Narrationes de Syntipa (6-8)

Τούτων ἀκούσας ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ υἱοῦ τῶν ῥημάτων, ἐπὶ πλεῖον ἔχαιρε μᾶλλον καὶ σφόδρα ἠγαλ- λιᾶτο. ὃς καὶ κελεύει πάντας τοὺς φιλοσόφους καὶ
εἰδήμονας συναθροισθῆναι, ἀλλὰ μὴν καὶ τοὺς με- γιστᾶνας αὐτοῦ. καὶ μὲν δὴ πάντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ πρὸς τὸν βασιλέα συνῆλθον. παραγίνεται δὲ καὶ ὁ [*]

τοῦ παιδὸς διδάσκαλος, καὶ εἰσελθών προσεκύνησε τὸν βασιλέα ἐπὶ τῆς γῆς. ὁ δέ βασιλεὺς ὑπολαβὼν ἔφη πρὸς αὐτόν· ‘ποῦ ἦσθα μέχρι τοῦ νῦν, σοφώ- τατε Συντίπα; ὅτι γε διὰ τῆς σῆς ἀποδημίας μικροῦ δεῖν τὸν υἱόν μου ἀπέκτεινα. ὁ δὲ Συντίπας αὐτῷ
ἀπεκρίνατο· ‘ἐγώ, βασιλεῦ, τῷ υἱῷ σου ἐφʼ ὅλαις ἡμέραις (ἑπτὰ) σιγᾶν ἐνετειλάμην, καθότι τὰ περὶ [*] τῆς αὐτοῦ τύχης διʼ ἀστρολογικῆς συζητήσεως ἐξε- ρευνήσας, ἔγνων ὡς, εἰ ἐντὸς τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν φθέγξοιτο, παραχρὴμα θανάτῳ ὑποβληθείη· ὅθεν
καὶ τοῦ σοῦ κράτους ἐμαυτὸν πόρρω πεποίηκα, ἕως ἂν ἡ τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν περαιωθείη διωρία. καὶ κα- λῶς ὁ υἱός σου πεποίηκε, μηδαμῶς σοι φθεγξάμενος ἐν αὐταῖς.’ ὁ δὲ βασιλεὺς ἔφη· ‘χάρις μεγίστη τοί- νυν τῷ ἀθανάτῳ θεῷ, ὅτι μου τὸν υἱόν τῆς σφαγῆς
διεφύλαξεν. εἰ γὰρ τοῦτον παῤ ἐμοῦ ἀναιρεθῆναι συνέβαινεν, ἐξαρθῆναι ἂν ἐκινδύνευε τὸ ἐμὸν τῆς γῆς ὄνομα.ʼ ταῦτα εἰπὼν ὁ βασιλεὺς προσκαλεῖται τούς φιλοσόφους, οὓς ἐγγυτέρω σὺν τῷ Συντίπᾳ παραστησάμενος, τοῦ παιδὸς ἐκ δεξιῶν συνέδρου
τῷ βασιλεῖ καθεστηκότος, ἐπηρώτα τοὺς φιλοσόφους λέγων· ‘γνωρίσατέ μοι νῦν, εἴπερ ἄρα τὸν ἐμὸν υἱὸν ἐντὸς τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν ἀνῃρηκέναι εἶχον, τίνι τὸ σἴτιον τῆς ἐκείνου σφαγῆς ἐπεγράφετο, ἐμοί, τῷ υἱῷ μου ἢ τῇ γυναικί;’ ἐγγίζουσι δὲ τῷ βασιλεῖ
