Commentariorum Series In Evangelium Matthaei (Mt. 22.34-27.63) (56-60)

Sicut enim fuit in diebus Noe, sic erit et adventus filii hominis. sicut enim fuerunt in diebus ante diluvium manducantes et bibentes, nubentes et nuptum tradentes. quousque intravit Noe in arcam, et non cognoverunt donec venit diluvium et tulit omnes, sic erit et adventus filii
hominis (24, 37—39).

Eis qui cognoscunt verborum praesentium textum, sive spiritaliter eum volentibus intellegere sive simpliciter, consequens est de consummatione dicere mundi istius, quoniam »subito erit«, quasi qui aegrotaverit prius aegrotatione idonea et manifestante corruptionem
suam futuram. hoc enim ex eo praecipue demonstratur quod dicit, quoniam similis erit diebus Noe adventus filii hominis; subito enim tunc perierunt omnia quae fuerant super terram. qui autem vult dicere quoniam paulatim erit consummatio mundi, dicet similiter factum et in diebus Noe. quadraginta enim diebus et quadraginta noctibus [*] [*]

pluvia descendente, consequcns fuit, piimos perisse qui in depressioribus terrae partibus habitabant, post eos autem qui modice in altioribus, et sic novissimos qui in altissimis montibus morabantur. sic (inquit) et in consummatione nmndi, cum descenderit ignis, incipiet quidem de
sublimioribus locis et paulatim ad inferiora descendet. Lucas autem, subiungens etiam similitudinem ignis Sodomorum. dat nobis occasionem intellegendi quoniam subito consummatioest futura. dicet autem aliquis, quoniam per hoc illud declaratur quoniam non moraliter pluvia illa fuit aut ignis, sed propter peccata hominum abundantia.

Duobus ergo modis mundi corruptio aestimatur futura: uno quidem secundum moralem ignis descensionem, altero auteni secundum iudicium dei. gentiles autem inflammationem illam vel causam inflammationis illius non dicunt fuisse peccata, sed ignis fuisse virtutem. divini autem sermones omnia teneri et gubernari docent a
deo et non culpant ignis violentiam, sed dei pronuntiant voluntatem, salvantis quidem super terram qui salute sunt digni in ea, perdentis autem eos in quibus propter abundantiam iniquitatis »caritas refrigescit«. citc conparatio enim Sodomitici ignis manifestissime docet subitaneam fore mundi corruptionem, ex eo quod angelus dixit ad Lot:
»ecce admiratus sum faciem tuara in verbo hoc, ut non destruam civitatem de qua dixisti: festina ergo salvari iilic; nec enim potero facere quidquam, donec tu eas illuc«. vides quoniam ignis ille super Sodomam mittebatur, voluntate continebatur divina. donec Lot intraret in Segor. sic puto et in consummatione futuruni (secundum
quod salvatus est et Lot), ut tunc ignis ille consummationis obtineat mundum secundum iudicium dei, cum salvati iusti fulserint »sicut sol in regno patris sui« tunc »iniquos colligent de regno et mittent eos in caminum ignis«.

Quomodo enim non est manifestum, quia subito erit corruptio
mundi, ex eo quod dicit: erunt manducantes et bibentes, nubentes et nwptum tradentes, quae pacis et securitatis sunt signa ? fames enim [*] [*]

et pestilentiae forsitan ante aliquod tempus consummationis erunt; circa ipsam autem consummationem neque fames neque bellum erit. quomodo autem manducantes et bibentes, nubentes et nuptum tradentes, plantantes et aedificantes, ementes et vendentes sunt conprehendendi,
nisi ita sit ordinatum ? sed et illud hoc manifestat, quod ait apostolus: »quoniam dies domini sicut fur in nocte ita veniet. cum dixerint: pax et securitas, tunc repentinus illis superveniet interi- tus, sicut dolor partus in utero habenti, et non effugient«; enim nos quoniam subito et insperate veniet dies consummationis
hominibus, cum rerum status quasi ad melius visus fuerit esse conversus, de fame priore ad ubertatem, de pestilentia et proeliis ad pacem atque securitatein.

