Homiliae In Lucam (32-35)

Primum quidem jesus Spiritu sancto reversus est a Jordane et agebatur Spiritu in deserto diebus x . Cum tentaretur a diabolo et quia adhuc

certaturus erat adversum eum, et semel et bis absque addi- tamento aUquo spiritus ponitur.

’Επειδὴ ἤμελλεν ἀθλεῖν ἐν τῷ πειρασμῷ πρὸς τὸν διάβολον, δὶς ὀνομάζεται τὸ πνεῦμα χωρὶς προσθήκης· ὅτε δὲ ἀγωνισάμενος [*]

Quando vero tres tentationes, quas scriptura commemorat, pugnando superavit, vide, quid de Spiritu signanter cauteque pona-
tur. Jesus , ait, reversus est in τῇ δυνάμει virtute Spiritus . Viruts est, quia conculcaverat draconem et tentatorem comminus vicerat. Reversus est ergo Jesus Jesus in virtute Spiritus in Galilaeam
fama exivit per omnem circaregionem de eo. Et ipse docebat in synagogis eorum et glorificabatur ab omnibus . Quando legis: docebat in synagogis eorum et glorificabatur ab omnibus , cave, beatos tantum illos judices et te arbitreris privatum esse doctrina. Si vera sunt, quae scripta sunt, non solum tunc in congregationibus
Judaeorum, sed et hodie in hac congregatione Dominus lo- quitur: et non solum in hac, sed etiam in alio coetu et in toto orbe docet Jesus, quaerens organa, per quae doceat. Orate, ut me quoque compositum ad canendum aptumque reperiat! Sicut enim quaerit omnipotens Deus prophetas eo tempore, quo prophetia
niortales indigent, et invenit, verbi gratia, Isaiam, Hieremiam, Ezechiel, Daniel, sic quaerit Jesus organa, per quae doceat sermonem suum vel erudiat populos in synagogis et glorificetur ab monibus . Nunc magis glorificatur ab omnibus tempore, quo tantum in una provincia cognoscebatur. Deinde
venit in Nazareth, ubi nutritus fuerat, et ingressus juxta in synagogam die sabbatorum surrexit legere; et datus est ei liber prophetae Isaiae; et revolvens librum invenit locum, ubi ἐνίκησε τοὺς τρεῖς ἀναγεγραμμένους πειρασμούς, πρόσχες τῇ ἀκριβείᾳ τῆς γραφῆς, τί περὶ τοῦ πνεύματός φησιν, ὅτι Ἰησοῦς ὑπέστρεφεν ἐν τοῦ πνεύματος , προσέθηκεν ἐν τῇ δυνάμει διὰ ἀθλητὴν τὸν νενικηκότα.

[*]

erat scriptum: Spiritus Domini super me; propter quod unxit me . Non fortuitu revolvit librum et caput de se reperit lectionis, sed et hoc providentiae Dei fuit. Sicut enim scriptum est : In laqueum non cadit passer sine voluntate Patris ,
et capilli capitis apostolorum omnes forsitan et hoc, quod Isaiae potissimum liber inventus est et lectio non alia, sed haec, quae Christi mysterium loquebatur: Spiritus Domini super me ; propter quod unxit me Christus est enim, qui ista commemorat — non ut libet et casu
evenisse arbitrandum est, sed providentia et dispositione Dei. Quae sint igitur, quae in propheta loquebatur et postea de se ipse in synagoga personet, con- Ἀπεστάλθαι δέ φησιν ἑαυτὸν εὐαγγελίσασθαι τοῖς πτωχοῖς(. τοῦτ' ἔστι τοῖς ἐθνικοῖς τοῖς ἀπίστοις, τοῖς μὴ ἔχουσι τὸν πλοῦτον τὸν πνευματικὸν καὶ γυμνοῖς πάντων, προφητείας, ναοῦ καὶ τῶν ὁμοίων. Τούτοις οὖν εὐηγγελίσατο τὸν οὐράνιον πλοῦτον, τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν διὰ τὸ εἶναι πτωχοὺς πνεύματι(· αὐτοὶ γὰρ ἦσαν κτωχοὶ μηδὲν ἔχοντες, μὴ θεὸν γνώσει, μὴ νόμον, μὴ προφήτας. templemur. Evangelizare , pauperibus misit me .
nationes significat ; istae enim erant 003Epauperes nihil omnino non Deum, non legem, non prophetas, non justitiam rehquasque virtutes. Ob quam
causam misit eum Deus, ut pauperibus nuntiaret : praedicare captivis remissionem . nos fuimus, quos tantis annis vinxerat Satanas habens captivos
sibique subjectos.

