Homiliae In Lucam (praef-2)

Incipit prologiis beati Hieronymi presbyteri in Omelias Origenis super Lucam evangelistam.

HIERONYMUS PAULAE ET EUSTOCHIO.

Ante paiicos dies quorundam in Matthaeum et Lucam commentarios
vos legisse dixistis, e quibus alter et sensibus hebes esset et verbis, alter in verbis luderet, in sententiis dormitaret. Quamobrem petistis, ut contemptis istiusmodi nugis saltem triginta et novem Adamantii nostri in Lucam omelias, sicut in graeco interpreter — molestam rem et tormento similem alieno, ut ait
TulUus, stomacho et non suo scribere; quam tamen idcirco nunc faciam, quia subhmiora non poscitis. Siquidem illud quod ohm Romae sancta Blaesilla efflagitaverat, ut viginti sex tomos ilhus in Matthaeum et quinque ahos in Lucam et triginta duos in Johannem nostrae hnguae traderem, nec virium mearum nec otii nec laboris
esse perspicitis. En quantum apud nie et auctoritas vestra et voluntas valet! Praetermisi pauluhim Hebraicarum Quaestionum [*]

libros, ut ad arbitrium vestrum lucrativi operis haec, qualiacunque sunt, non mea, sed aliena dictarem, praesertim cum a sinistro oscinem corvum audiam crocitantem, ct mirum in modum de cunctarum avium ridcrc coloribus, cum totus ipse tenebrosus sit. Fateoritaque, o antequam ille objiciat, in his Origenem tractatibus quasi puerum talis ludere. Alia sunt virilia eius et senectutis seria; quae si libuerit, si potuero, si Dominus, ut in latimim sermonem vertam, dederit commeatum, et praetermissum prius opus explevero, tunc videre poteritis, immo per vos Romana lingua cognoscet, quantum boni
et ante nescierit et scire nunc coeperit. Praeterea commentarios viri eloquentissimi Hilarii et beati martyris Victorini, quos in Matthaeo diverso sermone, sed una gratia Spiritus ediderunt, post paucos dies ad vosmittere disposui, ne ignoretis, quantum in nostris quoque hominibus sanctarum scripturarum quondam studium fuerit.

ExpUcit prologus. Incipiunt omeUae Origenis in Lucam numero triginta novem versae ab Eusebio Hieronymo in latinum, dictae in diebus dominicis.

Incipit omelia prima.

[*]

Sicut olim in populo Judaeorum multi prophetiam

pollicebantur,
et quidam erant pseudoprophetae — e quibus unus fuit Ananias, filius Azor —, alii vero prophetae, et erat gratia in populo discernendorum spirituum,
per quam alii inter prophetas recipiebantur, nonnulli quasi ab exercitaissimis trapezitis reprobabantur, ita et nunc in novo instrumento multi conati sunt
scribere evangelia, sed non omnes

Ἐπειδὴ ὑπέρογκον ἦν τὸ ἐπιχείρημα ἄνθρωπον ὄντα θεοῦ διδακαλίαν καὶ ῥήματα συγγράφειν, εἰκότως ἀπολογεῖται ἐν τῷ προοιμίῳ.

Ὢσπερ δὲ ἐν τῷ πάλαι λαῷ πολλοὶ προφητείαν ἐπηγγέλλοντο, ἀλλὰ τούτων τινὲς μέν ἦσαν φεδοπροφῆται,

τινὲς δὲ ἀληθῶς προφῆται, καὶ ἦν χάρισμα τῷ λαῷ διάκρισις πνευμάτων, ἀφ' οὖ ἐκρίνετο ὅ τε ἀληθὴς προφήτης καὶ ὁ ψευδώνυμος·

οὕτω καὶ νῦν ἐν τῇ καινῇ διαθήκῃ τὰ εὐαγγέλια πολλοἰ ἠθέλησαν γράψαι, ἀλλ οἱ δόκιμοι τραπεζῖται

[*][*][*][*]

recepti. Et ut sciatis non solum quatuor evangelia, sed plurima esse conscripta, e quibus haec, quae habemus, electa sunt et

tradita ecclesiis, ex ipso prooemio Lucae, quod ita contexitur, cognoscamus: Quoniam quidem multi conati sunt ordinare narrationem. Hoc quod ait: conati
sunt, latentem habet accusationem eorum, qui absque gratia Spiritus sancti ad scribenda evangelia prosiluerunt. Matthaeus quippe et Marcus et Joannes et
Lucas non sunt conati scribere, sed Spiritu sancto pleni scripserunt evangelia. Multi igitur conati sunt ordinare narrationem de his rebus, quae manifestissime
cognitae sunt in nobis. Ecclesia quatuor habet evangelia, οὐ πάντα ἐνέκριναν, ἀλλα τινα αὐτῶν ἐξελέξαντο.