τέτταρες τῶν φιλοσόφων. ὧν θάτερος ἀποκριθεὶς ἔφη· ‘ἡ αἰτία αὕτη, ὦ βασιλεῦ, τοῦ Συντίπα ἐτύγ- [*] [*] [*] χανεν. ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνος ὡς ἡ ἐντὸς τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν τοῦ σοῦ παιδὸς λαλιὰ κίνδυνον αὐτῷ ᾔδει ὅτι ἐπάγει, ἵνα τί μὴ παῤ ἑαυτῷ τοῦτον ἐτήρει, ἀλλὰ πρὸς τὸ σὸν κράτος ἀπέστειλεν;ʼ οὕτω τοῦ
ἑνὸς φιλοσόφου εἰπόντος, ὁ δεύτερος ἀπεκρίνατο· ‘οὐ τοῦτό γε ὃ φάσκεις εὐάρμοστον· οὐ γάρ τις αἰτία τῷ Συντίπᾳ πρόσεστι, καθότι οὐχ οἷός τε ἦν τὸν παῤ αὐτοῦ πρὸς τὸν βασιλέα ὑποσχεθέντα ὅρον ἐλλεῖψαι ἢ πλεονάσαι, οὔτε τῷ βασιλεῖ τὸ παράπαν
διαψεύσασθαι. καὶ διὰ τοῦτο πόρρω τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ἀπομακρύνας ἑαυτὸν ἀπέκρυψε, τὸν δέ γε παῖδα τῷ βασιλεῖ ἐξαπέστειλεν. ὅθεν ἡ αἰτία τῷ τὴν τοῦ παιδὸς ἀναίρεσιν ἐπιτάξαντι πρόσεστιν.’ ἀπο- κριθεὶς δὲ καὶ ὁ τρίτος φιλόσοφος ἔφησεν· ‘οὐχ
οὕτως ἐστὶν ὡς σὺ φής· οὐ γὰρ ὁ βασιλεὺς τοῦ πράγματος αἴτιος· ἀλλʼ ὥσπερ οὐδὲν ψυχρότερον τῆς τε καφουρᾶς καὶ τοῦ εύλου ὃ σάνταλον ἡ συνή-. θεια οἶδε καλεῖν, ἀμφότερα δὲ ἀλλήλοις παρά τινος συντριβόμενα σπινθῆρας πυρὸς μᾶλλον ἀποτελοῦ-
σιν, οὕτω καὶ ἅπας ἀνὴρ κἂν ἄγαν εἴη συνετὸς καὶ ἀγχίνους, ἅμα τῷ αὐτὸν γυναικὶ προσομιλῆσαι καὶ [*]μᾶλλον τῇ παῤ ἑαυτοῦ ποθουμένῃ, εὐθὺς ὑπ’ αὐ- τῆς τοῦ ἰδίου σκοποῦ πρὸς τὸ ταύτης μεθέλκεται θέλημα. ἡ γυνὴ τοίνυν τούτου ἐστὶν αἰτία τοῦ
πράγματος, ὅτιπερ ψευδῶς τοῦ παιδὸς κατειποῦσα πρὸς ἀπώλειαν αὐτοῦ τὸν βασιλέα παρώτρυνε.’ παρ- ελθὼν δὲ καὶ ὁ τέταρτος φιλόσοφος ἔφη· ‘οὐδ’ [*] οὕτως ἔχει ὡς εἴρηται. οὐδὲ γὰρ ἡ γυνὴ αἰτία κα- θέστηκεν, ἐπεὶ καὶ εἴωθεν ὡς τὰ πολλὰ ὄψις εὐει- δοῦς νεανίσκου θέλγειν τὴν φύσιν τῆς γυναικός, καὶ ὡς ἁπαλωτέραν θηρᾶσθαι μᾶλλον, εἰ ἐτύγχανε καὶ ἀλλήλοις αὐτούς κατὰ μόνας προσομιλεῖν. τότε