Venit Jesus 003Epraedocare captivis et caecis, ut viderent ; sermone quippe et [*] doctrinae ejus caeci vident. Praedicatio ergo ἀπὸ κοινοῦ intelle- gatur non solum super captivis, sed etiam super caecis. Emittere confractos in libertatem . Quid ita fractum atque collisum fuit homo, qui a Jesu dimissus est et sanatus ? Praedicare
Domini acceptum . Juxta simplicem intellegentiam aiunt anno Salvatorem in Judaea evangelium praedicasse, et hoc esse, quod dicitur: praedicare annum Domini acceptum et diem nisi forte quiddam sacramenti in praedicatione anni Domini divinus sermo significat, Futuri sunt enim alii dies, non
tales, quales nunc in mundo cernimus, et menses alii et Kalendarum ordo diversus. Sicut igitur ista alia, sic et annus Domini futurus est placens. Ista autem omnia praedicta sunt, ut post visionem ex caecitate, post libertatem ex vincuKs, post sanitatem a diversis vulneribus veniamus ad annum Domini acceptum .
haec legisset Jesus, involvens librum dedit ministro et sedit, omnium oculi erant in synagoga attendentes in eum . Et si vultis, in hac synagoga coetuque possunt oculi vestri attendere Salvatorem. Cum enim principalem cordis tui direxeris aciem ad sapientiam et veritatem Deique Unigenitum contemplandum,
oculi tui intuentur Jesum, Beata congregatio, de qua scrip- tura testatur, quod omnium oculi erant attendentes eum vellem istum coetum simile habere testimonium, ut omnium ocuh, et catechumenorum et fidelium, et muUerum et virorum et inefantium, non corporis oculi, sed animae adspicerent Jesum! Cum
enim respexeritis ad eum, de lumine ejus et intuitu clariores vestri vultus erunt et dicere poteritis: signatum est super lumen vultus tui, Domine : cui est gloria et imperium in saeculorum. Amen.

[*]

In Capharnaum, quantum ad Lucae historiam pertinet, necdum moratus est Jesus nec aliquod in ea signum fecisse describitur, quippe in qua non fuit. Porro antequam veniret Capharnaum, in patria sua, hoc est in Nazareth, fuisse signatur et loquitur ad cives suos: Utique dicetis mihi parabolam istam: Medice,
cura te ipsum. Quaecunque audivimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua. Unde puto aliquid in sermone praesenti latitare mysterii, et Nazareth in typo Judaeorum, Capharnaum in typo praecessisse gentilium. Sciens itaque Jesus, quod non haberet in patria sua honorem, nec ipse nec prophetae nec
apostoli, noluit ibi praedicare, sed praedicavit in gentibus, ne sibi a patriae suae hominibus diceretur: Utique dicetis mihi parabolam istam: Medice, cura te ipsum. Erit enim tempus, quando dicturus est populus Judaeorum: Quaecunque audivimus facta in Capharnaum apud gentes signa atque portenta, fac et
apud nos in

patria tua; quae ostendisti universo orbi, ostende et nobis; praedica sermonem tuum populo tuo Israhel, ut saltem, cum subintraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israhel salvus fiat. Quamobrem videtur mihi consequenter et ordinate Nazarenis interrogantibus respondisse Salvator: nemo propheta
acceptus est in patria sua. Et puto plus juxta sacramentum [*] [*] ἡμεῖς δὲ οἱ ἀλλότριοι τῶν δια- quam juxta litteram verum esse, quod dicitur. Licet et Hieremias in Anathoth patria sua non fuerit acceptus et Isaias, quaecunque fuit patria iUius, et rehqui prohetae; sed magis mihi videtur
sic inteUegi, ut dicamus patriam fuisse omnium prphetarum populum circumcisionis, et hunc non recepisse prophetas et eorum vaticinia: porro nationes, quae
longe fuerant a prophetis et eorum notitiam non habebant, suscepisse vaticinium Jesu Christi. Nemo est ergo in patria sua , hoc est
populo Judaeorum. Nos autem, qui eramus aUeni a testamento et peregrini a promissionibus toto prophetas corde suscepimus magisque habemus Moysen
prophetas de Christo quam iUi, qui ex eo, quod non susceperunt Jesum, nec illos susceperunt, qui de eo anuntiaverunt. Unde ad id, quod dixerat: nemo propheta acceptus est in patria suac, et aliud
in veritate enim dico vobis, quia multae viduae in diebus Ηeliae in Israhel, quando clausum est caelum annis tribus et mensibus sex . Quod dicit, tale est: HeUas propheta erat et in populo Judaeorum; sed quando mirabile quid facturus erat,

Πατρὶς μέν γὰρ τῶν προφητῶν ὁ ἐκ περιτομῆς λαός, παρ’ οἶς οὔκ εἰσι δεκτοί·

θηκῶν καὶ ξένοι τῶν ἐπαγγελιῶν ἐδεξάμεθα τοὺς προφήτας ὅλῃ ψυχῇ προκηρύξαντας Χριστὸν ἤπερ ἐκεῖνοι,

[*]

cum essent plures viduae in Israhel, reliquit eas et venit ad in Sarepta Sidoniae , ad gentilem mulierculam, figuram rei explicans, quia occupante populum Israhel non fame
neque siti aquae, sed fame audiendi sermonem Dei , venit viduam, de qua et propheta testatur dicens multi filii magis quam ejus, quae habet
virum , et, cum venisset, illius et alimenta multiplicat. Tu eras vidua in Sarepta Sidoniae, e cujus finibus Chananaea egreditur et cupit sanari filiam suam et propter fidem meruit
quod petebat. Multae ergo viduae erant in populo Israhel, ad nullam earum missus est Helias, nisi in Sareptis ad muherem viduam . Sed et aliud ad eundem sensum pertinens loquitur: multi erant leprosi in Israhel in diebus HeUsaei prophetae, et nemo eorum mundatus est, nisi Naaman Syrus , qui utique non erat ex
Considera usque ad praesentem diem multos leprosos in Israhel carnem ; vide e contrario leprae squalore perf usos a Helisaeo Domino nostro et Salvatore purgari baptismi sacramento et dici ad te : surge et vade in Jordanem et lavare, et tibi caro tua . Surrexit Naaman et abiit et lotus implevit
baptismi, et facta est caro ejus quasi caro pueri . pueri ? Qui in lavacro regenerationis ortus fuerit Jesu: cui est gloria et imperium m saecula saeculorum. Amen. ὥσπερ καὶ ἡ ἐν Σαρέφθοις τῆς Σιδω- νίας χήρα τὸν Ἡλίαν λιμοῦ γενομένου ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοῦ ἀκοῦσαι γον θεοῦ . Περὶ ταύτης τῆς χήρας προφήτης φησίν, ὅτι πολλὰ τὰ τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα , καὶ πόλιν ἡ ἑτέρα γραφή, στεῖρα ἔτεκεν ἑπτὰ καὶ ἡ πολλὴ ἐν τέκνοις ἠσθένησεν .