Τάχα δὲ καὶ τὸ ἐπεχείρησαν λεληθυῖαν ἔχει κατηγορίαν τῶν προπετῶς καὶ χωρὶς χαρίσματος ἐλθόντων ἐπὶ τὴν ἀναγραφὴν τῶν εὐαγγελίων. Ματθαῖος γὰρ οὐκ ἐπεχείρησεν ἀλλ ἔγραφεν ἀπὸ ἁγίου πνεύματος, ὁμοίως καὶ Μᾶρκος καὶ Ἰωάννης, παραπλησίως δὲ καὶ Λουκᾶς.

[*][*]

haeresis plurima, e quibus quoddam scribitur secundum Aegyptios, aliud juxta Duodecim Apostolos. Ausus fuit et Basilides
scribere evangelium et suo illud nomine titulare. Multi conati sunt scribere, sed quatuor tantum evangelia sunt probata, e quibus super persona Domini et
Salvatoris nostri proferenda sunt dogmata. Scio quoddam evangelium, quod appellatur secundum Thomam, et juxta Mathiam; et alia plura legimus, ne quid
ignorare videremur propter eos, qui se putant aliquid scire, si ista cognoverint. Sed in his omnibus nihil aliud probamus, nisi quod ecclesia, id est quatuor tantum
evangelia recipienda. Haec idcirco, quia in principio lectum est: multi conati sunt ordinare narrationem de his rebus, quae

Τὸ μέντοι ἐπιγεγραμμένον κατὰ Αἰγυπτίους εὐαγγέλιον καὶ τὸ ἐπιγεγραμμένον τῶν Δώδεκα εὐαγγέλιον οἱ συγγράψαντες ἐπεχείρησαν. Ἤδη δὲ ἐτόλμησε καὶ Βασιλείδης γράψαι κατὰ Βασιλείδην εὐαγγέλιον. Πολλοὶ μὲν οὖν ἐπεχείγησαν.

φέρεται γὰρ καὶ τὸ κατὰ Θωμῶν εὐαγγέλιον καὶ τὸ κατὰ Ματθίαν καὶ ἄλλα πλείονα.

Ταῦτά ἐστι τῶν ἐπιχειρησάντων· τὰ δὲ τέσσαρα μόνα προκρίνει ἡ τοῦ θεοῦ ἐκκλησία.

Λόγος ἐστὶ παραγραπτέος Ἰωάννην ἔτι περιόντα βίῳ ἐπὶ Νέρωνος τὰ συγγεγραμμένα εὐαγγέλια συναγαγεῖν·

[*][*][*]

confirmatae sunt in nobis. Illi tentaverunt atque conati sunt de his rebus scriber, quae nobis manifestissime sunt compertae.
Affectum suum Lucas indicat ex sermone, quo ait: in nobis manifestissime sunt ostensae, id est πεπληροφορημένων, quod uno verbo latinus sermo non explicat.
Certa enim fide et ratione cognoverat neque in aliquot fluctuabat, utrum ita esset an aliter. Hoc autem illis evenit, qui

fidelissime crediderunt et id, quod propheta
obsecrat, consecuti sunt et dicunt: confirma me in sermonibus tuis. Unde et Apostolus de his, qui errant firmi atque robusti, ait: ut sitis radicati et fundati in fide.
Si quis enim radicatus in fide est atque fundatus, licet tempestas fuerit exorta, licet venti flaverint, licet se imber effuderit, non convelletur, non corruet, quia super
petram aedificium solida mole fundatum est. Nec putemus oculis istis carnalibus firmitatem fidei dari, quam mens et ratio

καὶ τὰ μὲν ἐγκρῖναι καὶ ἀποδέξασθαι, ὧν οὐδὲν ἡ τοῦ διαβόλου ἐπιβουλὴ καθήψατο, τὰ δὲ ἀπολέξασθαι καὶ καταργῆσαι, ὅσα μὴ τῆς ἀληθείας ἐχόμενα συνέγνω.

