De Fide [Ad Gratianum Augustum] (4.1-4.5)

Consideranti mihi, imperator auguste, qua ratione sic erraverit hominum genus, ut de dei filio plerique, vae mihi, diversa sequerentur, nequaquam satis mirum videtur quia erravit humana scientia de supernis, sed quia scripturis non detulit oboedientiam.

Quid enim mirum, si 'mysterium dei patris domini Iesu Christi, in quo sunt omnes thensauri sapientiae et scientiae absconditi', per sapientiam mundi non potuerunt homines conpraehendere, quod nec angeli cognoscere nisi ex revelatione potuerunt?

Quis enim potuit opinione magis quam fide sequi dominum Iesum, nunc de caeli altissimis 'inferna penetrantem', nunc ab inferis ad caelestia resurgentem, subito 'exinanitum', ut 'habitaret in nobis', nec umquam inminutum, cum semper filius in patre et in filio pater esset?

Dubitavit in eo ipse praenuntius, licet per synagogae typum, dubitavit ipse ante domini faciem destinatus. Denique missis discipulis interrogat: Tu es qui venturus es, an

alium, expectamus?

Obstipuerunt et angeli caeleste mysterium. Unde cum resurgeret dominus atque illum, quem dudum secundum carnem angustus sepulcri locus texerat, resurgentem ab inferis caeli alta sustinere non possent, haeserunt etiam caelestia opinionis incerto.

Veniebat enim novis victor redimitus exuviis dominus in templo sancto suo, praeibant angeli et archangeli mirantes spolium ex morte quaesitum. Et quamvis scirent nihil deo accedere ex carne potuisse, quia infra deum omnia sunt, tamen tropea crucis, cuius principium super umeros eius, et triumphatoris aeterni manubias intuentes, quasi eum, quem emiserant, caeli portae capere non possent, licet numquam eius capiant maiestatem, maiorem viam quaerebant aliquam revertenti: adeo nihil 'exinanitus' amiserat.

Debuit tamen novo victori novum iter parari; semper enim victor tamquam maior et praecelsior aestimatur. Sed quia aeternae sunt 'iustitiae portae' eaedemque novi et veteris testamenti, quibus caelum aperitur, non mutantur utique, sed elevantur, quia non unus homo, sed totus in omnium redemptore mundus intrabat.

Translatus erat Enoch, raptus Helias, sed non est servus supra dominum. Nullus enim ascendit in caelum nisi qui descendit e caelo. Nam et Moysen, licet corpus eius non apparuerit in terris, nusquam tamen in gloria caelesti legimus, nisi posteaquam dominus resurrectionis suae pignore vincula solvit inferni et piorum animas elevavit. Translatus ergo Enoch, raptus Helias, ambo 'famuli', ambo cum corpore, sed non post resurrectionem, non cum manubiis mortis et triumpho crucis viderant illos angeli.

Et ideo dominum omnium primum ac solum de morte triumphantem venire cernentes tolli portas principibus imperabant cum admiratione dicentes: Tollite portas, principes vestri, et elevamini, portae aeternales, et introibit rex gloriae.

Erant tamen adhuc et in caelestibus, qui stuperent, qui admirarentur novam pompam, novam gloriam, et ideo requirebant: Quis est iste rex gloriae? Sed quia et angeli processus habent scientiae et capacitatem profectus, habent utique discretionem virtutis atque prudentiae. Solus enim sine processu deus, quia in omni perfectione semper aeternus est.

Dicebant alii, illi utique qui adfuerant resurgenti, illi qui viderant vel iam cognoverant: Dominus fortis et potens, dominus fortis in proelio.

Iterum multitudo angelorum triumphali agmine praecinebant: Tollite portas, principes vestri, et elevamini, portae aeternales, et introibit rex gloriae.

Rursus alii stupentes dicebant: Quis est iste rex gloriae? Vidimus eum: non habebat speciem neque decorem. Si ergo ipse non est, quis est iste rex gloriae?

Respondetur a scientibus: Dominus virtutum ipse est rex gloriae. Ergo dominus virtutum est filius. Et quomodo infirmum Arriani dicunt, quem dominum virtutum sicut et patrem credimus?