[*]

Cum multa in lege praecepta sint, haec tantum in evangelio Salvator posuit, quae quodam compendio ad aeternam vitam oboedientes ducerent. Ad id enim
respicit, quod legis doctor interogaverat eum dicens : Magister, quid faciens vitam aetemam possidebo? , quae lectio secundum Lucam hodie vobis recitata est.
Respondit : In lege quid est ? quomodo legis ? DiHges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua, et ex
tota mente tua ; et proximum tuum quasi te ipsum . Ac inde: bene, ait, respondisti; hoc fac, et vives. Haud dubium,

Σαφῶς ἐν τούτοις παρίσταται, ὅτι ἡ κατὰ τὸν δημιουργὸν τοῦ κόσμου θεὸν καὶ τὰς ἀπ' αὐτοῦ γραφὰς παλαιὰς κηρυσσομένη ζωὴ ἡ αἰώνιός ἐστιν, ἣν καὶ ὁ σωτὴρ καταγγέλλει.

Πυθομένου γοῦν τοῦ νομικοῦ· τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω , ἐπὶ τὸν νόμον αὐτὸν ἀναπέμπει, ἴν’ ἐκεῖθεν συναγάγῃ ἐντολὰς τὰς προσαγούσας τὸν ποιοῦντα αὐτὰς τῇ αἰωνίῳ ζωῇ.

Μαρτυρεῖ γοῦν τῷ ἀπὸ τοῦ νόμου εἰληφότι ἀπὸ μέν τοῦ Δευτερονομίου τό· ἀγαπήσεις κύριον τὸν θεόν σου καὶ τὰ ἑξῆς, ἀπὸ δὲ τοῦ Λευϊτικοῦ τό· τὸν πλησίον σου ὡς εἰπὼν αὐτῷ· ὁρθῶς [*]

quin sempiterna est vita, de qua et legis doctor interrogaverat et Salvatoris sermo fuerat. Simulque perspicue docemur in lege
praeceptum, ut diligamus Deum. In Deuteronomio : audi , Ισραηελ, Dominus Deus tuus unus est , et: Diliges Deum tuum ex tota mente tua
et reliqua, et proximum te ipsum . Et Salvator his testatus est dicens: In duobus mandatis tota lex pendet et prophetae . Volente
doctore legis justificare et ostendere, quod nemo sibi esset proximus, atque dicente: quis est meus intulit Dominus parabolam,
cujus exordium est: Homo quidam descendebat de Hierusalem in HIericho , et rehqua. docet nulhus fuisse proximum descendentem, nisi ejus, qui voluerit
custodire praecepta et prae- τοῦτο ποίει καὶ ζήσῃ , δηλονότι ζο)ὴν τὴν αἰώνιον, περὶ ἧς κἀκεῖνος ἐπύθετο καὶ ὁ σωτὴρ διδάσκει.

Ταῦτα δὲ εἴρηται πρὸς τοὺς ἀπὸ Οὐαλεντίνουκαὶ Βασιλείδου καὶ τοὺς ἀπὸ Μαρκίωνος — ἔχουσι γὰρ καὶ αὐτοὶ τὰς λέξεις ἐν καθ' καθ’ ἑαυτοὺς εὐαγγελίῳ — καὶ φήσομεν πρὸς αὐτούς· ὁ μαρτυρήσας τῷ· ὅτι κύριον τὸν θεόν σου τὴν τολὴν ἀπὸ τοῦ νόμου εἰρηκότι οὐ περὶ ἄλλου ἢ περὶ τοῦ δημιουργοῦ εἰρη- μένην καὶ φήσας ἐπὶ τούτοις αὐτῷ· ὀρθῶς ἀπεκρίθης , τί ἡμᾶς πράσσειν ὑπὲρ τοῦ ζῆσαι τὴν αἰώνιον ζωὴν ἢ ἀγαπᾶν τὸν θεὸν τὸν ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ἐν ὅλη καρδίᾳ καὶ ἐν ὅλη τῇ ψυχῇ καὶ ἐν ὅλη τῇ ἰσχύϊ αὑτοῦ καὶ ἐν ὅλη̣ τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ003Cδ;; Καὶ ὁ δὲ ἀπεφήνατο περὶ τῶν δύο ἐντολῶν τούτων λέγων, ὅτι ἐν αὐταῖς 003Eὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ [*]