Ὅ γε μὴν Λουκᾶς εἴπών· περὶ τῶν πεπληροφορημένων ἐν ἡμῖν πραγμάτων τὴν διάθεσιν ἑαυτοῦ ἐμφαίνει, ὅτι οὐδὲν ἀμφιβάλλων οὐδὲ εἰκάζων, ἀλλὰ πάντα μετὰ παῤῥησίας ἐβεβαίωσεν ὡς εὖ εἰδώς. Πεπληροφόρητο γὰρ καὶ ἐν οὐδενὶ ἐδίσταζεν, πότερον οὕτως ἔχει ἢ οὔ. Τοῦτο δὲ γίνεται περὶ τοὺς βεβαίως πιστεύοντας καὶ εὐχομένους καὶ ἐπιτυχόντας καὶ εἰπόντας· βεβαίωσόν με ἐν τοῖς λόγοις σου. Καὶ γὰρ ὁ ἀπόστολος περὶ τῶν βεβαίων φησίν· ἵνα ᾖτε ἐῤῥιζωμένοι καὶ τεθεμελιωμένοι τῇ πίστει.

Οὐ γὰρ ἁπλῶς πεπιστευμένων εἶπεν, ἀλλὰ πεπληροφορημένων, τὸ ἀπαράβατον τοῖς λεγομενοις μαρτυρῶν.

Οὐδὲν γὰρ οὕτως πληροφορεῖ ὡς νοῦς καὶ λόγος·

[*][*][*]

tribuit. Infideles quique credant signis atque portentis, quae humana acies contuetur. Fidelis vero et prudens atque robustus rationem
sequaturet verbum et sic dijudicet, quid verum quidve falsum sit.

Sicut tradiderunt nobis, qui ab initio ipsi viderunt et ministri fuerunt sermonis In
Exodo scriptum est populus videbat vocem Dei . Et certe vox auditur potius quam videtur, sed propterea ita scriptum est, ut ostenderetur nobis aliis oculis
videre vocem Dei, quibus illi adspiciunt, qui merentur. Porro in evangelio non vox cernitur, sed sermo, qui voce praestantior est. Unde nunc dicitur: sicut tradiderunt
nobis, qui a principio ipsi ὄφις γαρ οὐ πΔηροφορει, επει οὐκ ἀπὸ σημείων καὶ τεράτων ὁρατῶν κρίνεται τὰ πράγματα, ἀλλὰ λόγῳ κρίνεται, ποῖα τὰ ἀληλθῆ καὶ ποῖα τὰ ψευδῆ. Πραγμάτων δέ φησιν, ἐπειδήπερ οὐ κατὰ φαντασίαν κατὰ τοὺς τῶν αἱρετικῶν παῖδας ἐδραματούργησεν Ἰησοῦς τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν, ἀλλὰ τυγχάνων ἀλήθεια πρὸς ἀλήθειαν τὰ πράγματα.

Οἱ αὐτόπται, φησι, καὶ ὑπηρέται τοῦ λόγου . Ἐν μέν τῇ Ἐξόδῳ γέγραπται, ὅτι ὁ λαὸς ἑώρα τὴν φωνὴν τοῦ κυρίου . Καίτοι γε φωνὴ οὐ βλέΠεται, ἀλλ' ἀκούεται, ἵνα δηλωθῇ παραδόξως, ὅτι ἡ τοῦ θεοῦ φωνὴ βλέπεται, οἶς βλέπεται. Ἐν δὲ τῷ εὐαγγελίῳ οὐχ ἡ φωνὴ βλέπεται, ἀλλ ὁ κρείττων [*] [*] [*] [*]

viderunt et iniuistri fuerunt sermonis . Igitur apostoli ipsi viderunt sermonem, non quia adspexerant corpus Domini Salvatoris,
sed quia Verbum viderant. Si enim juxta corpus vidisse Jesum hoc est: Dei vidisse sermonem, ergo et Pilatus, qui condemnavit Jesum, sermonem Dei
vidit, et Judas proditor et omnes, qui clamaverunt: crucifige, crucifige eum, tolle de terra talem , Dei viderunt sermonem. Sed absit, ut quisquam incredulus sermonem
Dei videat. Videre sermonem Dei tale est, quale Salvator ait: Qui vidit me, vidit et Patrem, qui misit me .

