Historia Ecclesiastica (3.23)

ΧΧΙΙΙ. Ἐπὶ τούτοις κατὰ τὴν Ἀσίαν ἔτι τῷ βίῳ
περιλειπόμενος αὐτὸς ἐκεῖνος ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς, [*] ; ἀπόστολος ὁμοῦ καὶ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης τὰς αὐτόθι διεῖπεν ἐκκΛησίας, ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν νῆσον μετὰ τὴν Δομετιανοῦ τελευτὴν ἐπανελθὼν φυγῆς. ὅτι δὲ εἰς τούτους τῷ βίῳ περιῆν, ἀπόχρη διὰ δύο
πιστώσασθαι τὸν λόγον μαρτύρων , πιστοὶ δ’ ἂν εἶεν οὗτοι, τῆς ἐκκλησιαστικῆς πρεσβεύσαντες ὁρθο-

δοξίας, εἰ δὴ τοιοῦτοι Εἰρήναιος καὶ Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεύς· ὧν ὁ μὲν πρότερος ἐν δευτέρῳ τῶν
[*] πρὸς τὰς αἱρέσεις ὧδέ πως γράφει κατὰ λέξιν· “ καὶ πάντες οἱ πρεσβύτεροι μαρτυροῦσιν οἱ κατὰ τὴν Λαίαν Ἰωάννη τῷ τοῦ κυρίου μαθητῇ συμβεβληκότες παραδεδωκέναι τὸν Ἰωάννην. παρέμεινεν γὰρ αὐτοῖς μέχρι τῶν Τραϊανοῦ Χρόνων.” 1 καὶ ἐν
τρίτῳ δὲ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως ταὐτὸ τοῦτο δηλοῖ [*] διὰ τούτων· “ ἀλλὰ καὶ ἢ ἐν Ἐφέσω ἐκκλησία ὑπὸ Παύλου μὲν τεθεμελιωμένη , Ἰωάννου δὲ παραμείναντος αὐτοῖς μέχρι τῶν Τραϊανοῦ χρόνων, μάρτυς ἀληθής ἐστιν τῆς τῶν ἀποστόλων παραδόσεως.”

Ὁ δὲ Κλήμης ὁμοῦ τὸν χρόνον ἑπισημηνάμενος ,
καὶ ἱστορίαν ἀναγκαιοτάτην οἷς τὰ καλὰ καὶ ἐπωφελῆ φίλον ἀκούειν, προστίθησιν ἐν ᾧ “ ίς ὁ σῳζόμενος πλούσιος ’’ ἐπέγραφεν αὐτοῦ συγγράμματι· λαβὼν δὲ ἀνάγνωθι ὧδέ πως ἔχουσαν καὶ [*] αὐτοῦ τὴν γραφήν· “ “ἄκουσον μῦθον οὐ μῦθον ἀλλὰ
ὄντα λόγον πέρι Ἰωάννου τοῦ ἀποστόλου παραδεδομένον καὶ μνήμη πεφυλαγμένον . ἐπειδὴ γὰρ τοῦ τυράννου τελευτήσαντος ἀπὸ τῆς Πάτμου τῆς νήσου μετῆλθεν ἐπὶ τὴν Ἔφεσον, ἀπῄει παρακαλούμενος καὶ ἐπὶ τὰ πλησιόχωρα τῶν ἐθνῶν, ὅπου μὲν ἐπισκόπους καταστήσων , ὅπου δὲ ὅλας ἐκκλησίας ἁρμόαων, ὅπου δὲ κλῆρον ἕνα γέ τινα κληρώσων τῶν ὑπὸ τοῦ πνεύματος σημαινομένων . ἐλθὼν οὖν καὶ