Quomodo Arriani discretionem faciunt potestatis, cum dominum sabaoth patrem, dominum sabaoth filium legerimus? Nam et hic sic positum plerique codices habent quod dominus sabaoth ipse sit rex gloriae, sabaoth autem interpraetes alicubi dominum virtutum, alicubi regem, alicubi omnipotentem interpraetati sunt. Ergo quoniam, qui ascendit, filius est, qui ascendit autem, dominus est sabaoth, omnipotens utique dei filius est.

Quid igitur agemus? Quomodo ascendemus ad caelum? Sunt illic dispositae potestates, ordinati principes, qui caeli ianuas servant, qui ascendentem interrogant. Quis me admittet, nisi omnipotentem adnuntiem Christum? Clausae sunt portae, non cuicumque aperiuntur, non quicumque vult, nisi qui fideliter credat, ingreditur. Custoditur aula imperialis.

Sed esto, indignus obrepserit, latuerit principes portarum caelestium, discubuerit in cena domini! Ingressus est dominus convivii: 'Videns non indutum nuptiale fidei vestimentum proiciet eum in tenebras exteriores, ubi sit fletus. et stridor dentium', si fidem pacemque non servet.

Servemus igitur nuptiale quod accepimus vestimentum nec Christo propria denegemus, quem omnipotentem adnuntiant angeli, profetae significant, apostoli testificantur, sicut iam supra ostendimus.

Et fortasse non de istius tantummodo caeli portis propheta dixerit quod praeteribit. Et alios enim 'caelos' dei verbum 'penetrat' de quibus dictum est: Habemus enim sacerdotem magnum principem, sacerdotum, qui pertransivit caelos, Iesum, filium dei. Qui sunt isti caeli nisi et hi, de quibus dicit propheta: Caeli enarrant gloriam dei?

Stat enim Christus ad ianuam mentis tuae. Audi eum dicentem: Ecce, steti ad ianuam et pulso. Si quis mihi aperuerit, ingrediar ad eum et cenabo cum eo et ipse mecum. Et ecclesia de eo dicit: Vox fraterni mei pulsat ad ianuam.

Ergo secundum superius exemplum stat, et non solus stat, sed praecedunt eum angeli, qui dicunt : Tollite portas, principes vestri. Quas portas? Illas utique, de quibus et alibi dicit: Aperite mihi portas iustitiae. Aperi ergo Christo portas tuas, ut ingrediatur in te, aperi portas iustitiae, aperi portas pudicitiae, aperi portas fortitudinis atque sapientiae.

Crede angelis dicentibus: Et elevamini, portae aeternales, ut introeat in te rex gloriae, dominus sabaoth. Porta tua vocis fidelis canora confessio est, porta tua ostium verbi est, quam sibi apostolus optat aperiri dicens: Ut aperiatur mihi ostium verbi ad eloquendum mysterium Christi.

'Aperiatur' igitur Christo porta tua, nec solum aperiatur, sed etiam 'elevetur', si tamen 'aeternalis' est, non caduca; scriptum est enim: Et elevamini, portae aeternales. Elevatum est superlimen Eseiae, quando serafin labia eius tetigit et vidit regem dominum sabaoth.

Tuae ergo portae elevabuntur, si sempiternum, si omnipotentem, si inaestimabilem, si inconpraehensibilem, si eum qui et praeterita omnia et futura noverit, filium dei credas. Quod si praefinitae potestatis et scientiae subiectumque opinere, non 'elevas portas aeternales'.

Eleventur ergo portae tuae, ut non Arriano sensu parvulus, non pusillus, non subditus ad te Christus introeat, sed intret in dei forma, intret cum patre, intret talis qualis est, et 'caelum et omnia supergressus' 'emittat tibi spiritum' sanctum. Expedit tibi, ut credas quia 'ascendit et sedet ad dexteram patris'. Nam si eum inter creaturas et terrena impia cogitatione detineas, si non tibi abeat, non tibi ascendat, nec paraclitus ad te veniet, sicut ipse dixit: Nam si ego non abiero, paraclitus non veniet ad vos; si autem abiero, mittam illum ad vos.

Quod si inter terrena eum requiras, sicut Magdalena Maria requirebat, cave ne et tibi dicat: 'Noli me tangere, nondum enim ascendi ad

patrem. Portae enim tuae angustae sunt, capere me non queunt, elevari non queunt, intrare non possum.'