Sicut tradiderunt nobis, qui a
principio ipsi viderunt et ministri fuerunt sermonis Clam Lucae sermonibus edocemur, quod cujusdam doctrinae finis sit ipsa doctrina,

τῆς φωνῆς λόγος. Διὰ τοῦτο· Καθὼς παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἁπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ λόγου Οὐκοῦν οἱ ἀπόστολοι αὐτόπται τοῦ λόγου ἦσαν οὐ μόνον ἑωρακότες τὸν Ἰησοῦν κατὰ σῶμα, ἀλλὰ καὶ τὸν θεοῦ λόγον. Εἰ γὰρ τὸ ἑωρακέναι τὸν Ἰησοῦν κατὰ σῶμα αὐτόπτην τοῦ λόγου γίνεσθαι ἦν, καὶ Πιλᾶτος αὐτόπτης ἦν τοῦ λόγου καταδικάξων αὐτὸν καὶ Ἰούδας ὁ προδότης καὶ πάντες οἱ λέγοντες· σταύρου, σταύρου αὐτόν. Ἀλλ' ἀπείη λέγειν, ὄτι ἐκεῖνοι ἦσαν αὐτόπται τοῦ λόγου Τὸ οὖν ἰδεῖν τὸν λόγον ἐκεῖ ἐννοεῖται, ὅπου ἔλεγεν ὁ σωτήρ· Ὁ ἑωρακὼς ἐμέ ἑώρακε τὸν πατέρα τὸν πέμψαντά με.

Καὶ λεληθότως δέ τι καλὸν μάθημα διδάσκει ἡμᾶς ὁ Λουκᾶς ἐνταῦθα,

[*][*][*]

alterius vero doctrinae finis in opere computetur. Verbi gratia: scientia geometriae finem habet ipsam tantum scientiam atque
doctrinam. Alia vero scientia est, cujus finis opus exigit, velut medicina. Oportet me rationem et dogmata scire medicinae, non ut tantummodo noverim, quid debeam facere, sed ut faciani. id est, ut secem vulnera. victum moderatum castigatumque disponam, aestus febrium impulsu venarum sentiam, ut curationibus
cyclicis humorum abundantiani siccem, temperem atque restringam. Quae si quis tantum scierit et non opere fuerit subsecutus, cassa erit eius scientia. Simile quid scientiae medicinae et operi etiam in notitia ministerioque sermonis est. Unde scribitur: sicut tradiderunt nobis, qui a principio ipsi viderunt et ministri
fuerunt sermonis, ut ex eo, quod dixit: ipsi viderunt, doctrinam et scientiam significari, ex eo vero, quod ait: ministri fuerunt sermonis, demonstrari opera
cognoscamus. Visum est et mihi subsecuto ab initio. Inculcat ac replicat, quoniam ea, quae scripturus est, non rumore cognoverit,
sed ab initio ipse fuerit consecutus.

ὅτι τινῶν μὲν θεωρημάτων τὸ τέλος ἡ θεωρία ἐστίν, τινῶν δέ θεωρημάτων τὸ τέλος ἡ πρᾶξις. Ἵνα μὲν οὖν διὰ τοῦ αὐτόπται δηλώσῃ τὸ θεωρητικόν, διὰ δέ τοῦ ὑπηρέται τὸ πρακτικὸν αὐτῶν παραστήσῃ, αὐτόπται καὶ ὑπηρέται εἶπεν διὰ τὸ βέβαιον καὶ ἀδιάστατον. διὰ γὰρ τοῦ αὐτόπται τὸ θεωρητικὸν τῆς τοῦ σαρκωθέντος λόγου θεότητος, ἥν ἑώρακεν ὁ ἑωρακὸς τὸν Χριστὸν τῇ πίστει καὶ δι’ αὐτοῦ τὸν πατέρα, διὰ δέ τοῦ ὑπηρέται τὸ πρακτικόν· πρᾶξις γὰρ

[*]

θεωρίας ἀνάβασις. Δύνασαι δὲ καὶ ἑτέρως ἐκλαβεῖν τό· ὑπνρέται γενόμενοι τοῦ λόγου ἥτοι τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου, ὅν παρεδίδου ὁ σωτήρ, ἢ καὶ αὐτοῦ τοῦ θεοῦ λόγου, ᾧ καὶ ἐξυπηρέτησαν παρόντες οἱ μαθηταί. Τὸ δέ· ἔδοξε κἁμοὶ παρηκολουθηκότι ἄνωθεν δηλοῖ
ὡσανεὶ ὅτι λέγει, ὅτι· τάχα ἂν καὶ κινδυνεύσαιμι, εἰ παρηκολουθηκὼς πᾶσιν ἀκριβῶς ἤμελλον σιωπῇ παραδιδόναι τηλικαῦτα πράγματα. γράφω δὲ οὐ ψιλὴν ἀκοήν, φησίν, παραλαβών, ἀλλ' ἀκριβῶς παρηκολουθηκὼς ἄνωθεν πᾶσιν. Ἐπαινεῖ δὲ τὸν μακάριον Λουκᾶν καὶ ὁ ἀπόστολος λέγων· οὖ ὁ ἔπαινος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ. Ἔδοξε κἀμοὶ ἄνωθεν παρηχολουθηκότι διαβεβαιοῦται, ὅτι ἄνωθεν παρηκολούθησεν, οὕ τισι τῶν εἰρημένων,

Unde et ab apostolo Paulo merito
collaudatur dicente : cujus laus in evangelio per omnes Hoc enim de nullo alio dicitur, nisi de

Luca dictum traditur.

