Vita Aesopi Pl vel Accursiana (sub auctore Maximo Planude) (recensio 1) (18-21)

Ἀφικομένων δʼ αὐτῶν εἰς τὴν οἰ- κίαν, Αἴσωπος προσελθών τῷ Ξάνθῳ φησίν· ,,ὁ [*] [*] [*]

πάντα σοι τὸν βίον χαρισάμενος ἐγὼ οὔκουν ἄξιός εἰμι[,δέσποτα,] τυχεῖν ἐλευθερίας“; καὶ ὁ Ξάνθος λοι- δορήσας αὐτὸν ἀπήλασε λέγων· „μὴ γὰρ οὐ βουλο- [*]μένῳ μοι ἦν τοῦτο πρᾶξαι; ἀλλʼ ἔξελθε πρὸ τοῦ
πυλῶνος καὶ σκέψαι. κἂν ἴδῃς δύο κορώνας, ἀνάγ- γειλόν μοι· ἀγαθὸς γὰρ οἰωνὸς οὗτος· ἐπεὶ εἰ μίαν ἴδοις, τοῦτο πονηρόν.“ προελθὼν οὖν ὁ Αἴσωπος καὶ συμβὰν οὕτω δύο κορώνας ἐπί τινος ἰδὼν δέν- δρου καθεζομένας, εἰσελθὼν τῷ Ξάνθῳ ἀνήγγειλεν.
ἐξιόντι δὲ τῷ Ξάνθῳ ἡ ἑτέρα τούτων ἀπέπτη. καὶ ὁ Ξάνθος θατέραν μόνην ἰδὼν ἔφη· „οὐκ εἶπάς μοι, κατάρατε, δύο ἑωρακέναι“; καὶ ὅς· „οὕτως· ἀλλ ἡ ἑτέρα ἀπέπτη“. καὶ ὁ Ξάνθος· ,,ἐπέλιπέ σοι, δραπέτα, τὸ χλευάζειν με“; καὶ κελεύει αὐτὸν γυ-
μνωθέντα τύπτεσθαι. τοῦ δʼ Αἰσώπου μαστιζομέ- νου, προσελθών τις ἐκάλει ἐπὶ δεῖπνον τὸν Ξάνθον. καὶ ὁ Αἴσωπος [ἔτι] τυπτόμενος ἀνεβόησεν· „οἴμοι τῷ δυστήνῳ· ἐγὼ μὲν γὰρ ὁ τὸ δικόρωνον ἰδὼν [*] [*] [*] [*] [*] τύπτομαι, σὺ δʼ ὁ μίαν ἰδών μόνην εἰς εὐωχίαν ἄπει. ἕωλος ἄρʼ ἦν ἡ οἰωνοσκοπία.“ καὶ ὁ Ξάνθος τὸ ἀγχί- νουναὐτοῦ θαυμιάσας, παύσασθαι κελεύει τυπτόμενον.

Μετὰ δʼ οὐ πολλὰς ἡμέρας φιλοσόφους καὶ ῥήτορας καλέσας ὁ Ξάνθος, ἐκέλευσε τῷ Αἰσώπῳ
πρὸ τοῦ πυλῶνος στῆναι καὶ μηδένα τῶν ἰδιω- τῶν εἰσελθεῖν συγχωρῆσαι, ἀλλʼ ἢ τούς σοφούς μόνους. τῇ δὲ ὥρᾳ τοῦ ἀρίστου κλείσας Αἴσωπος τὸν πυλῶνα, ἐντὸς ἐκαθέσθη. τῶν κεκλημένων δέ τινος ἐλθόντος καὶ τὴν θύραν κόπτοντος, Αἴσωπος
ἔνδοθεν ἔφη· „τί σείει ὁ κάων;“ ὃ δὲ νομίσας κύων κληθῆναι, ὀργισθεὶς ἀνεχώρησεν. οὕτως οὖν ἕκαστος ἀφικνούμενος, αὖθις ἀπῄει σὺν ὀργῇ, νομίζων ὑβρί- ζεσθαι, τοῦ Αἰσώπου ταὐτὰ πάντας ἔνδοθεν ἐρω- τῶντος. ἑνὸς δʼ αὐτῶν κόψαντος καὶ ,,τί σείει ὁ
κύων“; ἀκούσαντος, καὶ ,,τήν τε κέρκον καὶ τὰ ὦτα“ ἀποκριθέντος, Αἴσωπος αὐτὸν ὀρθῶς δοκιμά- [*] σας ἀποκεκρίσθαι, ἀνοίξας πρὸς τὸν δεσπότην ἤγαγε καὶ φησίν· „οὐδεὶς τῶν φιλοσόφων συνεστιαθῆναί σοι ἦλθεν, ὦ δέσποτα, πλὴν οὗτος μόνος“. καὶ ὁ
Ξάνθος σφόδρα ἠθύμησε, παραλελογίσθαι οἰηθεὶς ὑπὸ τῶν κληθέντων. τῇ δʼ ὑστεραίᾳ συνελθόντες [*] [*] [*] [*]

