De Paradiso (40-41)

\' Iterum hinc aliam faciunt quaestionem, ut ad uicem mandati
eius, quod diximus in hominis opinione consistere, hanc
ipsam opinionem inpressam a deo nobis tamquam [*] praescriptum
diuinae legis accusent. norat, inquit, hominem peccaturum
qui creauit eum et has opiniones ei boni et mali inpressit
an non nouerat? ut si dixeris quia non nouerat,
alienum a maiestate dei sentias; si autem dixeris quia sciens
deus peccaturum hominem communes tamen opiniones ei
boni et mali inpressit, ut propter admixtionem malorum uitae
perpetuitatem seruare non posset, sicut in illo non [*] [*]

praesagum futuri ita in hoc non bonum deum significare uidearis. [*]
atque hinc argumentantur quia non est creatura hominis a
deo facta. nam sicut supra ostendimus eos dicere quia non
est -mandatum dei, sic et hic dicunt: non ergo creatura hominis
a deo, quia deus malum non fecit, homo autem opinionem
accepit mali, dum a malis praecipitur abstinere. hoc
autem genere alium bonum deum, alium operatorem hominis
conantur adserere. quibus respondendum est ilico secundum [*]
opinionem suam. si enim hominem nolunt a deo factum, quia
peccator est homo. et hoc refugiunt, ne bonus deus peccatorem
fecisse uideatur, quia non putant bonum qui fecerit peccatorem,
dicant utrum operatorem hominis a deo factum
putent. si enim a deo factus ille, ut dicunt, operator est hominis,
quomodo bonus deus operatorem mali fecit? utique
non bonus. nam si qui peccatorem fecit non bonus, cauendum
ne grauius sit operatorem peccatoris fecisse; debuit enim [*] bonus
deus prohibere natiuitatem eius qui peccati substantiam
haberet inducere. quodsi dicunt non esse genitum operatorem,
requirendum utrum bonus deus potuerit inhibere quoquo
modo incipientem malitiam an non potuerit. si enim non potuit,
infirmus; si potuit et non fecit, non bonus. ergo si sibi
ista non congruunt nec suae sibi haereticorum conueniunt
opiniones, requiramus ne forte rationis fuerit qua causa deus [*]
siue geniti siue non geniti illius operatoris siuerit malitiam
introire in hunc mundum, cum posset inhibere.

itaque seruantes
unum et eundem deum bonum atque operatorem id
si possumus adstruamus quod gratiae utrique conueniat nec [*]

accusationis eorum declinemus inuidiam qui ita dicunt: quomodo
deus bonus, qui non solum passus est introire in
hunc mundum malitiam, sed etiam in tantam confusionem
uenire permisit? uerum haec accusatio tunc locum haberet. [*]
si ita animae uim et intimae secreta mentis inficeret, ut
. nullo pacto posset aboleri et inmedicabilium uulnerum
menti atque animae nostrae uirus insideret; esset enim aptior
huius querellae locus, quod cum omnia possit deus, hominem
tamen perire sit passus. uerum cum deus nostri misericors
respuendi erroris remedia reseruauerit abolendique omnia contagii
non aboleuerit facultatem, quomodo inrationabile uel
iniustum est, si permisit nostrum materiale temptari quadam
trepidatione fragilitatis humanae, ut faeneratior postea gratia
per paenitentiam delictorum in hominis rediret affectum et
fragilitatis suae conscius, quod tam facile a diuinorum mandatorum
serie deuiando trepidauerit, tamquam clauum animae [*]
fluctuantis mandata caelestia timeret amittere, diuinaeque misericordiae
plus tribuens quod recepit amissum et sibi aliquid
usurpans gratiae quod reuertit?