De Paenitentia (1.11.49-1.11.52)

Plurimos conperimus se armasse post lapsum et pro nomine dei passos. Non possumus his martyrum consortia negare, quibus Iesus dominus non negavit. Audemus igitur dicere non esse his vitam redditam, quibus Christus coronam reddidit? Sicut ergo post lapsum plerisque, si patiantur, corona redditur, ita, si credant, et fides redditur. Quae fides dei donum est, sicut habes scriptum: Quia a deo vobis donatum est, non solum ut credatis in eum, sed ut etiam pro illo patiamini. Numquid is, qui dei donum habet, potest non habere indulgentiam?

Non una autem, sed duplex gratia est, ut omnis qui credit, et patiatur pro domino Iesu. Habet igitur, qui credit, suam gratiam, habet autem alteram, si fides eius passionibus coronetur. Neque enim priusquam pateretur Petrus, sine gratia fuit, sed ubi passus est, adquisivit alteram. Et plerique, qui non habuerunt gratiam, ut pro Iesu paterentur, habuerunt tamen gratiam, ut in Iesum crederent.

Ideo dicitur: Ut

omnis, qui credit in eum, non pereat. 'Omnis', inquit, hoc est ex quocumque statu, ex quocumque lapsu, si credat, perire non timeat. Potest enim fieri, ut aliquem de Hierusalem descendentem in Hiericho, hoc est de martyrii certamine relapsum in istius vitae cupiditatem saecularemque gratiam, vulneratum a latronibus, hoc est persecutoribus, et semivivum relictum, evangelicus ille Samaritanus inveniat, qui nostrarum custos animarum est, — Samaritanus enim custos dicitur — et non praetereat eum, sed curet et sanet.

Fortasse denique ideo non praeterit eum, quia aliquid in eo vitale agnoscit, unde is possit resumere. Nonne vobis videtur ille, qui lapsus est, semivivus esse, si vitale aliquid fides spiret? Nam qui penitus deum ex suo corde abicit, ille mortuus est. Qui ergo non penitus abicit, sed per inpressionem tormentorum ad tempus negavit, semivivus est. Aut si mortuus est, cur ei dicis agendam paenitentiam, qui iam curari non potest? Si semivivus est, infunde oleum, non vinum sine oleo, sed et quod foveat et remordeat. Tolle eum in iumentum tuum, trade stabulario, duo aera ad eius curam inpende, esto ei

proximus. Proximus autem esse non potes, nisi facias misericordiam; nemo enim potest dici proximus, nisi qui curaverit, non occiderit. Si autem vis dici proximus, dicit tibi Christus: Vade et tu fac similiter.