οἱ κληθέντες ἐπὶ τὴν διατριβήν, ἐνεκάλουν τῷ Ξάνθῳ, φάσκοντες· „ὡς ἔοικας, ὦ καθηγητά, ἐπε- θύμεις μὲν αὐτὸς ἐξουδενῶσαι ἡμᾶς, αἰδούμενος δέ, τὸν σαπρὸν ἐπὶ τοῦ πυλῶνος ἔστησας Αἴσωπον,
ὡς προπηλακίσαι καὶ κύνας ἡμᾶς ἀποκαλέσαι.“ καὶ ὁ Ξάνθος· „ὄναρ τοῦτ ἔδτιν, ἢ ὕπαρ“; κἀκεῖνοι· „εἰ μή ῥέγχομεν, ὕπαρ“. καὶ δὴ τάχος μετακληθεὶς Αἴ- σωπος καὶ ἐρωτηθεὶς σὺν ὀργῇ, τοῦ χάριν ἀτίμως τούς φίλους ἀπέστρεψεν, ἔφη· ,οὐχὶ σύ μοι, δέσποτα,
ἐνετείλω, μή τινα τῶν ἰδιωτῶν καὶ ἀμαθῶν ἀνδρῶν ἐᾶσοι πρὸς τὴν σὴν συνεισελθεῖν εὐωχίαν, ἀλλʼ ἢ τοὺς σοφούς μόνους“; καὶ ὁ Ξάνθος· „καὶ τίνες οὗτοι; οὐ τῶν σορῶν“; καὶ ὁ Αἴσωπος· „οὐδεμιᾷ μηχανῇ· αὐτῶν γὰρ κοπτόντων τὴν θύραν, κἀμοῦ
ἔνδοθεν ἐρωτῶντος „τί ποτε σείει ὁ κύων“ ,οὐδʼ ὁστι- σοῦν αὐτῶν συνῆκε τὸν λόγον. ἐγὼ γοῦν ὡς ἀμα- θῶν πάντων φανέντων, οὐδένα τούτων εἰσήγαγον, πλὴν τὸν σοφῶς τοῦτον ἀποκριθέντα μόνον.“ οὕτως οὖν τοῦ Αἰσώπου ἀπολελογημένου, ὀρθῶς ἅπαντες
λέγειν αὐτὸν ἐψηφίσαντο.

[*][*]

Καὶ μεθʼ ἡμέρας πάλιν τινὰς, ὁ Ξάνθος ἑπομένου τοῦ Αἰσώπου πρὸς τὰ μνήματα παρεγένετο, καὶ ἃ ἐν ταῖς λάρναξιν ἐπιγράμματα ἦν ἀναγινώσκων, ἑαυτὸν ἔτερπε. τοῦ δʼ Αἰσώπου ἔν τινι τούτων ἐγκεχαραγμένα στοιχεῖα ταῦτα ἰδόντος, α. β. δ. ο. ε.
θ. χ., ἐπιδείξαντός τε τῷ Ξάνθῳ καὶ ἐρομένου εἰ [*] ἄρα ταῦτα εἰδείη, ἐπιμελῶς ἐκεῖνος σκεψάμενος, οὐχ οἷός τʼ ἐγένετο τὴν τούτων εὑρεῖν διασάφησιν, καὶ ὡμολόγησεν ἀπορῆσαι τοῖς ὅλοις. καὶ ὁ Αἴσωπος· „εἰ διὰ ταύτης τῆς στήλης, ὦ δέσποτα, θησαυρὸν
ὑποδείξω σοι, τίνι με ἀμείψῃ;“ καὶ ὅς· „θάρσει· λήψῃ γὰρ τὴν ἐλευθερίαν σου καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ χρυσίου.“ τότε ὁ Αἴσωπος ἀποσχών τῆς στήλης βήματα τέτταρα καὶ ὀρύξας, ἀνέλαβέ τε τὸν θησαυ- ρὸν καὶ ἤνεγκε τῷ δεσπότῃ, λέγων· „δός μοι τὴν
ἐπαγγελίαν, διʼ ἧς εὗρες τὸν θησαυρόν“. καὶ ὁ Ξάνθος· ,,οὐχ ὅσα κἀμὲ εἰδέναι, εἰ μὴ καὶ τὸν νοῦν τῶν στοιχείων μοι φράσεις. τὸ γὰρ μαθεῖν τοῦτο πολὺ τοῦ εὑρήματος ἐμοὶ τιμιώτερον“. καὶ ὁ Αἴσω- πος· „ὁ τὸν θησαυρὸν κατορύξας ἐνταῦθα ὡς σοφὸς
ἀνὴρ τὰ στοιχεῖα διεχάραξε ταῦτα, ἃ καὶ φησίν· α, [*] [*]