ἀλλὰ πᾶσιν τοῖς αὐτόπταις καὶ ὑπηρέταις, ἵνα μὴ τῇδε κἀκεῖσε περιφερόμενος ἀποτραπῇς τῆς εὐθείας ὁδοῦ· οὐ γὰρ ἔτερα κατηχηθείς, ἔτερα νῦν παρὰ τῆσδε τῆς γραφῆς ἐνηχηθήσῃ, ἀλλὰ περὶ ὧν τὴν γνῶσιν εἴληφας τελεωτέραν δόξῃ τὴν ἀσφάλειαν.

[*][*][*][*]

Visum est et mihi assecuto a principio omnia diligenter ex ordine tibi scribere, optime Theophile. Putet aliquis, quod
ad Theophilum quempiam evangelium scripserit.

Omnes qui nos auditis loquentes, si tales fueritis, ut diligamini a Deo, et vos theophili
estis et ad vos evangelium scribitur. Si quis theophilus est, iste et optimus et fortissimus est, hoc quippe significantius graeco sermone dicitur: κράτιστος. Nemo
theophilus infirmus est. Et quomodo scriptum est de populo Israhel, quando egrediebatur ex Aegypto, quod non fuerit in tri-

Εἰκὸς δέ ὑπολαμβάνειν τινός, ὅτι Θεοφίλῳ τινὶ ἔγραψε τὸ εὐαγγέλιον, ὃς εἶς ἦν τῶν πιστευσάντων καὶ ζέων τῷ πνεύματι καὶ ἀπλήστως ἔχων περὶ τὰς τοῦ κυρίου πράξεις τε καὶ λόγους, ὅνπερ ἐποίει ἀσφαλέστερον καὶ τὰ νῦν γραφόμενα. Ἀλλὰ καὶ πάντες, ἐὰν τοιοῦτοι ὦμεν ὡς ἀγαπᾶσθαι ὑπὸ τοῦ θεοῦ καὶ φιλεῖσθαι, θεόφιλοί ἐσμεν. Εἰ δέ τις θεόφιλος, οὗτος καὶ κράτιστος· οὐδεὶς γὰρ θεόφιλος ἀσθενής. Καὶ ὥσπερ γέγραπται ἐπὶ τοῦ λαοῦ ἐξερχομένου ἐκ τῆς Αἰγύπτου. ὅτι οὐκ ἦν ἐν ταῖς φυλαῖς αὐτῶν

[*][*][*][*]

bubus eorum infirmus : sic audacter loquar, quod omnis, qui theophilus est, sit robustus, habens fortitudinem et robur tam a Deo
quam a sermone ejus, ut cognoscere possit eorum verborum, quibus eruditus est, veritatem, intellegens sermonem evangelii in Christo: cui est gloria et imperium
in saecula saeculorum. Amen.

ὁ ἀσθενῶον, οὕτως εἴποιμι ἄν, ὅτι πᾶς θεόφιλος κράτιστός ἐστιν ἔχων τὸ κράτος καὶ τὴν δύναμιν τὴν ἀπὸ τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ· καὶ οὕτως ἐπιγνώσεταί τις, περὶ ὧν κατηχήθη λόγων τὴν ἀσφάλειαν, συνεὶς τὸν λόγον τοῦ εὐαγγελίου· ἐπαγγέλλεται τοίνυν τῆς γνώσεως τὸ βέβαιον, ἵνα, ἅπερ ἐκεῖνος ἀκοῇ παρέλαβε, ταῦτα καὶ γράμμασιν ἐντυγχάνων ἀσφαλέστερον κατέχῃ καὶ τὴν πίστιν διατηρῇ.