parare se, ut sit proximus omni homini, qui auxilio indiget. Hoc enim est, quod post parabolam in fine ponitur: quis de
tribus videtur tibi proximus esse ejus, qui in latrones incidit? enim sacerdos nec levitesproximi ejus fuerunt, sed, ut ipse quoque legis doctor respondit,
ille, qui fecit proximus ejus fuit. Unde et a Salvatore dicitur: Vade, et fac similiter . Aiebat quidam presbyteris, volens parabolam interpretari,
hominem, qui de- scenderit, esse Adam, Hierusalem paradisum , Hiericho mundum , latrones contrarias fortitudines, sacerdotem legem, Leviten prophetas,
Samariten Christum, vulnera vero inoboedientiam, animal corpus Domini, pandochium, id est stabulum, quod universos volentes introire suscipiat, eccle- φῆται x . Διδάσκει δέ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἄλλος τοῦ τηροῦν- τος τὴν ἐντολὴν ὁ γινόμενος πλη- σίον, ἕκαστος δὲ ἑαυτὸν ποιεῖ τοῦ δεομένου βοηθείας πλησίον. Τοῦτο γάρ ἐστιν τὸ ἐπιλεγόμενον τῇ πα- ραβολῇ, τό· τίς τούτων τῶν τριῶν δοκεῖ σοι γεγονέναι πλησίον τοῦ ἐμΠεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς . γὰρ καὶ ὁ νομικὸς τοῦτό φησιν, ὅτι ὁ ποιήσας τὸ ἔλεος μετ' αὐτοῦ , ἀκούει τό· πορεύου καὶ σὺ ποέει ὁμοίως(. Διαγράψωμεν τοίνυν ὡς ἐν βραχεῖ λόγῳ τὴν ἔννοιαν τῆς παραβολῆς· ἀνάγεται ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν ’ Αδὰμ ἤτοι εἰς τὸν περὶ ἀνθρώπου καὶ τῆς προηγουμένης αὐ- τοῦ ζωῆς καὶ τῆς διὰ παρακοῆς καθόδου λόγον· ἡ δέ ’ ιερουσαλὴμ εἰς τὸν παράδεισον ἢ εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ · ἡ δὲ Ἱεριχὼ εἰς κόσμον· οἱ δέ λῃσταὶ εἰς τὰς ἀντικειμένας ἐνεργείας ἤτοι τοὺς δαίμονας ἢ τοὺς πρὸ Χριστοῦ ἐλθόντας ψευ- [*] siani interpretari. Porro duos denarios Patrem et Filium intellegi, stabularium ecclesiae praesidem, cui dispensatio credita
sit. De eo vero, quod Samarites reversurum se esse promittit, secundum Salvatoris figurabat adventum.

Haec cum rationabiliter pulchreque dicantur, non est tamen existimandum, quod ad omnem hominem pertineant. Neque enim
omnis homo descendit de in Hiericho , nec propterea in praesenti saeculo commorantur, licet ille, qui missus est, propter perditas oves
domus Israhek. Homo qui de Hierusalem descendit Hiericho , quia voluit ipse propterea in latrones Latrones autem nulli sunt alii,
nisi de quibus Salvator ait : omnes, qui ante me