γὰρ ἡ γυνὴ ἐπὶ πλέον πρὸς τὴν τοῦ νέου γαργαλίζε- ται συνουσίαν καὶ διερεθίζει αὐτὸν εἰς ἐκπλήρωσιν τῆς ἰδίας ἐφέσεως. ὅθεν καὶ αὕτη ἡ γυνὴ τῷ αὐτῷ συνεσχέθη ἔρωτι, ἐπεὶ δὲ οὐδαμῶς ὁ τοῦ βασιλέως υἱὸς αὐτῇ συγκατέθετο, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον διαπειλεῖν
ἐδόκει αὐτῇ, ἐδεδίει πάντως αὐτὸν ἡ γυνὴ καὶ ἑαυ- [*] τὴν ἔσπευδεν ὑφορωμένου κινδύνου διατηρῆσαι. κἀντεῦθεν τὴν τοῦ νέου ἀναίρεσιν ὡς αὐτῇ συμφέ- ρουσαν ἐπετήδευεν. ὅθεν ἡ αἰτία τῷ νεανίσκῳ πρόσ- εστιν, ὅτι μὴ τὴν ἐντολὴν τοῦ διδασκάλου τετή-
ρηκεν, ἀλλʼ ἐφθέγξατο τῇ γυναικὶ δειμαλέον καὶ ἀπότομον λόγον.ʼ ὑπολαβὼν δὲ καὶ ὁ Συντίπας λέγει οὐκ ἔστιν οὕτως ὡς ὑμεῖς φατε· οὐδὲ ὁ παῖς αἴτιος καθέστηκε. καὶ γὰρ οὐδὲν τῆς ἀληθείας μεῖζον, καὶ πᾶς ὃς φάσκει σοφιστικὸν ἑαυτὸν τυγχάνειν, καὶ
διαψεύδεται ἐς τὰ μάλιστα, ἐξουδένωται πᾶσα ἡ αὐ- τοῦ σύνεσις, καὶ οὐκ ἔστι σοφὸς ὁ τοιοῦτος οὔτε μοίρᾳ σοφῶν συνηρίθμηται, ἀλλὰ τῆς τῶν ψευδολ- λόγων καὶ ὑποκριτῶν ὁμηγύρεως καθέστηκεν.ʼ

Ὑπολαβὼν δὲ καὶ ὁ τοῦ βασιλέως υἱὸς λέγει τῷ πατρὶ· ‘δέσποτα βασιλεῦ, ἐπίτρεψον κἀμοὶ ἀπόλογόν [*]

τινα πρὸς ταῦτα εἰρηκέναι ὁ δὲ βασιλεὺς ἐκέλευσε καὶ τὸν υἱὸν ἀποκριθῆναι. κἀκεῖνος εὐθὺς τοῖς φι- λοσόφοις φησίν· ‘ἡ ἐμὴ γνῶσις πρὸς τὴν ὑμετέραν σοφίαν ὡς μυῖα πρὸς δράκοντα πέφυκεν, ἀλλʼ ὅμως
μου τῶν ῥημάτων ἀκούσατε. Ἦν γάρ τις ἀνὴρ ὃς [*]ἑστέασίν τινα πολυτελῆ παρετοιμασάμενος πολλοὺς δαιτυμόνας εἰς δεξίωσιν κέκληκεν. εἶτα τούτων ἀνα- πεσόντων καὶ ἐσθιόντων, γάλα τούτους πεπωκέναι παρεσκεύασεν. ἔστειλεν οὖν πρὸς τὴν ἀγορὰν τὴν
ἑαυτοῦ δούλην ὠνήσασθαι γάλα τοῖς κληθεῖσιν ἀν- δράσιν. ἣ δὲ λαβοῦσα τὴν χύτραν ἐπὶ τὴν ἀγορὰν ἐπορεύθη καὶ γάλα ὠνήσατο, καὶ ἐπιθεῖσα τὴν χύ- τραν τῇ ἑαυτῆς κεφαλῇ πρὸς τὴν τοῦ κυρίου αὐτῆς οἰκίαν ἐπανήρχετο. αὐτῆς δὲ πορευομένης, λοῦπος
