Pro M. Caelio (71-75)

atque hoc etiam loco [*] Camurti[*] et C. [*] Caeserni damnatio praedicatur. O stultitiam! stultitiamne[*] dicam an impudentiam singularem? audetisne, cum ab ea muliere veniatis, facere istorum hominum mentionem? audetis[*] excitare tanti flagiti memoriam, non exstinctam illam quidem sed repressam vetustate? quo enim illi crimine peccatoque perierunt? nempe quod eiusdem mulieris dolorem et iniuriam Vettiano nefario sunt stupro[*] persecuti. ergo ut audiretur Vetti nomen in causa, ut illa vetus aeraria[*] fabula referretur[*], idcirco Camurti et Caeserni est causa renovata? qui quamquam lege de vi certe non tenebantur, eo maleficio tamen[*] erant implicati ut ex nullius legis laqueis eximendi[*] viderentur.

M. vero Caelius cur in hoc iudicium vocatur? cui neque proprium quaestionis crimen[*] obicitur nec vero aliquod eius modi quod sit a lege seiunctum, cum[*] vestra severitate coniunctum. cuius prima aetas disciplinae dedita[*] fuit eisque artibus quibus instruimur[*] ad hunc usum forensem, ad capessendam rem publicam, ad honorem, gloriam, dignitatem. Eis autem fuit amicitiis maiorum natu quorum imitari industriam continentiamque maxime vellet, eis[*] studiis aequalium[*] ut eundem quem optimi ac nobilissimi petere cursum laudis videretur.

cum autem paulum iam roboris accessisset aetati, in Africam profectus est Pompeio pro consule contubernalis, castissimo homini[*] atque omnis offici diligentissimo; in qua provincia cum res erant[*] et possessiones paternae, tum etiam usus quidam provincialis non sine causa a maioribus huic aetati tributus. decessit [*] illinc Pompei iudicio probatissimus, ut ipsius testimonio cognoscetis. voluit vetere instituto et[*] eorum adulescentium exemplo qui post in civitate summi viri et[*] clarissimi cives exstiterunt industriam suam a populo Romano ex aliqua inlustri accusatione cognosci.

vellem alio potius eum cupiditas gloriae detulisset; sed abiit huius tempus querelae[*]. accusavit [*] Antonium, conlegam meum, cui misero praeclari in rem publicam benefici memoria nihil profuit, nocuit opinio malefici cogitati. postea nemini umquam[*] concessit aequalium plus ut in foro, plus ut[*] in negotiis versaretur causisque amicorum, plus ut valeret inter suos gratia. quae nisi vigilantes homines, nisi sobrii, nisi industrii consequi non possunt, omnia labore et diligentia est consecutus.

in hoc flexu quasi aetatis — nihil enim occultabo fretus humanitate ac sapientia vestra — fama adulescentis paululum[*] haesit ad metas notitia nova eius[*] mulieris et infelici vicinitate et insolentia voluptatum, quae, cum inclusae diutius et prima aetate compressae et constrictae fuerunt, subito se non numquam profundunt atque eiciunt[*] universae. qua ex vita vel dicam quo ex sermone — nequaquam enim tantum erat quantum homines loquebantur — verum ex eo quicquid erat emersit totumque se eiecit atque extulit, tantumque abest ab illius familiaritatis infamia ut eiusdem nunc ab sese inimicitias odiumque propulset.