Qui autem altius

evangelium audiunt et omnia agunt, ut [*] omnino in nulla parte evangelium sit eis velatum, non multum curant
de consummatione saeculi generali, utrum subito et generalis sit futura aut per partes; sed hoc tantum considerant, quoniam uniuscuiusque consummatio fit ipso non cognoscente neque diem neque horam exitus sui, et quia super unumquemque nostrum »dies domini ita veniet sicut fur«. propter quod opus est vigilare sive vesperi
est in iuventute) sive media nocte (id est in medio vitae humanae tenebrosae) sive galli cantu (quando iam senior est) sive mane (quando iam in senectute provecta est), ut cum venerit deus verbum adferens consummationem profectionis vitae istius, conprehendatur qui non dedit »somnum oculis« suis neque »dormitationem palpebris«
custodivit mandatum dicentis: »vigilate in omni tempore«. vani sunt omnes, sive qui consummationem mundi scire se profitentur quando erit, sive qui vitae propriae finem scire se gloriantur, aut per signa avium aut per ventriloquos aut per magos seducti et putantes cognoscere
diem et horam exitus sui. sicut Β (Matthaei) II, 64, 16 An.: τὸ γὰρ enim est, nemo cognoscere potest, ἑκάστου τῆςἐξόδου τέλος (vgl. S. 131, nisi forte propheta aliquis fuerit 11f) μόνος οἶδεν ὁ θεὸς καὶ ὁ πνεῦμα [*] [*] sancto spiritu inluminatus, sicut θεοῦ ἔχων, ὡς Σαμουὴλ τοι· Σαοὺλ ille qui uxori regis prophetavit (I. Regn. 28, 19) volenti cognoscere si surgeret ex infiiinitate filius eius, et sicut
Elias prophetavit Ochoziae dicens καὶ Ἡλίκας τοῦ Ὀχοζίου. quae a domino ei fuerant constituta: »haec dicit dominus: propter quod non erat deus in Israel, tu vadis quaerere ad Baal muscam deum Accaron ? non sic; lectus super quem ascendisti non descendes inde, quoniam morte morieris.«

Haec etsi in excessu diximus, tamen quasi utilia introduximus, quoniam et de consummatione uniuscuiusque (id est de die exitus sui) nemo cognoscere potest, quamvis multi profiteantur talia scire, nisi forte qui audierint ex prophetis. scio et aliam consummationem viri iusti, qui apostolico profectu dicere potest: »mihi autem absit
gloriari nisi in cruce domini nostri lesuChristi, per quem mihi mundus crucifixus est et ego mundo«. cui enim mundus est crucifixus, quodammodo consunmiatio iam facta est mundi mundi; et qui mortuus est mundialibus rebus, huic (transgresso dies non domini) venit domini dies, in qua fit adventus filii hominis super animam eius, quia iam
non vivit peccato et mundo.

Tunc duo erunt in agro, unus adsumitur et alter relinquitur: iduae molentes in mola, una adsumitur et altera relinquitur; duo in lectouno, unus adsumitur et alter relinquitur (24, 40. 41).

Sicut in eo, quod dicit: »aut facite arborem malam et fructus eius
malos aut arborem bonam et fructum eius bonum«, duae sunt generales in cordibus hominum, aut bona virtutis aut mala malitiae: sic, cui »mundus est ager« secundum parabolam quandam, duo sunt in eo, unus quidem sicut Noe »operarius terrae« alter sicut Cain »operans «. his talibus in agro huius mundi constitutis, [*] [*]

umis adsumitur, id est qui similis est Noe »operarius terrae«; et relinquitur, id est qui sicut Cain »terram operans« est. talis est »omnis qui odit fratrem suum«, et propter odium fratris a lohanne apostolo appellatur.
sic autem et de animabus molen- Π, 282, 12 An.: ἢ δύο ἐν τῷ ἀγρῷ τῷ tibus in gravi mola mundi vel ἡγεμονικῷ, ὅ τε τοῦ σπουδαίου νοῦς corporis bona quidem adsumitur, καὶ ὁ τοῦ φαύλου, καὶ τῶν ἀληθουσῶν mala autem relinquitur, donec ἐν τῷ βαρεῖ μυλῶνι τοῦ κόσμου digna efficiatur adsumi. aut ita: ψυχῶν ἔνθα ἡ μὲν καλὴ καὶ ἀγαθὴ
duo in agro, sensus hominis boni παραλαμβάνεται, ἡ δὲ φαύλη ὡς et sensus hominis mali; sensus bo- ἀναξία ἀφίεται. nus adsumitur, malus relinquitur. nec enim possumus dicere spiritum mali hominis non adsumi, quia didici apud Ecclesiasten de omni spiritu quoniam »convertitur ad deum
qui dedit «, sicut et de omni carne quoniam revertitur ad terram unde adsumpta est, et sicut ipse dominus docuit nos, ut timeamus »eum qui corpus et animam potest perdere in gehennam«, et (ex quod nihil de spiritu dixit) evidenter ostendit quoniam spiritus cum corpore vel anima peccatrice non simul punitur. qui enim peccavit
dividitur et pars quidem »eius cum infidelibus« ponitur, quod non est eius, »revertitur ad deum qui dedit eum«.