ἐπί τινα τῶν οὐ μακρὰν πόλεων,2 ἦς καὶ τοὔνομα λέγουσιν ἔνιοι, καὶ τἄλλα ἀναπαύσας τοὺς ἀδελφούς, ἐπὶ πᾶσι τῷ καθεστῶτι προσβλέψας ἐπισκόπῳ, νεανίσκον ἱκανὸν τῷ σώματι καὶ τὴν ὄφιν ἀστεῖον καὶ θερμὸν τὴν ψυχὴν ἰδών, τοῦτον ’ ἔφη σοὶ [*]

παρακατατίθεμαι μετὰ πάσης σπουδἠς ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας καὶ τοῦ χριστοῦ μάρτυρος. τοῦ δὲ δεχομένου καὶ πάνθ ὑπισχνουμένου, καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ διελέγετο καὶ διεμαρτύρετο. εἶτα ὁ μὲν ἀπῆρεν
ἐπὶ τὴν Ἐφεσον, ὁ δὲ πρεαβύτερος ἀναλαβὼν οἴκαδε τὸν παραδοθέντα νεανίακον ἔτρεφεν, αυνεῖχεν, ἔθαλπεν, τὸ τελευταῖον ἐφώτισεν. καὶ μετὰ τοῦτο ὑφῆκεν τῆς πλείονος ἐπιμελείας καὶ παραφυλακῆς, ὡς τὸ τέλειον αὐτῷ φυλακτήριον ἐπιστήσας τὴν σφραγῖδα κυρίου. τῷ δὲ ἀνέσεως πρὸ ὥρας
λαβομένῳ προσφθείρονταί τινες ἥλικες ἀργοὶ καὶ ἀπερρωγότες, ἐθάδες κακῶν, καὶ πρῶτον μὲν δι ἑατιάαεων πολυτελῶν αὐτὸν ἐπάγονται, εἶτά που καὶ νύκτωρ ἐπὶ λωποδυσίαν ἐξιόντες συνεπάγονται, εἶτά τι καὶ μεῖζον συμπράττειν ἠξίουν· ὃ δὲ κατ
ὀλίγον προσειθίζετο, καὶ διὰ μέγεθος φύσεως ἑκάτας δαπερ ἄστομος καὶ εὔρωστος ἵππος ὀρθῆς ὁδοῦ καὶ τὸν χαλινὸν ἐνδακών, μειζόνως κατὰ τῶν βαράθρων ἐφέρετο, ἀπογνοὺς δὲ τελέως τὴν ἐν θεῷ
σωτηρίαν, οὐδὲν ἔτι μικρὸν διενοεῖτο, ἀλλὰ μέγα τι πράξας, ἐπειδήπερ ἅπαξ ἀπολώλει, ἴσα τοῖς ἄλλοις παθεῖν ἠξίου. αὐτοὺς δὴ τούτους ἀναλαβὼν καὶ λῃστήριον συγκροτήσας, ἕτοιμος λῄαταρχος ἢν, βιαιότατος μιαιφονώτατος χαλεπώτατος. χρόνος
ἐν μέαῳ, καί τινος ἐπιπεσούσης χρείας ἀνακαλοῦσι τὸν Ἰωάννην. ὃ δὲ ἐπεὶ τὰ ἄλλα ὧν χάριν ἧκεν κατεατήαατο, ἄγε δή ἔφη ὦ ἐπίσκοπε, τὴν παραθήκην ἀπόδος ἡμῖν, ἢν ἐγώ τε καὶ ὁ Χριατός σοι παρακατεθέμεθα ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας, ἧς προκαθέζῃ, μάρτυρος. ὃ δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἐξεπλάγη,
χρήματα οἰόμενος, ἅπερ οὐκ ἔλαβεν, συκοφαντεῖαθαι, καὶ οὔτε πιστεύειν εἶχεν ὑπὲρ ὧν οὐκ εἶχεν, οὔτε ἀπιστεῖν Ἰωάννη· ὡς δέ τὸν νεανίσκον εἶπεν ἀπαιτῶ καὶ τὴν ψυχὴν τοῦ ἀδελφοῦ στενάξας κάτωθεν ὁ πρεαβύτης καί τι καὶ ἐπιδακρύσας, ἐκεῖνος ἔφη τέθνηκεν. πῶς καὶ τίνα θάνατον; θεῷ τέθνηκεν εἷπεν· ἀπέβη γὰρ πονηρὸς καὶ ἐξώλης καί, τὸ κεφάλαιον, λῃστής, καὶ νῦν ἀντὶ τῆς ἐκκλησίας τὸ ὄρος κατείληφεν μεθ ὁμοίου στρατιωτικοῦ. καταρρηξάμενος τὴν ἐαθῆτα
