Pro P. Sulla (71-75)

omitto ceteros, ne sit infinitum; tantum a vobis peto ut taciti de omnibus quos coniurasse cognitum est cogitetis; intellegetis[*] unum quemque eorum[*] prius ab[*] sua vita quam[*] vestra[*] suspicione esse damnatum. ipsum illum Autronium, quoniam eius nomen finitimum maxime est huius[*] periculo et crimini, non sua vita ac natura[*] convicit[*]? semper audax, petulans, libidinosus; quem in stuprorum defensionibus non solum verbis uti improbissimis solitum esse scimus verum etiam pugnis et calcibus, quem exturbare homines ex[*] possessionibus, caedem facere vicinorum, spoliare fana sociorum, comitatu[*] et armis disturbare iudicia, in bonis rebus omnis contemnere, in malis pugnare contra bonos, non rei publicae cedere, non fortunae ipsi succumbere. huius si causa non manifestissimis rebus teneretur, tamen eum mores ipsius ac vita convinceret.

agedum, conferte nunc cum illius[*] vita vitam [*] P. Sullae vobis populoque Romano notissimam, iudices, et eam ante oculos vestros proponite. ecquod [*] est[*] huius factum aut commissum non dicam audacius, sed quod cuiquam paulo minus consideratum videretur? factum quaero; verbum ecquod umquam ex ore huius excidit in quo[*] quisquam posset offendi? at vero in illa gravi L. Sullae turbulentaque victoria[*] quis P. Sulla mitior, quis misericordior inventus est? quam [*] multorum hic vitam est[*] a L. Sulla deprecatus! quam multi sunt summi homines et ornatissimi et nostri et equestris ordinis quorum pro salute se hic Sullae obligavit! quos ego nominarem—neque enim ipsi nolunt et huic animo gratissimo adsunt—sed, quia maius est beneficium quam posse debet civis civi dare, ideo a vobis peto ut quod potuit, tempori tribuatis, quod fecit, ipsi.

quid reliquae[*] constantiam vitae commemorem,dignitatem, liberalitatem[*], moderationem in privatis rebus, splendorem in publicis? quae ita deformata sunt a fortuna[*] ut tamen a natura inchoata compareant. quae domus, quae[*] celebratio cotidiana, quae familiarium[*] dignitas, quae studia amicorum, quae ex quoque ordine multitudo! haec diu multumque[*] et multo labore quaesita una eripuit hora. accepit P. Sulla, iudices, volnus vehemens et mortiferum, verum tamen eius modi quod videretur huius[*] vita et natura accipere potuisse. honestatis enim[*] et dignitatis habuisse nimis magnam iudicatus est cupiditatem; quam si nemo alius habuit in consulatu petendo, cupidior iudicatus est hic fuisse quam ceteri; sin etiam in aliis non nullis fuit iste consulatus amor, fortuna in hoc fuit fortasse gravior quam in ceteris.

postea vero quis P.Sullam nisi maerentem, demissum adflictumque vidit, quis umquam est suspicatus hunc magis odio quam pudore hominum aspectum lucemque vitare? qui cum multa haberet invitamenta urbis et fori propter summa studia amicorum, quae tamen[*] ei sola in malis restiterunt, afuit[*] ab oculis vestris[*] et, cum lege retineretur, ipse se exsilio paene multavit.

Mitto rem publicam, quae fuit semper Sullae carissima; hosne amicos, talis viros, tam cupidos sui, per quos res eius secundae quondam erant ornatae[*], nunc sublevantur adversae, crudelissime perire voluit, ut cum Lentulo et Catilina et Cethego foedissimam vitam ac miserrimam turpissima morte proposita degeret? non, inquam, cadit[*] in hos mores, non in hunc pudorem, non in hanc vitam, non in hunc hominem ista suspicio. nova quaedam illa immanitas exorta est, incredibilis fuit ac singularis furor, ex multis ab adulescentia conlectis perditorum hominum vitiis repente ista tanta importunitas inauditi sceleris exarsit.