Duo in lecto uno, unus adsumitur et alter relinquitur. extra eos qui sunt duo in agro et extra eas quae sunt duae ad molam, sunt duo corpora in una materia, ex C luc Nr. 53 Or.: δύναται δέ σημαίνε-
quibus corporibus unum quidem σθαικαὶ τὰ δύο ἐπὶ μιᾶς ὕλης σώματα, corpus est iusti quod adsumitur, ὧν τὸ μὲν τοῦ δικαίου ὁ ἕρερός ἐστι alterumautem corpus eiusdem materiae τῶν ἐπὶ τῆς μιᾶς κλίνης ὁ παραλαμβανόμενος, quod relinquitur. τὸ δὲ τοῦ ἀδίκου ὁ ἕρερος et corpus quidem quasi infirmum καὶ ἀφιέμενος. καὶ τὸ μὲν σῶμα ὡς
in lecto est carnalium passionum, ἀσθενὲς ἐπὶ κλίνης ἐστὶν κἂν παραλαμβάνηται, quamvis adsumatur; anima autem ἡ δὲ ψυχὴ διὰ πολλῶν, propter multa, quae sustinet in ὦν Kl ἀνέχεται ἐν τῷ βίῳ, ἀλήθει hoc mundo, molit in mola mundi: ἐν τῷ μυλῶνι τοῦ κόσμου.

[*][*]

sensus autem in agro, secundum ea quae diximus, operatur quae operatur.

Vigilate ergo, quia nescitis qna hora dominus vester veniet (24, 42).

Non dantes »somnum « animae nostrae neque »dormitationem palpebris«, ut expectemus vel nostrum vel Β (Matthaei) II, 66, 7 An.: τού- saeculi finem, sive ut de hac vita των οὖν τῶν ἑξῆς οὐχ ὡς περὶ τῆς egrediamur sive ut nobis consummetur καθολικῆς, ὡς δέ περὶ τῆς ἑκάστου
hic mundus. συντελείας μάλιστα ἐκληπτέον τὸν λόγον. quaeret autem aliquis, quomodo praesens iuxta discipulos dominus constitutus ita loquitur, quasi non praesens sed venturus, ad eos dicens: vigilale quia nescitis qua hora dominus vester veniet. et dicet
quidem, qui simplicior est, quoniam de secundo adventu in quo venturus fuerat, hunc dicebat sermonem. alius autem, quoniam intelligibilem et futurum οὗτοι γὰρ ἤκουσαν γρηγορεῖν, in sensum discipulorum μακρὰν τὸ καθολικώτερον ἦν, διὰ verbidicebatadventum, quia nondum τὴν ἐσομένην ἐν αὐτοῖς ἐπιδημίαν
erat in sensu eorum quemadmodum τοῦ λόγου, οὔπω ὡς ἔμελλεν ἔσεσθαι erat futurus: quoniam γενομένην ἐν αὐτοῖς. (sicut per hunc locum demonstrat) in vigilantibus operatur diem adventus sui in animam eorum qui
inkiminaritur a lumine vero venientis ad animas ipsorum.