[*][*]

De eo, quod scriptum est: x autem justi ambo in conspectu Dei, ambulantes in omnibus manclatis et justificationibus Domini sine x

Qui volunt peccatis suis obtendere aliquam excusationera, existimant nullum esse absque peccato et utuntur

testimonio, quod in Job scriptum est : x nemo
mundus a sorde, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus super terram ; numerabiles autem menses x ejus Cujus sonum tantummodo proferunt, interpretationem
penitus ignorantes. Adversus quos breviter respondebimus, quoniam absque peccato esse in scripturis dupliciter intellegatur, ut sit alterum nunquam omnino
peccasse, alterum peccare desiise. Si igitur aiunt eum absque peccato dici, qui nunquam peccaverit, et nos assentimus nullum esse absque peccato, quia omnes
homines aliquando peccavimus. licet postea virtem secuti

Ἦσαν δέ x , φησίν, x Οἱ θέλοντες συναγορεύειν ἑαυτῶν ταῖς ἁμαρτίαις οἴονται ἀδύνατον εἶναι Πάντῃ ἀναμάρτητον εἶναί τινα, καὶ χρῶνται τὰ τοῦ Ἰώβ. x καθαρὸς ἀπὸ x

Τὸ δέ ἀναμάρτητον δισσῶς νοεῖται. τὸ μέν ἐν τῷ μηδέΠοτε ἡμαρτηκέναι, τὸ δέ ἐν τῷ μηκέτι ἁμαρτάνειν. Ἐκ μὲν οὖν τοῦ μηδέποτε peccato clici, qui imnquam pec- ἁμαρτῆσαι οὐδεὶς ὄν εἴη ἀναμάρ- canerit, et nos assentimus nuUum τητος. πάντες γὰρ ἄνθρωποί ποτε esse absque peccato, quia omnes ἥμαρτον, καὶ x ὕστερον x

[*][*][*][*]

simus. Si vero sic intellegunt hominem non esse absque peccato, ut negent quempiam post vitia ita se ad virtutes referre, ut nunquam
omnino peccet, falsa eorum sententia est. Potest enim fieri, ut, qui ante peccaverit, peccare desinens sine peccato esse dicatur. Sic et Dominus noster Jesus
Christus x exhibuit sibi gloriosam ecclesiam, non habentem maculam x non quia ecclesiasticus vir nunquam habuerit maculam, sed quia nequaquam ultra maculetur ;
x non habentem x , non quod ruga x veteris x in eo aliquando non fuerit, sed quod eam habere desierit. In hmic modum et illud, quod sequitur, est intellegendum:
ut sit sancta et x non quod a principio immaculata fuerit — hoc enim suspicari quidem de homine non potest, quod anima ejus maculosa
culosa non fuerit — sed quod reputetur pura atque sincera, quae maculari ultra desierit. Haec idcirco dicimus, ut doceremus posse hominem ob id.

Δυνατὸν δὲ ἐκ τοῦ μηκέτι ἀμαρτάνειν χρηματίσαι ἀναμάρτητον.

οὕτω γὰρ καὶ ὁ χριστὸς παρέστησεν ἑαυτῷ τὴν ἐκκλησίαν μὴ ἔχουσαν σπῖλον ἢ ῥυτίδα(, οὐχ ὅτι οὑδέποτε ἐσπίλωται ὁ ἐκκλησιαστικὸς ἢ γέγονεν ἐν ῥυτίδι τοῦ παλαιοῦ x ἀλλὰ ὅτι οὐκ ἔχει x .

Παράδειγμα δὲ τοῦ δύνασθαι ἄνθρωπον παρὰ τὸ [*] [*]

quod peccare desivit, vocari abs- que peccato et immaculatum Unde et manif estissime de Zacharia et Elisabeth scribitur : erant justi
ambo in conspectu Dei am- bulantes in omnibus mandatis et justificationibus Domini sine querela . Diligentius laudes Zacha- riae et Elisabeth, quas sanctus
Lucas in sua scribit historia, con- templemur, non tantum ut scia- mus illos fuisse laudabiles, sed ut sanctum zelum assumentes etiam ipsi laude digni efficiamur. Potuerat
erat simphciter scribere : erant justi ambo, ambulantes in omni- bus mandatis nunc autem neces- sario additur: erant justi ambo in conspectu Dei Potest quippe.
fieri, ut sit aliquis justus in con- spectu hominum, sed in con- spectu Dei non sit. Verbi gratia: quando non habet homo, quod de me mali loquatur, et in me
universa considerans nihil , cui detrahat, reperit, justus sum conspectu hominum. Finge om- nes de me aequalem habere sen- tentiam, et quaerere, quid detrahant,
hant, et tamen invenire non posse, sed consono me ore laudare, justus sum in conspectur homi-

μηκέτι ἁμαρτάνειν χρηματίζειν ἀνα- μάρτητον

τὰ κατὰ τὸν Ζαχαρίαν καὶ τὴν Ἐλισάβετ. Ἦσαν γὰρ φησι, δίκαιοι καὶ πορευόμενοι ἄμεμπτοι

Ἐδύνατο δὲ γεγράθαι τό· Ἦσαν δίκαιοι ἐν νῦν δὲ ἡ προσθήκη ἀναγκαία τοῦ ἐνώπιον τοῦ θεοῦ γεγράφθαι τό· ταῖς ἐντολαῖς

Ὅταν γὰρ ἄνθρωπος μηδὲν ἔχη φαῦλον λέγειν περὶ ἐμοῦ, ἀλλὰ τὰ βλεπόμενά μου κατανοῶν ἐπαινεῖ, δίκαιός εἰμι ἐνώπιον ἀνθρώπων.

