Pro Archia Poeta (16-20)

ex hoc esse[*] hunc[*] numero quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos[*] homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, M. [*] Catonem illum senem; qui profecto si nihil ad percipiendam colendamque[*] virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent. quod si non hic tantus fructus ostenderetur, et si ex his studiis delectatio sola peteretur, tamen, ut opinor, hanc animi remissionem[*] humanissimam ac liberalissimam iudicaretis. nam ceterae neque temporum sunt neque aetatum omnium neque locorum; at[*] haec studia adulescentiam acuunt[*], senectutem oblectant, secundas res ornant, adversis perfugium[*] ac solacium praebent, delectant domi, non impediunt foris, pernoctant nobiscum, peregrinantur, rusticantur.

quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices,—utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis—quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de eis[*] ipsis rebus quae tum agerentur[*] dicere ex tempore, quotiens[*] revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari ut ad veterum scriptorum laudem perveniret[*]. hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem? atque [*] sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia ex[*] doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere et mentis viribus excitari et quasi divino quodam spiritu inflari[*]. qua re suo iure noster ille Ennius 'sanctos' appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati[*] nobis esse videantur[*].

sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa atque[*] solitudines voci[*] respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum[*] vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant itaque etiam delubrum eius[*] in oppido dedicaverunt, permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.

neque enim quisquam est[*] tam aversus a Musis qui non mandari versibus aeternum suorum laborum praeconium[*] facile patiatur. Themistoclem illum, summum Athenis virum, dixisse aiunt, cum ex eo quaereretur quod[*] acroama[*] aut cuius vocem libentissime audiret: 'eius a quo sua virtus optime praedicaretur.' itaque ille Marius item[*] eximie L. Plotium dilexit, cuius ingenio putabat ea quae gesserat posse celebrari.