venerunt, fures fuerunt et latrones . non incidit in fures, sed δοδιδασκάλους· τὰ τραύματα εἰς τὴν παρακοὴν καὶ τὰς ἁμαρτίας· ἡ δὲ τῶν ἱματίων ἀφαίρεσις εἰς τὴν τῆς ἀφθαρσίας καὶ ἀθανασίας γύμνωσιν καὶ ἁπάσης ἀρετῆς στέρησιν· τὸ δὲ ἡμιθανῆ παταλιπεῖν τὸν ἄκωπον δηλοῖ τὸ εἰς ἥμισυ τῆς φύσεως προχωρῆσαι τὸν θάνατον — ἀθάνατος γὰρ ἡ ψυχή — ὁ ἱερεὺς εἰς τὸν νόμον· ὁ Λευΐτης εἰς τὸν προφητικὸν λόγον· ὁ Σαμαρείτης εἰς Χριστὸν τὸν ἐκ Μαρίας σάρκα φορέσαντα· τὸ κτῆνος εἰς τὸ σῶμα Χριστοῦ· ὁ οἶνος εἰς τὸν διδασκαλικὸν καὶ ἐπιστύφοντα λόγον· τὸ ἔλαιον εἰς τὸν τῆς φιλανθρωπίας καὶ ἐλέους ἤτοι εὐσπλαγχνίας λόγον· τὸ πανδοχεῖον εἰς τὴν ἐκκλησίαν· ὁ πανδοχεὺς εἰς αποστόλους καὶ τοὺς τούτων διαδόχους ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους τῶν ἐκκλησιῶν ἢ τοὺς τῆς ἐκκλησίας ἐπιστατοῦντας ἀγγέλους· τὰ δύο δηνάρια εἰς τὰς δύο διαθήκας. τὴν παλαιὰν καὶ τὴν καινὴν ἤτοι τὴν εἰς θεὸν ἀγάπην καὶ τὴν εἰς τὸν πλησίον ἢ εἰς τὴν περὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ γνῶσιν· ἡ ἐπάνοδος τοῦ Σαμαρέως ἡ δευτέρα Χριστοῦ ἐπιφάνεια. [*] in multo furibus nequiores latrones , qui clescendentem eum Hierusalem . cum incidisset in illos, Ε;spolianerunt et imposerunt ei Quae suntplagae, quae vulnera, quibus vulneratus est homo ? Vitia atque peccata. Deinde quia latrones, qui nudaverant eum et
vulneraverant, non assident nudo, sed plagis rursus impositis derelinquunt eum, idcirco scriptum est : Ε;spoliantes eum et vulnera apponentes abierunt et dereliquerunt eum non mortuum, sed Factum est autem, ut in eadem via primum sacerdos , Levites descenderent, qui forsitan aliis liominibus bona
fecerant, non tamen huic, qui descenderat de Hierusalem in Hunc enim vidit sacerdos , puto lex, vidit Levites , sermo propheticus — et cum vidissent, transierunt et reliquerunt. Servabat quippe seminecem providentia ei, qui fortior erat lege et prophetis, Samaritano videlicet, qui interpretatur
custos . Iste est, qui non dormitat neque dormit Propter seminecem profectus est iste Samarites, non de Hierusalem in Hiericho sicut sacerdos et Levita descendens, aut descendit, idcirco descendit, ut salvaret custodiretque moriturum, ad quem locuti sunt Judaei: Samaritanus es tu et
um habes , et qui, cum negasset se habere daemonium, negare se noluit; sciebat enim se esse custodem . custodem . Itaque ad seminecem et vidisset eum in suo sanguine volutari, misertus accessit ad eum, ut fieret ejus proximus, ligavit infudit oleum vino mixtuiiK neque dixit, quod in propheta
legitur: non est malagma imponere neque oleum neque Iste est Samaritanus , cujus cura et auxilio omnes, male habent, indigent, cujus vel maxime Samaritani indigebat [*] auxilio, qui de Hierusalem descendens inciderat in latrones et vubieratus ab eis semianimis fuerat dereUctus. Ut autem scias, quod juxta providentiam Dei Samarites iste descenderit, ut curaret eum, qui inciderat in latrones, manifeste doceberis ex eo,
quod secum habebat alligaturas, secum oleum, secum vinum, quae quidem ego puto non propter istum unum seminecem, sed Ijropter alios quoque, qui ob varias causas fuerant vulnerati et indigebant alligaturis et oleo et vino, secum portasse Samariten. Habebat oleum, de quo scrijjtum est: ut exhilaret faciem
in oleo, haud dubium quin ejus, qui curatus fuerat. Oleo, ut tumores vulnerum sedarentur, sed et vino mundat vuhiera asperitatis aliquid admiscens, eumque, qui fuerat vulneratus, imposuit suo, id est proprio corpori, juxta id, quod est hominem dignatus assumere. Iste Samaritanus peccata nostra portat et
pro nobis dolet, portat seminecem, inducit in pandochium, id est in ecclesiam, quae omnes suscipit et nulli auxihum suum denegat, ad quam cunctos provocat Jesus dicens : Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Et postquam induxit eum, non statim recedit, sed uno die in stabulo
cum seminece perseverat et curat vulnera non solum in die, verum etiam in nocte, rehquam soUicitudinem suam et industriam tribuens. Cumque vellet mane proficisci, de probato argento suo, de probata pecunia sua tollit duos denarios et honorat stabularium, haud dubium quin angelum ecclesiae, cui praecipit, ut dihgenter
curet eum et ad sanitatem usque perducat, quem pro angustia tem- poris etiam ipse curaverat. Duo denarii notitia mihi videtur esse [*] Patris et Filii et scientia sacramenti, quomodo Pater in Filio et Filius in Patre sit, qua velut mercede donatur angelus, ut diligentius curet hominem sibi commendatum, et promittitur ei, quidquid de suo in medelam seminecis expenderit, illico esse
reddendum. Vere lege et prophetis custo animarum iste qui fecit misericordiam ei, qui inciderat in latrones , ejus apjjaruit non tam sermone quam opere. Quia ergo possibile est juxta illud, quod dicitur: Imitatores mei sicut et ego Christi . imitari nos Christum et misereri eorum,
Ε;inciderant in Latrones , accedere ad eos, ligare vulnera, oleum et vinum, imponere super proprium jumentum et ferre onera ipsorum, propterea ad talia nos cohortans Filius Dei non tam doctori legis quam nobis quoque omnibus loquitur: Vade, et tu fac similiter . Quae si similiter fecerimus, vitam
aeternam in Christo Jesu : cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

Nisi esset nobis natura insitum id, quod justum est, judicandi, nunquam Salvator diceret: quare autem et a vobismetipsis quod justum est, judicatis judicatis? Verum ne ad probationem sententiae longius evagemur, maxime cum multo difficiliora huic [*]

capitulo subnexa sint, tantum super hoc significasse sufficiat, quin potius aniniarum nostrarum ad Deum vela pandamus deprecemurque adventum sermonis ejus, ut interpretetur parabolam, de qua scribitur: Quando vadis cum adversario tuo
principem iii via, da operam, ut libereris ab eo, ne forte tradat te judici, et judex tradat te exactori, et in carcerem mittaris. Amen dico tibi: non inde exies, donec novissimum minutum reddas . Quatuor personas poni video, adversarii, principis, judicis, exactoris; et quia videtur evangelista Matthaeus simile
quid locutus in eo, quod ait: Esto benevolus adversario tuo, dum es in via cum eo , quaero, idem sensus sit an aliqua sit vicinia, siquidem apud Matthaeum
una persona praetermissa est et alia immutata. Praetermissus est et pro exactore insertus, adversarius et judex similiter ab utroque
positi. Imus itaque cum nostro ad principem et oportet nos, dum adhuc sumus, fortiter laborare, ut liberemur ab eo. A quo ? Ambiguum quippe verbum est et potest tam ad principem, quam ad adversarium referri: ne forte tradat te sive
princeps judici, et judex tradat te exactori , et : non donec novissimum minutum reddas , ; pro quo Matthaeus donec reddas novissimum quadrantem ,

Σὺ δέ μοι ἐπισήμηναι, ὅτι ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον παραλέλειπται ἔν τῶν προσώπων καὶ ἐνήλλακται ἔν. Παραλέλειπται μὲν ὁ ἄρχων , δὲ ἀντὶ τοῦ πράκτορος ὑπηρέτης · τετήρηται δὲ ὁ καὶ ὁ κριτής .