Vade ergo ad fratres meos, hoc est ad illas 'portas aeternales', quae cum Iesum viderint, 'elevantur'. 'Aeternalis porta' est Petrus, cui portae inferni non praevalebunt, 'aeternales portae' Iohannes et Iacobus utpote filii tonitrui, 'aeternales portae' sunt ecclesiae, ubi laudes Christi adnuntiare propheta desiderans dicit: Ut adnuntiem omnes laudes tuas in portis filiae Sion.

Grande ergo mysterium Christi, quod stupuerunt et angeli; et ideo venerari debes et domino famulus derogare non debes. Ignorare non licet; propterea enim descendit, ut credas. Si non credis, non descendit tibi, non tibi passus est. Si non venissem, inquit, et locutus fuissem his, peccatum non haberent, nunc autem excusationem non habent de peccato. Qui me odit, et patrem meum odit. Quis igitur odit Christum, nisi qui derogat? Sicut enim amoris est deferre, ita est odii derogare. Qui odit, quaestiones movet, qui amat, reverentiam defert.

3,Itaque discutiamus eorum alias quaestiones. 'Scriptum est, inquiunt: Omnis viri caput Christus est, caput autem mulieris vir, caput autem Christi deus. — Qua in quaestione dicant velim, utrum coniungere an dividere haec quattuor velint. Si enim coniungere, atque ita dicunt deum caput esse Christi, sicut est vir mulieris caput, videte quid incidant. Nam si haec tamquam ex paribus sumpta est conparatio et haec quattuor, id est mulier, vir, Christus et deus, quasi ex unius atque eiusdem naturae similitudine conparantur, ergo mulier et deus unius incipient esse naturae.

Quod si hoc displicet, quia sacrilegum est dicere, ut volunt, dividant. Itaque si Christum apud deum patrem ita volunt esse, sicut est mulier apud virum, unius utique Christum et deum dicunt esse substantiae, quoniam mulier et vir unius sunt in carne naturae; nam quod distat, in sexu est; cum vero inter Christum et deum patrem sexus non interveniat, quod unum inter filium et patrem in natura est, fatebuntur, quod diversum in sexu est, denegabunt.

Placetne haec divisio? An mulierem virum et Chri-

stum unius volunt esse substantiae et patrem separant? Haecine igitur divisio placet? Si ita est, videte, quid incidant. Aut enim non solum Arrianos, sed etiam Fotinianos se necesse est, confiteantur, quia Christum hominem tantum fatentur, quem humanae tantummodo naturae aestimant copulandum, aut vel invitos adquiescere par est nostrae sententiae, per quam id quod impie cogitarunt, pie religioseque defendimus, ut sit Christus quidem secundum generationem divinam 'dei virtus', secundum adsumptionem autem carnis unius cum omnibus hominibus in carne substantiae, salva tamen incarnationis suae gloria, quia veritatem suscepit, non imaginem carnis.

Sit ergo iuxta humanam condicionem caput Christi deus. Non enim dixit 'caput Christi pater', sed caput Christi deus, quia divinitas, utpote creatrix, caput est creaturae. Et bene dixit caput Christi deus, ut et divinitatem Christi significaret et carnem, hoc est incarnationem, in Christi nomine, in deo autem unitatem divinitatis et magnitudinem potestatis.

Eo usque autem caput Christi deus secundum incarnationem dictum est, ut et caput viri Christus secundum incarnationem verbi dictum sit, quod alibi apostolus evidenter exposuit dicens: Quoniam vir caput est mulieris, sicut et Christus caput est ecclesiae. Et in consequentibus addidit: qui se tradidit pro ea. Secundum incarnationem igitur caput viri Christus, quia secundum incarnationem facta traditio est.

Est ergo caput Christi deus, ubi servi, hoc est hominis, non dei forma tractatur. Sed nihil praeiudicat dei filio, si secundum carnis veritatem 'similis sit hominibus', qui divinitate 'cum patre unum est'. Non enim potestas hac interpraetatione minuitur, sed misericordia praedicatur.

Quis autem unam divinitatem patris et fili pie abneget, cum ipse dominus consummaturus praecepta discipulis suis dixerit: Ut sint unum, sicut et nos unum sumus? Pro testimonio enim fidei positum est, licet ab Arrianis ad argumentum perfidiae derivetur. Etenim quoniam totiens lectam negare non queunt unitatem, extenuare conantur, ut talis videatur divinitatis unitas inter patrem et filium, qualis est inter homines unitas devotionis et fidei, licet etiam inter ipsos homines in suo unitas naturae sit ex communitate naturae.

