Pro T. Annio Milone (76-80)

quamquam haec quidem iam tolerabilia videbantur, etsi aequabiliter in rem publicam, in privatos, in longinquos, in propinquos, in alienos, in suos inruebat, sed nescio quo modo usu iam[*] obduruerat et percalluerat civitatis incredibilis patientia: quae vero aderant iam et impendebant, quonam modo ea aut depellere potuissetis aut ferre? imperium ille si nactus esset, omitto socios, exteras[*] nationes, reges, tetrarchas; vota enim faceretis ut in eos se potius immitteret[*] quam in vestras possessiones, vestra tecta, vestras pecunias[*]: pecunias dico? a liberis, me dius fidius, et a coniugibus vestris numquam ille effrenatas suas libidines cohibuisset. fingi haec putatis[*] quae patent, quae[*] nota sunt omnibus, quae tenentur, servorum exercitus illum in urbe conscripturum fuisse, per quos totam rem publicam resque privatas omnium possideret?

quam ob rem si cruentum gladium tenens clamaret T. Annius: adeste, quaeso, atque audite, cives! P. Clodium interfeci, eius furores, quos nullis iam legibus, nullis iudiciis frenare poteramus, hoc ferro et hac dextera a cervicibus vestris reppuli, per me ut unum ius aequitas, leges libertas, pudor pudicitia maneret[*] in civitate[*], esset vero timendum quonam modo id ferret civitas! nunc enim quis est qui non probet, qui non laudet, qui non unum post hominum memoriam T. Annium plurimum rei publicae profuisse, maxima laetitia populum Romanum, cunctam Italiam, nationes omnis adfecisse et[*] dicat et sentiat? non queo vetera illa populi Romani gaudia quanta fuerint iudicare: multas tamen iam summorum imperatorum clarissimas victorias aetas nostra vidit, quarum nulla neque tam diuturnam laetitiam attulit[*] nec tantam.

mandate hoc memoriae, iudices. spero multa vos liberosque vestros in re publica bona[*] esse visuros: in eis[*] singulis ita semper existimabitis, vivo P. Clodio nihil eorum[*] vos visuros fuisse. in spem maximam et, quem ad modum confido, verissimam sumus adducti, hunc ipsum annum, hoc[*] summo viro consule, compressa hominum licentia, cupiditatibus confractis[*], legibus et iudiciis constitutis, salutarem civitati fore. num quis igitur est[*] tam demens qui hoc P. Clodio vivo contingere potuisse arbitretur[*]? quid? ea quae tenetis privata atque vestra dominante homine furioso quod ius perpetuae possessionis[*] habere potuissent?

non timeo, iudices, ne odio mearum[*] inimicitiarum inflammatus libentius haec in illum evomere videar quam verius. etenim si[*] praecipuum[*] esse debebat, tamen ita communis erat omnium ille hostis ut in communi odio paene aequaliter versaretur odium meum. non potest dici satis, ne cogitari quidem, quantum in illo sceleris, quantum exiti fuerit.

quin sic attendite, iudices[*]. fingite animis—liberae sunt enim[*] nostrae cogitationes et quae volunt sic intuentur ut ea cernimus quae videmus[*]—fingite igitur cogitatione imaginem huius condicionis meae, si possimus[*] efficere Milonem ut[*] absolvatis, sed ita si P. Clodius revixerit—quid voltu[*] extimuistis? quonam modo ille vos vivus adficeret[*] quos mortuus[*] inani cogitatione percussit[*]? quid? si ipse Cn. Pompeius, qui ea virtute ac fortuna est ut ea potuerit semper quae nemo praeter illum, si is, inquam, potuisset aut quaestionem de morte P. Clodi ferre aut ipsum ab inferis excitare, utrum putatis potius facturum[*] fuisse? etiam si propter amicitiam vellet illum ab inferis evocare[*], propter rem publicam non fecisset. eius igitur mortis sedetis ultores cuius vitam si putetis per vos restitui posse nolitis[*], et de eius nece lata quaestio est qui si lege eadem reviviscere posset, ista lex lata numquam[*] esset. huius ergo interfector si esset, in confitendo ab eisne[*] poenam timeret quos liberavisset?

Graeci homines deorum honores tribuunt eis viris qui tyrannos necaverunt—quae ego vidi Athenis, quae in aliis[*] urbibus Graeciae! quas res divinas talibus institutas viris, quos cantus, quae carmina! prope ad immortalitatis[*] et religionem et memoriam consecrantur—vos tanti conservatorem populi, tanti sceleris ultorem non modo honoribus nullis adficietis sed etiam ad supplicium rapi patiemini? confiteretur, confiteretur, inquam, si fecisset, et magno[*] animo et libenter[*], se fecisse[*] libertatis omnium causa quod esset non confitendum modo sed etiam vere[*] praedicandum.