[*]

uterque servavit, discrepare autem sunt visi, quod hic quadrantem , ille minutum posuit. mihi sunt secretiora tangenda, ut
intellegamus aUum esse adversarium, aUas tres personas, id est principem, judicem, exactorem. Legimus — si tamen cui placet hujuscemodi scripturam recipere
— justitiae et iniquitatis angelos super Abrahae salute et interitu disceptantes, dum utraeque turmae suo eum volunt coetui vindicare. Quod

si cui dispUcet,
transeat ad volumen, quod titulo Pastoris inscribitur, et inveniet cunctis hominibus duos adesse angelos: malum, qui ad perversa exhortatur, et bonum, qui ad optima
quaeque persuadeat. Scribitur et ahbi, quod assistant ho- mini sive in bonam, sive in malam partem duphces angeh. De bonis etiam Salvator meminit dicens: Angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui in caehs est.

Καὶ ἄρχων μέν ἐστιν, ὥς τινες ὁ ἑκάστου ἔθνους ἡγούμενος, οἶον βασιλείας Περσῶν ἢ Μήδων, ὥς φησι Δανιήλ, ἤτοι ἄρχων εἷς ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου· ἀντίδικος δὲ εἶς τῶν ὑπ αὐτοὺς ἀγγέλων· κριτὴς δὲ καὶ δικαστὴς ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· πράκτωρ καὶ ὑπηρέτης ὁ αφορισθεὶς ἀνθρώπῳ ἄγγελος ἤτοι δαίμων, ὃν τάχα καὶ ἀντίδικον εἶναι λέγειν.

Δύο γάρ εἰσιν ἄγγελοι , ὥς Ποιμήν, μετὰ τοῦ ἀνθρώπου, τῆς δικαιοσύνης καὶ εἷς τῆς ἀδικίας . [*]

Simul quaere, iitrum parvulorum in ecclesia semper videant faciem Patris et aliorum non habeant libertatem vultum
Patris attendere. Neque enim sperandum est omnium angelos semper videre faciem Patris, in caelis est . Sifuero de ecclesia, quamvis minimus sim, habet et fiduciam angelus meus semper videre faciem Patris,
in caelis est . Si autem forinsecus nec de illa ecclesia, 003Equae habet maculam aut rugani vel quid istiusmodi , et ipsa re alienus esse a tah congregatione, non habet fiduciam angelus meus respiciendi viltum Patris, qui in caehs est . Quam angeh pro bonis solhciti sunt, scientes quod, si nos bene gubernaverint
et ad salutem usque perduxerint, habeant etiam ipsi fiduciam videndi faciem Patirs Quomodo enim, si per curam eorum et industriam salus hominibus comparatur, faciem Patris semper attendunt, sic, si per neglegentiam eorum homo corruerit, etiam sui pericuh rem esse non nesciunt. Et sicut bonus episcopus
et optimus ecclesiae dispensator scit sui meriti esse atque virtutis, si oves gregis sibi crediti fuerint custoditae, ita intellege et de angehs. Ignominia angelo est, si homo sibi creditus fuerit, si peccaverit, ut e contrario gloria est angelo, si creditus sibi saltem minimus in ecclesia fuerit, si profecerit. Videbunt enim non ahquando,
sed semper faciem Patris, qui in caelis est , cum alii non videant. Secundum meritum enim eorum, quorum angeh sunt, aut semper aut nunquam, vel parum vel plus, faciem Dei angeh contemplabuntur. Cujus rei notitiam ad hquidum Deus noverit, et si quis, hcet raro, fuerit inventus, quem Christus instruxerit. Videamus
ergo primum, quis sit adversarius , cum quo iter Ἄλλοι μὲν τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μιχρῶν ἄγγελοι Ε;θεωροῦσι τὸ πρόσωπον τοῦ πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς(· οἱ δὲ τῶν ἔξω τῆς ἐκκλησίας οὐκ εἰσὶ ἄξιοι τούτου, ἑτέρῳ τινὶ ἐξυπηρε- τουμενοι.Ἄλλοι μὲν τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μιχρῶν ἄγγελοι Ε;θεωροῦσι τὸ πρόσωπον τοῦ πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς(· οἱ δὲ τῶν ἔξω τῆς ἐκκλησίας οὐκ εἰσὶ ἄξιοι τούτου, ἑτέρῳ τινὶ ἐξυπηρε- τουμενοι.

[*]

SemjDer iiobiscum est adversariu : infelices nos atque Quotiescunque peccamus, adversarius noster exsultat sciens, quoniam habet facultatem apud principem saeculi hujus, qui se miserat, exsultandi et gloriandi, eo quod adversarius, verbi gratia
hujus vel illius, eum fecerit principi saeculi hujus esse subjectum per talia totque peccata, per hoc illudve dehctum. Evenit autem interdum, ut, si quis fuerit praeparatus armatura Dei et ex omni parte se texerit, conetur quidem adversarius vuhms inferre, facultatem non habeat percutiendi. Semper nobiscum adver-
sarius graditur, nunquam nos deserit, quaerit occasionem insidiarum, si quomodo nos subvertere queat et in principah cordis nostri malam subjiciat cogitationem. Quando vadis ad Quisnam iste princeps est ? 003EQuando clividebat gentes, quanclo chsseminabat fihos Adam, statuit terminos nationum
secundum numerum angelorum Dei, et facta est pars Domini populus ejus Jacob, funiculus haereditatis ejus Israhel Igitur principibus, id est angehs, ab exordio terra divisa est. Daneil quippe manifestius, quos Moyses 003Eangelos nominarat, esse testatur dicens: 003Eprinceps regni Persarum
Graecorum et Μichael princeps vester ; gentium. Et unusquisque nostrum secum habet adversarium cohaerentem, cujus opus est ducere nos ad principem

