Pro L. Cornelio Balbo (36-40)

primum verbi genus hoc

conservanto[*],

comiter

qui erranti comiter monstrat viam,

et simul absurda res est caveri foedere ut maiestatem populi Romani communiter conservent, id est ut populus Romanus[*] suam maiestatem esse salvam velit. quod si iam ita esset, ut esse non potest[*], tamen de nostra maiestate, nihil de illorum caveretur. potestne igitur nostra maiestas a[*] Gaditanis benigne conservari, si ad eam retinendam Gaditanos praemiis elicere non possumus? potest esse ulla denique maiestas, si impedimur quo minus per populum Romanum beneficiorum virtutis causa tribuendorum potestatem imperatoribus nostris deferamus?

nunc vero quid ego contra Gaditanos loquar, cum id quod defendo voluntate eorum, auctoritate, legatione ipsa comprobetur? qui a principio sui generis aut studio rei publicae †ii[*] ab omni studio sensuque Poenorum mentis suas ad nostrum imperium nomenque flexerunt; qui, cum maxima bella nobis inferrentur[*], moenibus hostem[*] excluserunt, classibus insecuti sunt, corporibus opibus copiis depulerunt; qui et veterem illam speciem foederis Marciani semper omni sanctiorem arce[*] duxerunt, et hoc foedere Catuli senatusque auctoritate se nobiscum coniunctissimos esse arbitrati sunt; quorum moenia, delubra, agros ut Hercules itinerum[*] ac laborum suorum, sic maiores nostri imperi ac nominis populi Romani terminos esse voluerunt.

testantur et mortuos nostros imperatores, quorum vivit immortalis memoria et gloria[*], Scipiones, Brutos, Horatios, Cassios[*], Metellos, et hunc praesentem Cn. Pompeium, quem procul ab illorum moenibus acre et magnum bellum gerentem commeatu pecuniaque iuverunt, et hoc tempore ipsum[*] populum Romanum, quem in caritate annonae, ut saepe ante fecerant, frumento suppeditato levarunt, se hoc ius esse velle, ut sibi et liberis, si qui eximia virtute fuerit[*], sit in nostris castris, sit in imperatorum praetoriis, sit denique inter signa atque in acie locus, sit his gradibus ascensus etiam ad civitatem.