradisum et audiuit uerba ineffabilia. et tu si a primo [*] [*]

caelo ad secundum, a secundo caelo ad tertium mentis tuae
uigore rapiaris, hoc est quia primum unusquisque homo est
corporalis, secundo animalis, tertio spiritalis, si ita rapiaris
ad tertium caelum, ut uideas fulgorem gratiae spiritalis —
animalis enim homo quae sunt spiritus nescit, et ideo tertii
caeli ascensio tibi est necessaria, ut rapiaris in paradisum — [*]
rapieris iam sine periculo, ut possis diiudicare omnia, quia
spiritalis diiudicat omnia, ipse autem a nemine diiudicatur,
et fortasse quasi adhuc fragilis audies uerba ineffabilia,
quae non liceat homini loqui, et tunc quod acceperis reseruato
et quod audieris custodi. Paulus apostolus custodiebat, ne
laberetur uel alios certe faceret errare. aut fortasse ideo dixit Paulus:
quae non licet h omini loqui, quia erat adhuc in corpore
constitutus, hoc est uidebat istius corporis passiones, uidebat
legem carnis suae repugnantem legi mentis suae. hoc enim
malo intellegi, ne uideamur quendam adhuc futuri periculi [*]
iactare terrorem; sit enim uel propter hanc uitam securitas,
ut nullos praeuaricationis posthac futurae laqueos formidemus.
ergo quicumque fuerit in paradiso ascensione uirtutis
audiet mysteria dei arcana illa atque secreta, audiet dicentem
dominum tamquam latroni illi a scelere ad confessionem et ad
fidem a latrocinio reuertenti: hodie mecum eris in paradiso. [*] [*]

Serpens autem erat sapientior omnium [*] bestiarum,
quae erant super terram, quas fecit dominus
deus. et dixit serpens mulieri: quid utique dixit
deus, needatis ab omni ligno quod est in paradiso?
cum dicit sapientiorem serpentem, intellegis quem loquatur, [*]
id est illum aduersarium nostrum, qui tamen habet huius
sapientiam mundi. sed et uoluptas atque delectatio bene
sapiens dicitur, quia et carnis appellatur sapientia, sicut habes
quia sapientia huius carnis inimica est deo et ad
exquirenda delectationum genera astuti sunt qui adpetentes
sunt uoluptatum. siue ergo delectationem intellegas, quaedam
est diuino aduersa mandato et inimica sensibus nostris, unde [*]
sanctus Paulus ait: uideo aliam legem m membris
meis repugnantem legi mentis meae et captiuantem
me in lege peccati, si autem ad diabolum referas, uerus
inimicus est generis humani. quae causa autem inimicitiarum
nisi inuidia? sicut Solomon ait quia inuidia diaboli mors
introiuit in orbem terrarum. inuidiae autem causa
beatitudo hominis in paradiso positi et ideo, quoniam ipse.
diabolus acceptam gratiam tenere non potuit, inuidit homini
eo quod figuratus e limo, ut incola paradisi esset, electus est. [*]
considerabat enim diabolus quod ipse, qui fuisset superioris [*] [*]
naturae, in haec saecularia et mundana deciderat, homo autem
inferioris creaturae sperabat aeterna. hoc est ergo quod inuidit
dicens: \'iste inferior adipiscetur quod ego seruare non potui?
iste de terris migrabit ad caelum, cum ego de caelo lapsus
in terras sim? multas uias habeo quibus hominem decipere
possim. de limo factus est, terra ei mater est, coruptibilibus
inuolutus est. etsi anima superioris naturae, tamen et ipsa [*]
lapsui potest esse obnoxia in corporis carcere constituta,
quando ego lapsum uitare non potui. est igitur uia prima, ut
decipiatur. dum condicione sua maiora desiderat. hic enim
quidam est conatus industriae. deinde carnis est quod non
habeat desiderare. postremo in quo uideor ego omnibus esse
sapientior, nisi circumscribam hominem et uersutia et fraude
contendam?1 itaque machinatus est ut non primo Adam
adoriretur, sed Adam per mulierem circumscribere conaretur.
non adorsus est eum qui coram acceperat caeleste mandatum. [*]
sed eam adorsus est quae a uiro didicerat, non a deo quid
obseruaret acceperat. neque enim habes quia mulieri dixit deus,
sed quia Adae dixit, et ideo per Adam cognouisse mulier
aestimanda est.

cognoscens igitur hoc loco temptamenti genus
plurima etiam aliis locis temptamenti genera repperies. alia sunt
per principem istius mundi, qui quaedam uenena sapientiae in
hunc mundum euomuit, ut uera putarent homines esse quae
falsa sunt et specie quadam hominum caperetur affectus. [*] [*]

non enim semper quasi apertus hostis ingreditur, sed sunt
quaedam potestates quae amorem simulent gratiamque praetendant,
ut paulatim cogitationibus nostris uenenum suae iniquitatis
infundant, a quibus oriuntur illa peccata, quae uel ex delectatione
uel ex quadam mentis facilitate nascuntur. sunt
etiam aliae potestates, quae ueluti conluctantur nobiscum.
unde et apostolus ait: quia non est nobis conluctatio
aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus
. principatus et potestates et rectores huius mun di, [*]
tenebrarum harum, aduersus nequitiam spiritalium,
quae sunt in caelestibus; uolunt enim hac quadam
contentione nos frangere et ueluti quoddam animae nostrae
corpus elidere. unde et Paulus quasi bonus athleta non solum
ictus aduersantium potestatum uitare cognouerat, uerum etiam
aduersantes ferire. unde et ait: percutio pugnis, non ut
aera caedens. et ideo quasi bonus athleta ad coronam
meruit peruenire. ergo multiplicia temptamenta sunt diaboli. [*]
et ideo bilinguis serpens habetur atque letalis, eo quod diaboli
minister aliud lingua loquitur aliud corde meditatur. sunt
et alii ministri, qui et cordis et uocis suae infectas ueneno
ueluti uerborum suorum iactant sagittas, quibus dominus
ait: generatio uiperarum, quomodo potestis bona
loqui, cum sitis mali? [*] [*]