et dicere: O princeps, verbi gratia regni Persarum, iste, qui sub te erat, tibi eum, ut fuerat, custodivi; nuUus eum de reliquis
principibus ad se potuit transducere, ne ille quidem, qui ad hoc se venisse jactabat, ut de cunctis haereditatibus Persarum sive Graecorum omniumque nationum raperet homines et haerediditati Dei faceret esse subjectos. Christus Dominus noster omnes prmcipes vicit et terminos eorum transiens captivos populos ad se [*] transtiilit in salutem. Et tu de parte alicujus principis eras: venit Jesus et rapuit te de potestate perversa et Deo Patri obtulit. Adversarius ergo noster ambulat ducens nos ad suum. Unde ego credens omnia scripturarum verba habere
rationem non puto frustra judicem apud Graecos cum positum, qui singularitatis significator est, principem vero articulo scriptum esse simpliciter, Quando inquit, vadis adversario tou Signanter ait: tuo . Neque enim sunt adversarii, sed singuli singulos habent, qui ubique eos
sequantur et sint comites. Quando Quando vadis cum tuo ad principem. Non articulo principem posuit, certum videretur ostendere, sed sine articulo, ut e pluribus unum
esse monstraret, quod apud Graecos magis intellegitur. Unusquisque enim nostrum non habet proprium principem; sed si quis Aegyptius est, habet Aegypti principem,
qui Syrus, sub Syrorum principe est, et unusquisque sub suae gentis est principe, si tamen hucusque processisse me sufficit et non ab hac disputatione ad aliam transire majorem, ut ceteras quoque gentes esse commemorem. Unde dicitur: videte Israhel secundum carnem .
dixisse est ; hcet et hoc ipsum temerarium sit super tali re in populo coepisse sermonem.

Τήρει δέ, ὅτι ἄρχων μὲν ἄρθρου ὡς ἂν εἷς τῶν πολλῶν, ἀντίδικος δὲ μετὰ τοῦ αρθρου, καὶ ὅτι ἔχει τὸ δοῦ · οὐ γὰρ ἀόριστοι ἀντίδικοι· ἕκαστος δ’ ἔχει τὸν συν- οντα.

Ὡς τοίνυν(, φησίν, ὑπάγεις τοῦ ἀντιδίκου σου(, ὅστις σε τῷ ἄρχοντι προσαγαγεῖν βούλεται τῷ Qui te vult, inquit, ducere ad principem suum et

ab aho principe transducere, quando [*] cum adversario tuo acl principem in via, da operam, ut libereris ab eo . Nisi Ε;omni studio ut libereris , dum adhuc
antequam ingrediaris ad principem, priusquam princeps tradat te judici ab adversario praeparatum, postea frustra conaberis. Da ergo operam, ergo libereris ut
adversario tuo sive a principe, ad quem te trahit adversarius. Da operam , ut habeas justitiam, fortitudinem, temperantiam, et tunc complebitur:
ecce homo et opera ante faciem suam . Nisi dederis operam , non poteris pactum infringere, cujus amicitia inimicitia est in Deum .
vadis cum adversario tuo ad principem in via, da operam. Ltitat in hoc loco nescio quid, et secretum est : Ε;in via da . Salvator ait : Ego sum via et veritas et
vita . Si dederis operam , ab adversario, esto in via; et cum steteris in eo, qui dicit: ego sum via , stetisse non sufficit, sed Ε;da operam, ut libereris ab adver-
sario. Nisi enim dederis operam . ἰδίω̣ καὶ ἀποστῆσαί σε ἐκείνου τοῦσοῦ ἄρχοντος — ἕως οἶν ὑπάγεις τοῦ ἀντιδίκου σου ἐπ ἄρχοντα ἀπελθεῖν πρὸς τὸν κριτήν(, ἄξιον γενέσθαι τῆς φυλακῆς, ἕως ἔτι ὁδεύεις, δὸς ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι ἀπὸ τοῦ ἀντιδίκου ἢ ἀπὸ τοῦ χριτοῦ , πρὸς ὃν σύρει σε ἀντίδικος·

τουτ εστιν ευποιιαν, σωφροσύνη, δικαιοσύνην, ἀνδρείαν, φρόνησιν, σοφίαν σοφίαν — ἰδοὺ γὰρ καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ — ἵνα δυνηθῇς τοῦ ἀντιδίκου ·

οἰκεῖος μὲν γίνῃ τούτου, ἀλλότριος δὲ τοῦ θεοῦ, συνθήκην ποιούμενος μετὰ τοῦ ἀντιδίκου.

Ἑστὼς οὖν ἐν τῇ ὁδῷ τῇ εἰπούσῃ· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός(, ἀπηλλάχθαι.

[*]

ut ab adversario libereris , quae te sequantur, ausculta. Trahit ad judicem adversarius sive princeps, cum te susceperit ab trahit te ad Quam elegans sermo trahit ,
ostendat quodammodo retractantes et nolentes ad condemnationem trahi et ire compelli! Quis enim homicida concito gradu pergit ad judicem ? Quis gaudens ad condemnationem suam ire festinat,
et non invitus trahitur ac repugnans ? Scit enim se ad hoc ire, ut sententiam mortis accipiat. Ne forte trahat te ad judicem .