Illud autem scitote, quoniam

si sciret paterfamilias qua custodia fur venit, vigilaret utique et non sineret perfodi domum suam. quomodo non sineret ? sine dubio per vigilantiam suam. ideo et vos estote
parati, quia qua custodia non speratis, filius hominis venturus est. sed Matthaeus quidem indefinite, Marcus autem etiam tempora diei tamquam furis venientis definit dicens: »vigilate ergo, quia nescitis [*] [*] quando dominus domus veniet, sero aut media nocte aut galli cantu aut mane«. paterfamilias autem domus est Β (Matthaei) II. 66, 21 An.: καὶ ὁ sensus hominis, domus autem μέν κύριος ἐλθὼν εἰσέρχεται εἰς
eius anima, fur vero, qui patrefamilias οἰκίαν ψυχὴν οἰκοδεσπότης νοῦ(ς Kl), dormiente subito venit ὁ δέ κλέπτης ἀντικείμενος et perfodit domum, puto quod diabolus est aut omnis sermo contrarius,
secundum quod evangelista lohannes nos docet hoc modo dicens: »amen amen dico vobis. qui non intrat per ianuam in cohortem oviuni sed ascendit aliunde, ille fur est et latro« sicut ergo qui »per intrat in cohortem «, »pastor est ovium«, cui »ostiarius »qui« autem »non intrat per ianuam sed ascendit aliunde, fur est et
«, sic dominus domus fiducialiter »per ianuam« quando vult in eam remunerans vigilantem, fur autem quasi fur non per naturalem introitum intrat in domum ad animam neglegentis, sed (quasi qui iam foderit eani) primum destruens quaedam naturalia διορύσσων τὰς φυσικὰς ἐννοίας τῆς
aedificia animae eius et ψυχῆς, ἃς ᾠκοδόμησεν ὁ λόγος, καἲ naturales intellectus, in eo qui ἀνατρέπων, ἵνα σκυλεύσῃ, τὸν νοῦν. non vigilavit, quos aedificaverat deus verbum. et per ipsam dirutionem ingressus fur diripit eam
exarmans sensum, quando et spolians non vigilantem patremfamilias »spolia eius distribuet«. aliquotiens autem invenit quis furem in ipsa perfossione, et conprehendens eum quasi habens arma sua percutit furem, et perfossorem
sermonem confutans eum interficit eum, quando et interficiens homicida non aestimatur, absque omni dilatione interficiens eum. si autem non apud se, sed apud eum, qui occulta omnia manifesta facit, conprehenderit quis eum. qui furatus fuerit bona eius, et intellexerit [*] [*] eum et redarguerit eum (id est interfecerit eum), nullam veniam habet mortuo atque manifestato fure: et ipsc enim morietur.

Et vide ne forte tale aliquid significet lex Moysi dicens: »si autem in ipsa perfossione inventus fuerit fur et percussus mortuus
fuerit, non est ei homicidium; quod si ortus fuerit sol super eum, reus est: morietur pro eo« . qui enim priusquam faciat malum, cognoscit malum et confringit in seipso, ipse est qui conprehendit et interficit in eo, dum perfoderetur ab eo. qui autem postquam fecerit malum, quamvis redarguerit eum extra se malum conprehendisse et
extra domum suam interfecisse videtur. nihil ei prodest, reus enim factus est mortis. nam omnem hominem postquam peccaverit reversum in se sensus divinus, qui est in nobis. inluminat quasi lux, ut intellegamus quod gessimus malum ad praeiudicium nostrum, non ad salutem. tamen in textu hoc evangelii in quo loquimur, non in die
fur venit, quando inluminata est a sole iustitiae anima hominis studiosi, sed in nocte et in tempore adhuc malitiae permanentis. in qua cum fuerit aliquis, possi- B(Matthaei) II. 66, 14 An.: καὶ πᾶς bile est, etsi non habuerit virtu- δέ, δν λρηγροῦντα ὁ λόγος εἰ καὶ tem solis, tamen ut inlustretur ex μηδέπω ὡς ἥλιος, ἀλλ ὡς λύχνος)
aliquo splendore modico verbi φωτίζει, quod est »lucerna« adhuc quidem manens in malis, iam tamen habens propositum meliorum et vigilantiam, ut ne perfodiatur propositum eius ad meliora respiciens. nam. sicut legimus apud Pastorem, vasa plena non cito
quis gustat, nec enim mutantur facile; semiplena auteni, quia facile creduntur mutari, frequenter gustantur.

Et vide si potes ad talem trahere intellectum illud quod alibi scribitur: »sint autem lumbi vestri succincti et lucernae ardentes; et vos similes hominibus expectantibus dominum suum, quando revertatur« ;
quoniam qui nondum est in himine et in die virtutum, praebet autem se iam doctrinae inluminanti animam suam, secundum quod possibile est, in primis succinctus est, et avertens seipsum ab effusione malitiae utitur nondum quidem quasi diei himine claro virtutis, sed lucerna qua possibile est inluminari etiam qui in malitia est. [*] [*]

hic ergo cuius sic hicerna accensa ἐπιτηρεῖν ὀφείλει καὶ τὸν λύχνον est, expectans est dominum suum τοῦ κυρίου deum verbum,

ut revertens veniat ad eum, qui interim habuit in seipso hicernam et
inluminavit totam mentem ipsius, videhcet quasi sol. et unusquisque secundum suum profectum incendit lucernam aut minus aut amphus a lumine scientiae, et oleum ei per meditationem infundit, et in ipsa vigilans adversus peccatricia opera, sperans per abstinentiam huiusmodi et meditationem et dominum suscipere in seipsum. ei tamen,
qui abundantius proficit et posteriora quidem obhviscitur, id est mahtiam, modicum autem eius adhuc habens in se iam ad virtutem propinquat, convenienter dicitur: »nox promovit, dies autem adpropinquavit« . signandum est autem, quoniam non dixit: : «dies autem «instat. instat enim perfectis et mullum habentibus in se vestigium noctis;
adpropinquat autem proficienti ad melius et quae diei sunt meditanti et sicut in die honestatem suscipienti, et prope est iam isti, qui talis est ut dicat: »non sumus noctis neque tenebrarum« .