ἀποβάς· β, βήματα· δ, τέτταρα· ο, ὀρύξας· ε, εὑρή- σεις· θ, θησαυρόν χ, χρυσίου.“ καὶ ὁ Ξάνθος· „ἐπει- δήπερ οὕτως ἐπήβολος εἶ καὶ πανοῦργος, οὐ λήψῃ σου τὴν ἐλευθερίαν“. καὶ ὁ Αἴσωπος· „ἀναγγελῶ
δοθῆναι, ὦ δέσποτα, τὸ χρυσίον τῷ βασιλεῖ Βυζαν- τίων. ἐκείνῳ γὰρ τεταμίευται“. καὶ ὁ Ξάνθος· „πόθεν τοῦτʼ οἶσθα“; κἀκεῖνος· „ἐκ τῶν στοιχείων. τοῦτο γάρ φησιν· α, ἀπόδος· β, βασιλεῖ· δ, Διονυ- σίῳ· ο, ὅν· ε, εὗρες· θ, θησαυρόν· χ, χρυσίου.
καὶ ὁ Ξάνθος τοῦ βασιλέως ἀκούσας εἶναι τὸ χρυ- σίον, τῷ Αἰσώπῳ ἔφη· „λαβὼν τὸ ἥμισυ τοῦ ἑρ- μαίου, ἡσύχασον“. κἀνεῖνος· ,,οὐ σύ μοι νῦν τοῦτο παρέχεις, ἀλλ ὁ τὸ χρυσίον ἐνταυθὶ κατορύξας. καὶ ὅπως, ἄκουσον. τοῦτο γὰρ λέγει τὰ γράμματα· α,
ἀνελόμενοι· β, βαδίσαντες· δ, διέλεσθε· ο, ὅν· ε, [*] [*] [*] [*] εὕρετε· θ, θησαυρόν· χ, χρυσίου.“ καὶ ὁ Ξάνθος „δεῦρο“ φησίν εἰς τὴν οἰκίαν, ὡς ἂν καὶ τὸν θη- [*] σαυρὸν διελώμεθα, καὶ σὺ τὴν ἐλευθερίαν ἀπολά- βῃς“. ἐλθόντων οὖν, ὁ Ξάνθος φοβούμενος τὸ τοῦ Αἰσώπου λάλον, εἰς εἰρκτὴν αὐτὸν ἐκέλευσεν ἐμβλη-
θῆναι. καὶ ὁ Αἴσωπος ἀπαγόμενος „τοιαῦται“ φησίν „εἰσὶν αἱ ὑποσχέσεις τῶν φιλοσόφων; οὐχ ὅτι γὰρ οὐκ ἀ πολαμβάνω μου τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς δεσμ ωτήριον κελεύεις βληθῆναί με.“ ὁ μὲν οὖν Ξάν- θος ἐκέλευσεν αὐτὸν ἀπολυθῆναι, καὶ πρὸς αὐτὸν
ἔφη ,πάνυ καλῶς φὴς, ἵνʼ ἐλευθερίας τυχών, σφο- δρότερός μου γένῃ κατήγορος“. ὁ δὲ Αἴσωπος εἶπεν· „ὅτι ποτέ με κακὸν ἔχεις ποιεῖν, ποίει. πάντως καὶ ἄκων ἐλευθερώσεις με.“

Κατὰ δὲ τοὺς καιροὺς τούτους συνέπεσέ τι τοι-
οῦτον ἐν Σάμῳ. πανδήμου ἑορτῆς ἀγομένης αἴφνης,