Unde et illud apertissime solvitur, quod ad extenuationem dominicae unitatis obicere consuerunt, quia scriptum est: Qui autem plantat et qui rigat, unum sunt. Hoc Arriani, si saperent, non obicerent. Quomodo enim negare conantur quia 'pater et filius unum sunt', cum Paulus et Apollo et natura unum sint et fide? Sed tamen per omnia unum esse non possunt, quia nequeunt conparari humana divinis.

Inseparabilis ergo deus pater verbo, inseparabilis virtutis, inseparabilis sapientiae per divinae unitatem substantiae, et est in filio, sicut frequenter est scriptum, est vero non ut egentem sanctificans nec ut vacuum inplens, quia 'non vacua' dei virtus. Nec enim virtus virtute augetur, quia non duae virtutes, sed una virtus, nec divinitas divinitatem accipit, quia non duae divinitates, sed una divinitas. Nos autem per acceptam et inhabitantem in nobis virtutem unum erimus in Christo.

Communis ergo littera, sed discrepans divina humanaque substantia. Nos unum erimus, pater et filius unum sunt, nos secundum gratiam, filius secundum substantiam. Alia autem per coniunctionem, alia per naturam unitas.

Denique vide, quid ante praemiserit: Ut omnes unum sint, sicut tu, pater, in me et ego in te.

Considera ergo quia non dixit 'tu in nobis et nos in te', sed tu in me et ego in te, ut se a creaturis separaret. Et addidit: Et isti in nobis, ut etiam hic suam potentiam et patris a nobis secerneret, ut quod nos in patre et filio sumus, non naturae videatur esse, sed gratiae, quod autem filius et pater unum sunt, non hoc filius accepisse per gratiam, sed naturaliter ut filius possidere credatur.

Aliud rursus obiciunt adserentes unam atque eandem potestatem fili et patris esse non posse, quia ipse dixit: Amen, amen dico vobis, non potest filius facere a se quicquam, nisi quod viderit patrem facientem. Itaque nihil ex se fecisse filium dicunt nec facere posse, nisi quod viderit facientem patrem.

O praescia dei sapientia infidelium argumentorum, quae subiecit, quo solveret quaestionem, addendo quod sequitur: Quia quaecumque ille fecerit, eadem et filius facit similiter; hoc nempe sequitur. Cur ergo scriptum est eadem facit filius et non 'talia', nisi ut in filio unitatem, non imitationem paterni operis aestimares?

Sed tamen, ut illorum quoque argumenta discutiamus, quaero ut respondeant, utrum videat filius opera patris. Videt itaque an non? — Si videt, ergo et facit. Si facit, desinant omnipotentem negare, quem omnia posse facere, quae patrem facientem viderit, confitentur.

Quid est autem viderit? Corporaliumne aliqui usus oculorum est? Sed si hoc de filio velint dicere, corporalis etiam in patre usum operationis ostendent, ut facientem videat, quod ipse facturus est.

Quid est autem non potest filius facere a se quicquam? Hoc interrogemus, hoc consideremus. Est ergo aliquid inpossibile 'dei virtuti' atque 'sapientiae'? Hoc est enim dei filius, qui utique non alienam accepit fortitudinem, sed quemadmodum vita est, non aliena vivificatione subnixus, sed alios vivificans, quia ipse vita est, ita etiam 'sapientia' est, non quasi insipiens accipiens sapientiam, sed qui de suo alios faciat esse sapientes, ita etiam 'virtus' est, non quasi per infirmitatem consecutus incrementa virtutis, sed ipse virtus,

qui virtutem fortibus largiatur.

Quomodo ergo virtus quasi cum iuris iurandi adtestatione dicit: Amen, amen

dico vobis, quod est: Fideliter, fideliter dico? Fideliter ergo dicis, domine Iesu, et cum sacramenti quadam repetitione confirmas quod nihil facere potes, nisi quod, facientem patrem videris. Fecisti mundum: numquid alterum mundum pater tuus fecit, quem quasi ad exemplar acceperis? Ergo necesse est fateantur impii aut duos aut certe multos esse mundos, quod philosophi adserunt, ut se etiam in hoc errore gentilitatis involvant. Aut si volunt verum sequi, dicant sine exemplari te fecisse, quod feceris.

