De Paradiso (41-45)

itaque seruantes
unum et eundem deum bonum atque operatorem id
si possumus adstruamus quod gratiae utrique conueniat nec [*]

accusationis eorum declinemus inuidiam qui ita dicunt: quomodo
deus bonus, qui non solum passus est introire in
hunc mundum malitiam, sed etiam in tantam confusionem
uenire permisit? uerum haec accusatio tunc locum haberet. [*]
si ita animae uim et intimae secreta mentis inficeret, ut
. nullo pacto posset aboleri et inmedicabilium uulnerum
menti atque animae nostrae uirus insideret; esset enim aptior
huius querellae locus, quod cum omnia possit deus, hominem
tamen perire sit passus. uerum cum deus nostri misericors
respuendi erroris remedia reseruauerit abolendique omnia contagii
non aboleuerit facultatem, quomodo inrationabile uel
iniustum est, si permisit nostrum materiale temptari quadam
trepidatione fragilitatis humanae, ut faeneratior postea gratia
per paenitentiam delictorum in hominis rediret affectum et
fragilitatis suae conscius, quod tam facile a diuinorum mandatorum
serie deuiando trepidauerit, tamquam clauum animae [*]
fluctuantis mandata caelestia timeret amittere, diuinaeque misericordiae
plus tribuens quod recepit amissum et sibi aliquid
usurpans gratiae quod reuertit?

nunc quae sit illa ratio [*] consideremus,
quid sit istud quod cum mandatum daret homini
de illa admirabili beataque uita praescribens, ne contra faciens
morte moreretur, de manducando et non manducando putauerit
esse mandandum. sunt enim qui putant nequaquam [*] [*]
mandatum istud conuenire caeli et terrae atque omnium creatori
nequaquam dignum incolis paradisi, eo quod illa uita similis
angelorum sit. et ideo non terrenum et corruptibilem hunc [*]
cibum esui fuisse possumus aestimare, quia qui non bibunt
neque manducant erunt sicut angeli in caelo. cum igitur in
cibo neque praemium sit, quia esca nos non commendat deo,
neque magnum periculum sit, quia non quod intrat in os
coinquinat hominem, sed quod exit de ore, uideatur sine dubio
tanto auctore ..... praeceptum, nisi hunc cibum ad illum
propheticum referas, quia pro magno praemio dominus de [*]
sanctis pollicetur suis: ecce qui seruiunt mihi manducabunt,
uos autem esurietis. hic est enim cibus, in
quo uita definitur aeterna, quo quisque fuerit defraudatus
morte morietur, quandoquidem panis uiuus atque caelestis
ipse dominus est, qui uitam dat huic mundo. unde et ipse
ait: nisi manducaueritis carnem meam et biberitis
sanguinem meum, non habebitis uitam aeternam.
erat ergo panis aliqui, de quo praescripserat edendum paradisi
incolis. quis ille? accipe quem dicat. panem inquit [*]
angelorum manducauit homo; est enim bonus panis,
si facias uoluntatem dei. uis scire quam bonus panis? ipse [*] [*]
filius manducat hunc panem, de quo ait: meus cibus est
ut faciam uoluntatem patris mei, qui in caelis est.

Iterum uideamus qua ratione dominus deus Adae dixerit
morte moriemini, quid intersit utrum aliquis dicat moriemini
an addat morte moriemini; ostendere enim debemus
nihil superfluum in dei esse mandato. itaque hoc [*] arbitror.
cum duo sibi sint contraria mors et uita, secundum
simplicem sermonem a uita uiuere dicimus, a morte mori.
si autem geminare uelis utrumque, quia uita uitam facit, dicitur
uita uiuit, sicut habes in lege, et quia mors mortem facit,
dicitur morte morietur. non est autem superflua ista
geminatio; est enim uita ad mortem et est mors ad uitam,
quia et quicumque uiuit dum uiuit moritur et dum moritur [*]
uiuit. fiunt ergo quattuor distinctiones: uita uiuere, morte
mori, uita mori, morte uiuere. cum igitur haec se ita habeant,
usus et consuetudinis praeiudicium debemus excludere,
quia usus hoc habet, ut communiter dicatur uiuere et qui
uita uiuit et qui morte uiuit et communiter dicatur mori uel
ille qui morte moritur uel ille qui uita. itaque ex quattuor
illis duos significat, ut dicat uiuentem uiuere nec melius deteriusque
distinguat et dicat morientem mori nec inter malam [*]
et bonam mortem uideatur esse discretio. nam indiscreta [*] [*]

quaedam uita significatur qualis inrationabilium aut etiam
paruulorum et indiscreta mors aeque.