Quoniam autem semel venimus in hunc locum, debemus et de custodiis diversis reddere rationem. ahus quidem conprehenditur
vigilans statim in vespere ipso et continuat vigihas usque ad mediam noctem, adhuc autem usque ad galli cantum, et adhuc usque ad mane. qui enim mox ut coeperit mahtiam, id est, mox ut coeperit infans plenum proferre sermonem (ex eo enim incipit esse in mahtia, quod est in nocte), si statim tradiderit se. ut fiat et auditor legis et factor,
»si

quidem permanserit usque ad finem« in ipso proposito, vigilavit [*] a vespere et continuavit usque ad mediam noctem et non dedit »somnum oculis « neque usque ad galli cantum neque usque ad inter beatos servos huiusmodi vir conputatur. qui autem inventus fuerit post tempus sermonis inpleti partem ahquam noctis transigere [*] [*] »in comessationibus et ebrietatibus et cubilibus et inpudicitiis« , coeperit autem postea vigilare. et iste spem bonam habebit si permanserit usque ad mane, incipiens a media nocte vigilare, id est a virilitate. si autem provectus in tempore aetatis corporis sui audiens divinam doctrinam,
susceperit inde lucernam, quasi volens vivere secundum dei praeceptum, et iste habens lucernam a galli cantu et vigilans et permanens usque ad mane non perdit bonae servitutis mercedem in tempore modico.

si possibile autem est, et statim ἐπὶ δύσει, εἴτε ἐν τῇ ἐξόδῳ τοῦ βίου,
circa ipsam consummationemnoc- εἴτε καθ ἤν συντέλεια τοῦ αἰῶνος tis (id est postquam paene totum τούτου γίνεται αὐτῷ. tempus vitae suae consumpserit malitia),

ut credens accendat sibi lucernam et vigilet vel residuo tempore,
et si venerit dominus domus cum gratia sua, quibusdam quidem a vespere commorabitur usque ad mane, aliis autem a media nocte inluminans eos in reliquum, aliis vero a galli cantu minus conversans cum eis, sed neque mane accendentes lucernam et vigilantes propter expectationem domini derelinquet, sed etiam istos inveniens minime
dormientes neque »cubilibus et inpudicitiis« adtendentes eos honore quo dignos eos esse cognoverit.

Et fur ergo custodia quadam et hora noctis adventat et perfodit domum eius quem non invenerit vigilantem neque habentem lucernam accensam. et quibusdam quidem supervenit vespere, aliis autem
media nocte, quibusdam autem et galli cantu, sunt autem et quibus mane. et dominus custodia quadam et hora noctis venit, et forsitan dominus illi venit cui Β (Matthaei) II, 66, 27 An.: τάχα fur veniens nihil facere potuit, δε μετὰ τὸν κλέπτην ἔρχεται ὁ κύριος· videlicet non permissus perfodere ἐπ ἐκεῖνον δὲ ἔρχεται, οὖ ὁ κλέπ-
domum vigilantis της γρηγοροῦντος ἀπέσχετο. et lucernam accensam habentis. ad eum autem qui domum habet perfossam non venitdominus, maxime si didicerit aliquis quod dictum [*] [*]

est: »sint lumbi vestri succincti et lucernae ardentes; et vos similes hominibus expectantibus dominum suum« , et contemnens ea quae dicta sunt dederit »somnum oculis suis et palpebris suis dormitationem« . ad manifestandum autem sensum loci istius qui nobis incurrit,
tali utamur exemplo: in tempore temptationum vel qualiumcumque calamitatum maxime fur solet venire, volens perfodere animae domum; sed veniente fure, qui accidentia sustinet et propter dei dilectionem omnia suffert, nihil passus ab eo confestim ad se venientem videbit dominum. qui autem a fure in tempore calamitatis suae perfossus
fuerit domum, quasi indignus adventu ad se domini sui non erit dignus aspicere eum.