[*][*]

num pluiiniorum. Verum

ho- minum non est certum judicium; nesciunt enim, utrum in abscondito cordis mei aliquando peccaverim,
utrum viderim mulierem ad concupiscendum eam, et adulterium mihi in corde sit natum. Ignorant homines, cum me viderint secundum vires meas eleemosynam
facere, utrum propter mandatum Dei fecerim an hominum laudem favoremque quaesierim. Difficilis res est x in conspectu x Ἐνδέχεται γàρ κατὰ μὲν τὸ φαινό- justum esse, ut non ob aliam τῶν
causam quid boni facias, nisi propter ipsum bonum, et Deum tantum quaeras boni operis retri Initorem. Tale quid et Apostokis loquitur : x quorum laus non ex hominibus,
minibus, sed ex x Beatus atque laudabiUs. Homines x .

Οὐκ οἴδασι δὲ οἱ ἄνθρωποι τὸ κρυπτόν μου, πότε ἥμαρτον ἐμβλεψας γυναῖκα εἰς τὸ ἐπιθυμῆσαι, ὥστε λογισθῆναί μοι τὴν ἐν καρδίᾳ μοιχείαν. Ι Ναί, ἔπαινός ἐστι τέλειος τὸ εἶναι δίκαιον x ὅτι, ὡς πρὸς αὐτὸν τὸν ἔπαινον, τοῦ θεοῦ ἔπαινός ἐστιν, ὥστε τὸν θεὸν ἀποδοῦναι τὸν ἔπαινον τῷ ἐπαινετῷ. αὐτὸς γὰρ ἐπίσταται καὶ τῶν ἀνθρώπον τὰς καρθίας μονώτατος.

Ἐνδέχεται γὰρ κατὰ μὲν τὸ φαινό μενον δίκαιτον εἶναί τιναἐνώτιοντῶν ἀνθρώπων, κατὰ δὲ τὸ κρυπτὸν τῆς διανοίας μὴ εἶναι τοιοῦτον ἐμφω- λεύοντας κεκτημένον λογισμοὺς πο-

Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ Παῦλος δηλοῖ, ὅταν λέγῃ περί τινων· ὦν ὁ ἔπαινος qui x in conspectu x justus est I οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Οἱ γὰρ ἄνθρωποι

[*][*][*][*]

quamvis certum judicium habere videantur, tamen non possunt ad liquidum pronuntiare. Evenit quippe interdum, ut laudent
eum, qui non est laudabilis, et ei detrahant, qui minime detractione dignus est. Solus Deus et in laude et in vituperatione justus est judex.
Unde digne et nunc additur ij in laude justorum: x erant justi ambo in conspectu x Ad tale quid et Salomon nos in Proverbiis cohortatur, dicens: x provide bona in conspectu Dei et
x . Sequitur Zachariae et Ehsabeth aha laudatio: ambulantes in omnibus mandatis et justificationibus x . Quando bene et recte de ahquibus judicamus,
x in justificationibus x gradimur; quando hoc aut

οὐκ οἴδασι κατ’ ἀξίαν ἐπαινεῖν, Ι πρὸς τὸ φαινόμενον μόνον ὁρῶντες, ἀγνοοῦντες δὲ τὰ κεκρυμμένα, παρ’ οἶς Πρὸ τῆς ἀπλανοῦς ἡ πεπλανημένη δόξα πολλάκις εὐημερεῖ, καὶ ἑτέρως μέν αὐτοί, ἑτέρως δέ τὸ θεῖον τοὺς βίους Μόνος δέ ὁ θεὸς οἶδεν ἀξίως καὶ ἐπαινέσαι τὸν ἐπαινετὸν καὶ τοῦ ψεκτοῦ τὴν κρίσιν ἀξίως ποιῆσαι, Ι ἐπειδὴ βλέπει ἐν τῷ x καὶ οὐ μόνον τὰς πράξεις, ἀλλὰ καὶ τοὺς λογισμούς· γυμνὴ γὰρ αὐτῷ τῶν πραγμάτων ἡ φύοις θεωρεῖται καὶ ὁ σκοπὸς κατανοεῖται. Ι Ἀναγκαίως πρόσκειται τό· ἦσαν δίκαιοι ἐνώπιον τοῦ θεοῦ καὶ ὁ Σολομῶν.