ὁ ἀπόστολος καὶ μετὰ μεγάλης πληξάμενος τὴν κεφαλήν, καλόν γε ἔφη φύλακα τῆς τἀδελφοῦ ψυχῆς κατέλιπον . ἀλλ ἵππος ἤδη μοι παρέατω, καὶ ἡγεμὼν γενέσθω μοί τις τῆς ὁδοῦ. ἤλαυνεν, ὥσπερ εἶχεν, αὐτόθεν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας. ἐλθὼν δὲ εἰς τὸ χωρίον, ὑπὸ τῆς
προφυλακῆς τῶν Λῃστῶν ἁλίσκεται, μήτε φεύγων μήτε παραιτούμενος, ἀλλὰ βοῶν ἐπὶ τοῦτ ἐλήλυθα, ἐπὶ τὸν ἄρχοντα ὑμῶν ἀγάγετέ με· ὃς τέως,
ὥσπερ ὥπλιατο, ἀνέμενεν, ὡς δὲ ἐγνώρισε τὸν Ἰωάννην, εἰς φυγὴν αἰδεσθεὶς ἐτράπετο. ὃ δὲ ἐδίωκεν ἀνὰ κράτος, ἐπιλαθόμενος τῆς ἡλικίας τῆς ἑαυτοῦ, κεκραγώς τί με φεύγεις, τέκνον, τὸν
ααυτοῦ πατέρα, τὸν γυμνόν, τὸν γέροντα; ἐλέησόν με, τέκνον, μὴ φοβοῦ· ἔχεις ἔτι ζωῆς ἐλπίδας. ἐγὼ Χριατῷ λόγον δώσω ὑπὲρ σοῦ· ἂν δέη, τὸν σὸν θάνατον ἑκὼν ὑπομενῶ, ὡς ὁ κύριος τὸν ὑπὲρ ἡμῶν· ὑπὲρ ἀοῦ τὴν ψυχὴν ἀντιδώσω τὴν ἐμήν. στῆθι, πίατευαον· χριστός με ἀπέατειλεν.’ ὃ δὲ
ἀκούσας, πρῶτον ἔστη μὲν κάτω βλέπων, εἶτα ἔρριφεν τὰ ὅπλα, εἶτα τρέμων ἔκλαιεν πικρῶς· προσελθόντα δὲ τὸν γέροντα περιέλαβεν, ἀπολουούμενος ταῖς οἰμωγαῖς ὡς ἐδύνατο καὶ τοῖς δάκρυσι βαπτιζόμενος ἐκ δευτέρου, μόνην ἀποκρύπτων τὴν δεξιάν· ὃ δ ἐγγυώμενος, ἐπομνύμενος ὡς ἄφεαιν
αὐτῷ παρὰ τοῦ σωτῆρος ηὕρηται, δεόμενος, γόνυ. πετῶν, αὐτὴν τὴν δεξιὰν ὡς ὑπὸ τῆς μετανοίας κεκαθαρμένην καταφιλῶν, ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν ἐπ. ἀνήγαγεν, καὶ δαφιλέαι μὲν εὐχαῖς ἐξαιτούμενος , συνεχέαι δὲ νηστείαις συναγωνιζόμενος , ποικίλαις δὲ σειρῆαι λόγων κατεπᾴδων αὐτοῦ τὴν γνώμην, οὐ πρότερον ἀπῆλθεν, ὥς φασιν, πρὶν αὐτὸν ἐπιατῆσαι τῇ ἐκκλησίᾳ, διδοὺς μέγα παράδειγμα μετανοίας ἀληθινῆς καὶ μέγα γνώριαμα παλιγγενεσίας, τρόπαιον ἀναστάσεως βλεπομένης.” 1 ταῦτα τοῦ Κλήμεντος, ἱστορίας ὁμοῦ καὶ ὠφελείας τῆς τῶν ἐντευξομένων ἕνεκεν, ἐνταῦθά μοι κείσθω.