ἄνωθεν καταπτάς, ὄφιν δέ τινα ἐπιφερόμενος, ἐπὶ τὴν χύτραν κατέρριψε τὸν ἰὸν τοῦ ὄφεως. οὗτος γὰρ σφόδρα ὑπὸ τῶν ὀνύχων τοῦ λούπου συνεχό- μενος, ἀπὸ τῆς πολλῆς βίας τὸν ἰὸν παρὰ τὸ τῆς χύτρας ἐξήμεσε στόμιον. τοῦ δέ γε ἰοῦ ἐν τῷ γάλακτι
ἐμεθέντος, οὐκ ᾔσθετο περὶ τοῦδε (οὐδὲν) τὸ παρά- παν ἡ δούλη. ἀχθέντος οὖν εἰς τὸν οἶκον τοῦδε τοῦ γάλακτος, ἐκπεπώκεισαν οἱ δαιτυμόνες αὐτό, καὶ εὐθέως τεθνήκασιν ἅπαντες· εἴπατε οὖν μοι, φιλό- σοφοι, τίς τοῦ φόνου γέγονεν αἴτιος;“ εἷς δὲ τῶν
φιλοσόφων ὑπολαβὼν ἔφη· ‘ὀ ἑστιάτωρ· ἔδει γὰρ αὐτὸν τοὺς δαιτυμόνας μὴ πρὶν πιεῖν παραδοῦναι τοῦ γάλακτος, ἄχρις ἂν ἐπιτρέψαι τὴν δούλην τοῦδε [*] τοῦ γάλακτος ἀπογεύσασθαι, εἶθʼ οὕτω μετα- [*] δοῦναι τοῖς φίλοις.“ ἀποκριθεὶς δὲ θάτερος τῶν αὐτῶν ἔφησε φιλοσόφων· ‘οὐχ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα· οὐ γὰρ ὁ ἑστιάτωρ παραίτιος, ἀλλὰ τῷ ὄφει ἡ αἰτία πρόσεστιν.ʼ ὑπολαβὼν δὲ ὁ ἕτερός φησιν· ‘οὐδὲ
οὕτως ἔχει ὡς φατέ· οὐδὲ γὰρ ὁ ὄφις μέμψεως ἄξιος, ἐπειδήπερ τῇ βίᾳ τῆς πιεζούσης αὐτὸν συνοχῆς, ὑφ ἧς καὶ ἀπαγχονισθῆναι κατηναγκάζετο, τὸν ἰὸν ἐξή- μεσεν.ʼ εἶτα καὶ ἄλλος ἀπεκρίνατο τῶν φιλοσόφων· ‘ἡ αἰτία αὕτη τῷ λούπῳ μᾶλλον πρόσεστιν, ὅτιπερ
ἐκείνου κραταιῶς τὸν ὄφιν συνέχοντός τε καὶ ἄγχον- τος, εἰς τὸ ἐμέσαι ὁ ὄφις συνηλάθη.’ παρελθὼν δὲ [*] καὶ ὁ Συντίπας φησί· ‘γνωστὸν ὑμῖν, ὦ ἄνδρες, ἔστω, ὡς ἅπαν θεοδημιούργητον ζῷον δύναμιν ἔχον ζῳτικὴν οὐδὲν ἕτερον ἐσθίει ἀλλʼ ὅπερ αὐτοῦ τῇ
φύσει ὁ θεὸς ἀπέταξε. τοιγαροῦν καὶ ὁ λοῦπος ἀπὸ τῶν τῆς γῆς ἑρπετῶν διατρέφεσθαι ὁρισθείς, ἀναί- τιος ἐπὶ τῷ συμβάντι καθέστηκεν.’ ὁ δὲ βασιλεὺς ταῦτα εἰπόντων τῶν φιλοσόφων ἐνατενίσας τῷ υἱῷ λέγει πρὸς αὐτόν· ‘οἶμαι, ὦ υἱέ, ὡς οἱ παρόντες
φιλόσοφοι οὐκ ἐπίστανται τίνι τῶνδε προσυπῆρχε τὸ σἴτιον. πλὴν ἀλλὰ σὺ φράσον μοι, τίς ὁ γεγονώς αἴτιος.’ ὁ δὲ παῖς τῷ βασιλεῖ ἀπεκρίνατο· ‘οὐ κατά τι, ὦ δέσποτα βασιλεῦ, οἱ φιλόσοφοι σφάλλονται, οὐδʼ ὡς τῇ ἀληθείᾳ προσκρούοντες ἀλληνάλλως