Quis, putas, iste judex est ? Ego nescio aUum judicem nisi nostrum Jesum Christum, de quo et ahbi dicitur: statuet oves a dextris, haedos autem a sinistris et iterum: qui
fuerit me, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui in caeUs est; qui autem negaverit me coram hominibus, negabo eum coram Patre meo, qui in caehs est

Trahat te ad judicem, et judex tradat te exactori . nostrum per singula peccata damnum sustinet, et juxta qualitatem
rationemque dehcti damni magnitudo reputatur. Debeo ahquod de scripturis afferre testimonium super danmo multaque pecuniae. Ahus damnum sustinet quingentorum denariorum et debet eos, ahus quinquaginta denarus condemnatur; quae summa ambobus a creditore conceditur. Porro ahus, sicut scriptura dicit:
oblatus est ei unus, qui debebat decem miha talenta , mihum talentorum debito condemnatur. Et quid me necesse est plura persequi? Unusquisque pro quahtate et quantitate peccati Καλὴ δὲ ἡ λέξις ἡ· Ε;κατασύρῃ κατασύρῃ σε , ἵνα δείξῃ, ὅτι ἄκοντες ἑλκόμεθα, ὡς ἐπὶ καταδίκην μὴ θέλοντες πορεύεσθαι. εσθαι.

[*]

diversam multae sententiam excipit. Si parum est, quod peccas, ferieris damno minuti , ut Lucas scribit, ut vero Matthaeus, quadrantis
drantisr. Verumtamen etiam necesse est hoc ipsum, quo exstitisti debitor, solvere ; non enim exies de carcere, nisi et minima quaeque persolveris. Qui vero fidelis est, nullo damno percutitur,
sed cotidie ditatur ; totus enim mundus divitiarum ejus est ; infidelis autem nec obolum habet. AUus condemnatur denario, ahus mna, ahus talento. Est quaesitor hujus negotii, qui mensuras universorum noverit peccatorum et dicat: Hoc dehctum talento condemnatur, illud peccatum multam istiusmodi meretur

. Scriptum
est enim: cum autem coepisset facere rationem . est omnibus nobis ratio . Non est ahud tempus faciendae nisi tempus judicii, quando hquido cognoscetur, quid nobis creditum sit et quid lucri quidve detrimenti fecerimus, quis nostrum acceperit mnam, quis unum talentum, quis duo, quis quinque.
Quid necesse est plura rephcare, cum hoc in commune dixisse sufficiat reddituros nos esse rationem et, si debitores inventi fuerimus, trahi ad judicem et a judice exactori tradi ? Singuh exactores proprios habemus, omnis vero multitudo pluribus traditur, secundum id, quod in Isaia scriptum est: populus
meus, exactores vestri spohant vos et, qui potentes sunt, dominantur vestri — dominantur exactores, si debuerimus ahquid. autem habuerimus fiduciam et fronte hbera dixerimus: Servavi

Λεπτὸ δέ ἐστι τὸ ἁμάρτημα, κοδράντης δέ, ὡς Ματθαῖός φησιν, τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτημάτων.

[*]

praeceptum jubeiis: reddite omnibus debita, cui tributum, cui timorem, timorem, cui vectigal, vectigal, cui honorem, honorem — si omnibus universa reddidero, venio ad exactorem intrepida mente respondeo: Nihil tibi debeo. Venit exactor ad reposcendum
— resisto ei ; scio enim, quia, si nihil debuero, in me non habet potestatem. Quod si debitor fuero, mittet me exactor meus in illo ordine, qui praedictus est. Adversarius enim me ad principem, princeps ad judicem, judex tradet exactori, exactor mittei in carcerem . Quae est lex carceris istius ? Non
eo, neque me exactor patitur exire, nisi debitum omne persolvero. Non habet exactor potestatem, ut mihi saltem quadrantem et portionem valeat concedere

; unus est, qui debitoribus non habentibus, unde persolvant, potest concedere. Accessit , inquit, eum unus, qui debebat quingentos denarios, et aUus quinquaginta ; et
cum non haberent, unde redderent, ambobus donavit . Qui dominus erat ; iste vero, qui exactor est, non est dominus, sed a domino ad exigenda debita praepositus. Non fuisti dignus, ut tibi quingenti sive quinquaginta denarii donarentur, nec audire meruisti: disunt sunt tibi delicta tua : mitteris in carcerem et ibi exigeris
per laborem et opera sive per poenas atque supphcia, et non inde exies, nisi reddideris quadrantem vel novissimu quod graece tenue dici potest. Peccata nostra aut sunt — scribitur enim: incrasssatum est cor popuh — aut ad comparationem majorum
tenuia atque subtilia. Beatus est igitur primum, qui non peccat, secundo, ut in collationem ahquis

Μακάριος δὲ ὁ μηδὲν ὀφείλων ἤγουν ὁ μικρὰ ὀφείλων καὶ συγγνώμης ἄξια.

[*]

saltem tenue peccatum habeat. Et iiiter ipsa quoque tenuia atque subtilia est diversitas peccatorum. Nisi enim inter tenue subtile peccatum esset aliud subtilius, nunquam diceretur: non inde, donec reddas novissimum quadrantem . Quomodo, si
diceret novissimum minutum — minutum, quod est nummus sive obolus sive stater — ; quid, si magnam pecuniam debuerimus sicut qui scribitur decem milia talenta debuisse ; quanto tempore claudamur in carcere, donec reddamus debitum — non possum manifeste pronuntiare. Si enim, qui parum debet, non egreditur,
nisi exsolvat minutum quadrantem , utique, qui tanto obnoxius, infinita ei ad reddendum debitum saecula numerabuntur. Quapropter demus operam, ut liberemur ab dum sumus in via, et jungamur Domino Jesu : cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.