Dic mihi, domine, quando in mari patrem incarnatum videris ambulantem — ego enim nescio, ego hoc de patre credere sacrilegum puto, qui te solum carnem adsumpsisse cognovi —, quando videris in nuptiis patrem aquam in vina vertentem. Sed solum te 'unigenitum filium' legi ex patre natum, solum te 'ex spiritu sancto' accepi 'et virgine' secundum incarnationis sacramenta generatum. Ergo ista, quae memoravimus a te gesta, non fecit pater, sed sine exemplari paterni operis ad redimendam tuo sanguine mundi salutem inmaculatus ex alvo virginis processisti.

Ac ne forte incarnationis tantummodo putent sequestrandum esse mysterium — licet, cum dicunt: Non

potest filius a se facere quicquam, nihil excipiant, ita ut et quidam impius dixerit: 'Nec culicem facere potest' tam temerario ausu petulantique sermone maiestatem supernae virtutis inridens — dic, domine Iesu, quam terram sine te pater fecerit. Caelum enim sine te non fecit, quia scriptum est: Verbo domini caeli firmati sunt.

Sed nec terram sine te fecit, quia scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Nam si aliquid sine te, deo verbo, pater fecit, non ergo omnia facta per verbum, et evangelista mentitur. Quod si omnia facta per verbum et omnia per te coeperunt esse, quae non erant, utique quae non vidisti a patre facta, a te ipse fecisti. Nisi forte philosophicas tibi ideas Platonica illa disputatione praestituunt, quas ab ipsis tamen philosophis scimus inrisas. Si autem ex te ipse fecisti, vana est adsertio perfidorum, quae auctori omnium, cui suppetit ex se faciendi magisterium, tribuit discendi profectum.

Quod si per te negant caelum factum esse vel terram, considerent impii, quo se suo furore praecipitent, cum scriptum sit: Dii, qui non fecerunt caelum et terram, pereant. Peribit ergo, o Arriani, qui, quod perierat, et repperit et redemit?

Sed ad proposita revertamur. Quomodo non potest filius facere a se quicquam? Quaeramus quid sit, quod facere

non possit. Multae sunt inpossibilitatum differentiae. Est aliquid natura inpossibile et est aliquid, quod est possibile per naturam, inpossibile per infirmitatem, est etiam tertium, quod sit possibile per corporis et animi firmitatem, inpossibile per inperitiam aut inpotentiam, est etiam, quod per definitionem inmutabilis propositi et constantis perseverantiam voluntatis adque amicitiae fidem sit inpossibile mutari.

Sed ut haec evidentius possimus advertere, per exempla nobis disputatio dirigatur. Inpossibile est, ut avis sapientiae disciplinam aliquam adsequatur aut artem; inpossibile est et lapidem prodire quoquam ; inpossibile est enim lapidem moveri, nisi motu moveatur alterius: non potest ergo lapis per se ipsum moveri et transire de loco; non potest etiam aquila humanis imbui disciplinis. Habes unam speciem, cui inpossibilitatis causa natura est.

Inpossibile est et debili facere opera robusti. Sed huic alia inpossibilitatis est causa; quod enim per naturam facere potest, per infirmitatem non potest. Causa igitur huic quoque inpossibilitatis infirmitas. Alia ergo inpossibilitatis haec species, quoniam a faciendi possibilitate corporis infirmitate revocatur.

Tertia quoque inpossibilitatis est causa, quia etiamsi per naturam quis et firmitatem corporis facere aliquid possit, non potest tamen facere per inperitiam vel inpotentiam, ut aut indoctus aut servus.

Quas igitur harum, quas enumeravimus, inpossibilitatum causas — ut quartam interim sequestremus — filio dei existimas convenire? Numquid insensibilis per naturam et inmobilis sicut lapis? Lapis quidem est, impiis in ruinam, fidelibus 'angularis'. Sed non insensibilis, supra quem sensibilium populorum fideles aedificantur adfectus, non inmobilis petra: Bibebant enim ex consequenti petra, petra autem erat Christus. Non ergo paternum opus per naturae distantiam inpossibile Christo.

