De Nabuthae (51-55)

et dixit Helias ad eum: inueni, quoniam fecisti malum
in conspectu domini. rex ille erat et rex Samariae Achab,
Helias pauper et indigens panis, cui defuisset uictus [*] substantia,
nisi corui alimoniam ministrassent. adeo deiecta erat
conscientia peccatoris, ut nec regalis potentiae fastu adtolleretur.
itaque quasi uilis et degener inuenisti me inquit
inimicus meus et deprehendisti in me quae latere credebam.
nulla mentis meae occulta te fallunt; inuenisti me, patent
tibi uulnera mea, captiuitas praesto est. peccator inuenitur,
cum iniquitas eius proditur, iustus autem dicit: igne
me examinasti, et non est inuenta in me iniquitas.

Adam cum lateret, inuentus est, Moysi autem nequaquam[*]
inuenta est sepultura. inuentus est Achab, non inuentus Helias,
et sapientia dei dixit: quaerent me mali et non [*] [*]

uenient. unde et in euangelio Iesus quaerebatur et non inueniebatur.
culpa igitur auctorem suum prodit. unde et Thesbites
ait: inueni quoniam fecisti malum in conspectu
domini, quia culpae reos tradit dominus. innocentes
autem non tradit in potestatem inimicorum suorum. denique [*]
Saul quaerebat sanctum Dauid et inuenire non poterat, Dauid
uero sanctus regem Saul, quem non quaerebat, inuenit, quoniam
tradidit eum dominus in potestatem ipsius. captiua igitur
opulentia est, paupertas libera.

Seruitis, diuites, ac miseram quidem seruitutem, qui seruitis
errori, seruitis cupiditati, seruitis auaritiae, quae expleri
non potest. gurges quidam insatiabilis rapidior est, cum inlata
demergit, et putei modo cum exundat caeno inquinatur,
terram adrodit nihil sibi profuturam. uel hoc exemplo uos [*]
admoneri conuenit. puteus enim, si nihil haurias, inerti otio
et degeneri situ facile corrumpitur, exercitus autem nitescit
ad speciem, dulcescit ad potum. ita et aceruus diuitiarum
cumulo harenosus speciosus est usu, otio autem inutilis habetur.
deriuato igitur aliquid de hoc puteo. ignem [*] [*] [*] [*]

ardentem restinguet aqua et elemosyna resistet peccatis,
aqua autem statiua cito uermis facit. non stet thesaurus
tuus nec stet ignis tuus. stabit in te, nisi eum operibus tuae [*]
miserationis auerteris. in quantis sis, diues, incendiis considera.
tua uox est dicentis: pater Abraham, dic Lazaro,
ut extremum digiti sui intinguat in aqua et refrigeret
linguam meam.

tibi igitur proficit quidquid inopi
contuleris, tibi crescit quidquid minueris. te illo quem pauperi
dederis cibo pascis, quoniam qui miseretur pauperis ipse
pascitur et fructus iam in his est. misericordia seminatur in
terra, in caelo germinat, plantatur in paupere, aput deum
pullulat. ne dixeris inquit deus: eras dabo. qui non te [*]
patitur dicere: eras dabo, quomodo patitur dicere: non dabo?
non de tuo largiris pauperi, sed de suo reddis; quod enim
commune est in omnium usum datum solus usurpas. omnium
est terra, non diuitum, sed pauciores qui non utuntur suo
quam qui utuntur. debitum ergo reddis, non largiris indebitum.
ideoque tibi dicit scriptura: declina pauperi [*] [*]

animam tuam et redde debitum tuum et responde pacifica
in mansuetudine.

Quid enim superbias, diues? quid dicas pauperi: noli me [*]
tangere? nonne sic utero conceptus et natus ex utero es,
quemadmodum est pauper natus? quid te iactas de nobilitatis [*]
prosapia? soletis et canum uestrorum origines sicut diuitum
recensere, soletis et equorum uestrorum nobilitatem sicut consulum
praedicare. ille ex illo patre generatus est et ex illa
matre editus, ille auo illo gaudet, ille se proauis adtollit. sed
nihil istud currentem iuuat; non datur nobilitati palma, sed
cursui. deformior est uictus, in quo et nobilitas periclitatur.
caue igitur, diues, ne in te erubescant tuorum merita [*] maiorum,
ne forte et illis dicatur: cur talem instituistis, cur talem
elegistis heredem?\' non in auratis laquearibus nec in porphyreticis
orbibus heredis est meritum. laus ista non hominum,
sed metallorum est, in quibus homines puniuntur. per egentes
aurum quaeritur et egentibus denegatur. laborant ut quaerant.
laborant ut inueniant quod habere non norunt.

miror tamen,
cur eo uos, diuites, iactandos putetis, cum aurum materia
magis offensionis quam commendationis gratia sit; lignum [*] [*] [*]

enim offensionis est et aurum, et uae his qui [*] sectantur
illud. denique benedicitur diues, qui inuentus
est sine macula et qui post aurum non abiit nec
sperauit in pecuniae thensauris. sed quasi is cognitus esse
non possit, eum sibi desiderat demonstrari. quis est? inquit
et laudabimus eum; fecit enim quod mirari magis quasi
nonum quam quasi usitatum recognoscere debeamus. itaque
qui in diuitiis potuerit conprobari, is uere perfectus et dignus
est gloria. qui potuit inquit transgredi et non est
transgressus, et facere male et non fecit. aurum [*]
ergo uobis. in quo tanta erroris inlecebra est, non tam sua
gratia quam hominum poena commendat.