φάσκουσι. πλὴν ὁ τοῖς τοῦ γάλακτος πεπωκόσι [*] συμβεβηκὼς κίνδυνος τῇ εἱμαρμένῃ τούτων ἀπέ- κειτο, καὶ ἢμελλον οὗτοι τῷ τοιῷδε τρόπῳ τοῦ βίου ὑπεξελθεῖνʼ. ὁ δὲ βασιλεύς τὸν λόγον ὡς [*]λίαν εὐάρμοστον ἀποδεξάμενος, ἥσθη ἐπὶ τῇ τοῦ
υἱοῦ πάνυ συνέσει καὶ τῇ τούτου συλλογιστικῇ καὶ σοφιστικῇ ἀποκρίσει. καί φησι πρὸς τὸν Συν- τίπαν· ‘αἴτησαι ὃ ἂν ἐθέλοις καί σοι πρὸς τῆς ἐμῆς βασιλείας βραβευθήσεται. ἀλλὰ καὶ εἴ τις περισσοτέρα σοι πρόσεστι διδασκαλία, καὶ τήνδε τὸν υἱόν μου
ἐκδίδαξον’. ὁ δὲ Συντίπας ἔφη τῷ βασιλεῖ· ‘γνωστὸν ἔστω τῷ κράτει σου, ὦ βασιλεῦ, ὡς οὐδὲν τῆς σο- φιστικῆς τέχνης καὶ λογιότητος τὸ παράπαν ἐνέλιπον, ὅπερ μὴ τὸν υἱόν γε τὸν σὸν ἐξεδίδαξα, ὡς καὶ πάν- των τῶν ὑπὸ τὴν βασιλείαν σου φιλοσόφων ὑπέρ-
τερον αὐτὸν καταστῆναι.’ ὁ δὲ βασιλεὺς ὑπολαβὼν πρὸς τοὺς μεγιστᾶνας καὶ τοὺς ὑπ αὐτὸν φιλοσό- φους ἔφη· ‘ἆρά γε ταῦτα φιλαλήθως ἡμῖν ὁ Συν- τίπας φθέγγεται;’ οἳ δὲ ἀπεκρίναντο· ‘καὶ μάλα, ὦ δέσποτα.ʼ ὃ δὲ τῷ υἱῷ ἐμβλέψας αὐτοῦ λέγει·
‘σὺ δὲ τί φής, ὦ τέκνον; ἀληθείᾳ ταῦτα περὶ σοῦ γε ὁ σὸς φάσκει διδάσκαλος;’ οἱ δὲ φιλόσοφοι ἀντὶ τοῦ παιδὸς ἀποκριθέντες εἶπον· ‘οὐδεὶς ὡς ὁ υἱός σου ἐν τῇ τῶν λόγων διαπρέπει κομψότητι.’ λέγει οὖν καὶ ὁ παῖς τῷ βασιλεῖ· ‘γνωρίζω σου τῷ κράτει,
ὦ δέσποτα, ὡς εἴ τις τῶν ἀνθρώπων μὴ τελείαν [*]σχοίη σύνεσιν, οὐκ ἀποδίδωσιν ἀγαθὰ τοῖς αὐτὸν [*] εὐεργετήσασι. τὸν μέντοι τοιοῦτον διάστροφον μᾶλ- λον εἶναι γινώσκομεν. οὗτος δὲ ἀκριβῶς ἐπιμελη- σάμενος δοκιμώτατόν με τῇ φιλοσοφίᾳ καὶ τῇ γνώσει κατέστησε. καὶ χρὴ τοῦτον παρὰ τῆς σῆς βασιλείας ἀξίαν τῆς ἐπιμελείας καὶ τὴν ἀμοιβὴν κομίσασθαι.
ἐπεὶ δʼ, ὦ βασιλεῦ, καὶ οὗτοί σου οἱ φιλόσοφοι ἐπι- μαρτυροῦσί μοι ὡς καὶ αὐτῶν δὴ τοῖς λόγοις ὑπερ- τερῶ, ἄκουσόν μου τῆς παρούσης διηγήσεως.