Numquid forte per debilitatem inpossibile ei aliquid aestimamus? Sed non ille debilis, qui aliorum debilitates imperiali sermone sanabat. An debilis videbatur, cum paralytico praecipiens tolle grabattum tuum et ambula sanitatis iam mandabat officium, cum adhuc ille remedium debilitatis oraret? Num debilis dominus virtutum, cum inluminaret caecos, inclinatos erigeret, mortuos suscitaret, votis nostris medicina praecurreret effectus, orantes curaret et fimbria, mundaret et tactus?

Nisi forte debilitatem illam impii putabatis, quando vulnera videbatis. Erant qui-

dem illa corporis vulnera, sed non erat vulneris illius ulla debilitas, ex quo vita omnium profluebat. Unde et propheta dixit: Livore eius nos sanati sumus. An qui in vulnere debilis non erat, erat in maiestate? Quomodo, quaero. Cum daemoniis imperaret et reis peccata dimitteret? An cum rogaret patrem?

Quo loco fortasse dicant: Quomodo pater et filius unum sunt, si filius nunc imperat, nunc precatur? — Et unum sunt et imperat et precatur, sed neque cum imperat, solus, nec cum precatur, infirmus. 'Solus non est', quia 'quaecumque filius facit, pater facit', infirmus non est, quia etsi in carne infirmatus est propter peccata nostra, tamen illa nostrae erat in eo pacis eruditio, sicut scriptum est, non suae maiestatis infirmitas.

Denique ut scias quia secundum hominem rogat, divinitate imperat, habes in evangelio quia Petro dixit: Rogavi pro te, ut non deficiat fides tua. Eidem autem supra dicenti tu es Christus, filius dei vivi, respondit: Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, et tibi dabo claves regni caelorum. Ergo cui propria auctoritate regnum dabat, huius fidem firmare non poterat? Quem cum petram dicit, 'firmamentum ecclesiae'

iudicavit. Quando igitur roget, quando imperet, considera: rogat, quando passurus ostenditur, imperat, quando filius dei creditur.

Duas igitur species inpossibilitatis vacare iam cernimus, quod neque insensibilis neque infirma potest esse 'dei virtus. Numquid tertium profertis in medium, quod quasi inperitus sine magistro facere nihil possit aut servus sine domino? Ergo mentitus es, domine Iesu, qui te et magistrum et dominum ipse dixisti, et fefellisti discipulos tuos dicens: Vos vocatis me magistrum et dominum, et bene facitis, sum enim? — Sed non falleres, veritas, eos praesertim, quos amicos vocasti.

Tamen si ut inperitum te ab artifice secernunt, videro, utrum tibi, hoc est 'dei sapientiae', dicant peritiam defuisse. Unitatem tamen substantiae inter te et patrem separare non possunt; artificem namque ab inperito inprudentia, non natura secernit. Sed non in patre artificium neque in te insipientia; non est enim insipiens sapientia. .

Ergo si neque insensibilis in filio natura neque debilitas neque inperitia neque servitus potest esse, considerent quod et per naturam et maiestatem unum sit cum patre filius et per operationem non discrepet a patre virtus, cum omnia, quae pater fecerit, eadem et filius faciat similiter. Neque enim similiter potest quisquam facere idem opus, quod alius fecerit,

nisi qui et inaequalitatem non habeat operationis et naturae eiusdem habeat unitatem.

Adhuc tamen requiro, quid sit, quod non possit facere a se filius, nisi viderit facientem patrem. E insipienter aliqua de vilioribus exempla propono; factus sum enim insipiens, vos me coegistis. Nam quid insipientius quam de maiestate dei argumenta discutere, quae quaestiones magis praestant quam aedificationem dei, quae est in fide? Sed argumentis argumenta respondeant, illis verba, nobis caritas, quae est de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta. Ergo ad infirmationem tam ineptae propositionis non piget etiam ridicula derivare.

Quomodo ergo 'videt' filius patrem? Videt equus picturam, quam per naturam imitari non potest. Non utique sic videt filius. Videt parvolus viri opera maioris, sed imitari non potest. Nec sic utique videt filius.

Ergo si filius et per eiusdem cum patre arcanum commune naturae invisibiliter et videre et facere potest, et per 'plenitudinem divinitatis', quod voluerit, exsequi, quid superest, nisi ut per unitatem inseparabilem potestatis nihil credamus filium facere, nisi quod viderit facientem patrem, quia per inconparabilem caritatem nihil a se facit filius, quoniam nihil vult, quod pater nolit? Quod utique non infirmitatis, sed unitatis est.