προνοοῦ x λέγων, ἐνώπιον κυρίου καὶ x Ἴδωμεν δέ τῶν μακρίων τούτων τὸν ἔπαινον· x ἐν ταῖς ἐντολαῖς φησί, καὶ δικατώμασι τοῦ x . Ὅταν μέν κρίνωμεν περὶ τῶν ἑτέρων καλῶς, x δικαιώμασι x πορευόμεθα, [*] [*] [*] [*]

illud facimus, x in x illius ambulamus. Unde puto et sanctum Lucam, volentem eos praedicare laude perfecta, dixisse:
x erant justi ambo, ambulantes in omnibus mandatis et justificationibus x Dicat mihi quispiam: si laus ista peiiecta est, quid sibi vult hoc, quod dicitur: x sine
x ? Sufficiebat enim dicere: x ambulantes in omnibus viis et justificationibus x nisi posset fieri, ut ambulet quis in omnibus mandatis Dei, et
tamen x sine x non ambulet. Et quomodo potest evenire, ut x in omnibus mandatis et justificationibus x ambulans sub quercla sit ? Cui breviter dicam:
nisi hoc ita esset, nunquam in aho loco nosceremus scriptum

ὅταν δὲ ποιῶμεν τάδε ἤ τάδε, x ἐντολαῖς x πορευόμεθα. Μήποτε οὖν ταύτην τὴν διαφορὰν ἐπιστάμενος ὁ Λουκπᾶς, ὡς κατ' τούτους βιοῦντας, τὸν ἔπαινον τοῦτον ἀπέδωκεν. πορευόμενοι ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς καὶ δικαιώμασι τοῦ γυρίου x . Ἴσως ἐρεῖ τις· διὰ τί πρόσκειται τούτοις τό· x

Ἤρκει γὰρ αὐτοῖς πορεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς τοῦ θεοῦ καὶ x εἰ μὴ ἄρα ἔστιν ποοεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς καὶ x οὑκ x δέ.

Πῶς τοίνυν φησίν, x ἔστι πορεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς x οὐκ x δέ; Φημὶ δὲ οὖν πρὸς αὐτόν, ὅτι, εἰ μὴ ἦν τοῦτο, οὐκ [*] [*] [*]

referri: x juste id, quod justiim est, x Msi enim esset justum aliquid, quod non juste sequeremur, nequaquam nobis praecieretur,
ut juste id, quod justum tum est, sequeremur. Quando enim facimus mandatum Dei et in conscientia nostra vanae gloriae sorde respergimur, ut placeamus
hominibus, aut alia, quaecunque non placet Deo, boni operis causa praecedit, quamvis faciamus praeceptum Dei, tamen
et injuste id, quod justum est, sequimur. Difficile ergo est, am- bulare x in omnibus mandatis et justificationibus Domini sine x secundum testimonium
et laudem Dei in Christo Jesu, quae reddenda est in die judicii ab eo, cui x omnes nos mani-

ἂν ἐλέγετο· x τὸ δίκαιον x ἐπεὶ καὶ τὸ καλὸν οὐ καλόν, ὅταν μὴ καλῶς γίνηται. Ἐκεῖνος δὲ x ποιεῖ ὁ μηδενὶ ποιῶν πρὸς ἐπίδειξιν, τὴν τῶν ἀνθρώπων θηρώμενος δόξαν, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἔν μόνον βλέπων καὶ Πρὸς αὐτὸ τὸν σκοπὸν ἰθύνων.

Ἐπὰν γὰρ ποιῶμεν τὰς ἐντολάς, ὥστε ἐν τῷ συνειδότι ῥύπον κενοδοξίας ἢ ἀνθρωπαρεσκείας ἢ ἑτέρου τινος τοιουτου εχειν, κἂν δοκῶμεν ποιεῖν τὴν ἐντολήν, οὐκ illud x non facimus x ποιοῦμεν

Ἔργον οὖν ἐστιν πορεύεσθαι x ταῖς ἐντολαῖς καὶ δικαιώμασι τοῦ κυρίου x κατ' ἔπαινον ἀποδοθησόμενον ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἐν τῷ θείῳ δικαστηρίῳ.

[*][*][*]

festari oportet ante tribunal ejus, ut recipiat unusquisque, quae per corpus gessit, sive bona, sive x x Omnes enim stabimus ante tribunal Dek, ut recipiamus, quod meremur in Christo Jesu : cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.