sequestrato igitur
usu communi quid sit uita uiuere et quid sit morte mori
et quid sit uiuere morte et mori uita consideremus. puto
enim secundum scripturas quia uita uiuere admirabilem
quandam illam uitam beatamque significet et hunc uiuendi [*]
usum spirandique munus cum beatae uitae gratia ueluti
coniunctum et quadam participatione permixtum demonstrare
uideatur. hoc est enim uita uiuere, uirtute uiuere, beatae
uitae actus habere in istius corporis uita; contra autem
morte mori quid est aliud nisi cum morte corporis deformitatem
significare morientis, cuius et caro communi uiuendi
munere defrudetur et anima uitae aeternae usum habere
non possit? est etiam qui uita moritur, ut qui uiuit corpore, [*]
sed actu moritur suo, quales 1111 sunt qui, ut ait propheta,
descendunt in infernum uiuentes et illa de qua
apostolus dicit quoniam uiuens mortua est. quartum
superest, quod sunt qui etiam morte uiuunt, ut martyres
sancti, qui utique moriuntur ut uiuant. moritur caro, sed uiuit
gratia mortuorum. ergo absit a nobis, ut participes mortis
uiuamus, sed contra participes uitae moriamur; sanctus enim
nec uitae istius se uult esse participem, ut ait: dissolui [*]
et cum Christo esse; multo enim melius et alius:
heu me quod incolatus meus prolongatus est, dolens
utique cum consortia uitae speret aeternae, istius uitae [*] [*]

fragilitate se contineri. et ideo possum e contrario dicere quia,
etsi uita uiuere bonum est, uitae tamen uiuere ambiguum sit.
potest enim dici quis uitae uiuere, hoc est uitae aeternae istius
uita corporis militare, potest etiam dici uitae uiuere, hoc est
uel quemcumque uel sanctum istius uitae habere desiderium
corporalis, uti uerbi gratia si quis ideo honeste putet esse [*] uiuendum,
ut is longaeuitatem uitae bonis actibus consequatur,
quales plerique infirmiores sunt quos haec uita delectat.

sicut
ergo uitae uiuere quid sit accepimus, quid sit morti mori
accipiamus uel morti uiuere. possunt enim esse qui moriantur
morti et qui uiuant uitae. nam qui non ita uiuit,
ut secundum mortem animae suae uiuat, is morti moritur.
quia non est obnoxius morti, id est nexus eum aerumnosae [*]
mortis amisit, non constringitur uinculis mortis aeternae.
mortuus est morti, hoc est mortuus est peccato, mortuus est
poenae. cui contrarium est poenae uiuere, hoc est quando qui
uiuit ad poenam uiuit ad mortem. qui autem moritur ad
poenam moritur ad mortem. est etiam qui in hac uita positus
moriatur ad uitam, sicut ille qui ait: uiuo autem iam non
ego, uiuit autem in me Christus; peccato enim mortuus [*]
est, deo uiuit, hoc est mors in eo mortua est, sed uita uiuit,
qui est dominus Iesus. ergo bona uita eorum qui deo uiuunt, [*] [*]

mala uita eorum qui peccato uiuunt. est etiam media uita
ut animantium ceterorum, sicut habes scriptum: producat
terra animam uiuentem secundum genus. est uita etiam
mortuorum ut deus Abraham et deus Isaac et deus
Iacob, quia deus mortuorum non est, sed uiuorum. sunt
etiam quibus communitas est quaedam mortis et uitae, de quibus [*]
ait apostolus dicens: si conmortui estis, et conuiuetis.
si enim conplantati inquit sumus similitudini mortis
eius, simul et resurrectionis erimus, scientes
quia uetus homo noster simul confixus est cruci,
ut destruatur corpus peccati, ut ultra non seruiamus
peccato; qui enim mortuus est iustificatus
est a peccato. sicut autem figuras multas uitae diximus,
ita etiam mortis inueniemus. dicitur enim mors mala secundum
illud: anima quae peccat ipsa morietur. dicitur
mors communiter, sicut habes uerbi gratia quia [Adam] uixit [*]
tot annos et mortuus est et adpositus est ad patres suos.
dicitur etiam mors per baptismatis sacramentum, sicut habes:
consepulti enim sumus cum illo per baptismum
in mortem et alibi: si autem mortui sumus cum
Christo, credimus etiam quia simul uiuemus cum
illo. uides quia mors quidem appellatione dicatur, sed haec
uita sit nostra. [*] [*]