ἀετὸς καταπτὰς καὶ τὸν δημόσιον ἁρπάσας δακτύ- λιον, εἰς δούλου κόλπον ἀφῆκεν. οἱ μὲν οὖν Σά- μιοι θροηθέντες καὶ εἰς πλείστην περὶ τοῦδε τοῦ σημείου πεσόντες τὴν ἀγωνίαν, κατὰ ταὐτὸν ἀθροι-
σθέντες, ἤρξαντο δεῖσθαι τοῦ Ξάνθου, ἅτε πρώτου [*]

τῶν πολιτῶν ὄντος καὶ φιλοσόφου, σφίσι τὴν κρίσιν τοῦ σημείου διασαφῆσαι. ὃ δὲ τοῖς ὅλοις ἐπαπορῶν, χρόνον ᾔτησε. καὶ ἀφικόμενος οἴκαδε, πολύς ἦν ἀθυμῶν καὶ τῇ λύπῃ βαπτιζόμενος, οἷα δὴ μηδὲν
κρῖναι δυνάμενος. ὁ δʼ Αἴσωπος τὴν ἀθυμίαν συν- νοήσας τοῦ Ξάνθου, προσελθών λέγει· „τοῦ χάριν, δέσποτα, οὕτω διατελεῖς ἀθυμῶν ; ἐμοὶ προσανά- θου, χαίρειν εἰπὼν τῷ λυπεῖσθαι· αὔριον δʼ εἰς ἀγο- ρὰν προελθών, εἰπὲ τοῖς Σαμίοις ὡς „Ἐγὼ μὲν οὔτε
σημειολυτεῖν ἐπαιδεύθην οὔτʼ οἰωνοσκοπεῖν, παῖς δέ μοι πρόσεστι πολλῶν πεῖραν εἰδώς· αὐτὸς ὑμῖν τὸ ζητούμενον λύσει.“ κἂν μὲν αὐτὸς ἐπιτύχω τῆς [*]λύσεως, δέσποτα, σὺ τὴν δόξαν ἀποίσῃ τοιούτῳ χρώ- μενος δούλῳ· ἂν δʼ ἀποτύχω, ἐμοὶ μόνῳ ἡ ἐντεῦ-
θεν προστριβήσεται ὕβρις.“ πεισθεὶς οὖν ὁ Ξάνθος καὶ τῇ ὑστεραίᾳ εἰς τὸ θέατρον ἀπαντήσας καὶ κα- ταστὰς εἰς τὸ μέσον, κατὰ τὰς ὑποθήκας Αἰσώπου διελέχθη τοῖς συνελθοῦσιν. οἳ δʼ εὐθέως ἠξίουν κληθῆναι τὸν Αἴσωπον. τοῦ δʼ ἀφικομένου καὶ
στάντος ἐπὶ τὸ μέσον, οἱ Σάμιοι τὴν ὄψιν αὐτοῦ [*] [*] [*] [*] [*] κατανοήσαντες, ἐρεσχελοῦντες ἐφώνουν· „αὕτη ἡ ὄψις σημεῖον λύσει ; ἐκ τοῦ αἰσχροῦ τούτου τί ποτε καλὸν ἀκουσόμεθα;“ καὶ γελᾶν ἤρξαντο. καὶ ὁ Αἴσωπος κατασείσας τῇ χειρὶ καὶ ἡσυχίαν αἰτήσας γενέσθαι, φησίν· ,,ἄνδρες Σάμιοι, τί μου τὴν ὄψιν
σκώπτετε ; οὐκ εἰς τὴν ὄψιν, ἀλλʼ εἰς τὸν νοῦν ἀπο- βλέπειν χρή. πολλάκις γὰρ καὶ τῇ φαύλῃ μορφῇ χρηστὸν νοῦν ἡ φύσις ἐνέθηκεν. ἢ τὴν ἔξωθεν τῶν κεραμίων μορφὴν σκοπεῖτε ὑμεῖς, ἀλλʼ οὐ τὴν ἐντὸς γεῦσιν τοῦ οἴνου;“ ταῦτα τοῦ Αἰσώπου πάντες
ἀκούσαντες, ἔλεγον· ,,Αἴσωπε, εἴ τι δύνασαι, λέγε τῇ πόλει“. καὶ ὃς μετὰ παρρησίας ἔφη· „ἄνδρες Σάμιοι, ἐπειδήπερ ἡ τύχη φιλόνεικος οὖσα δόξης ἀγῶνα τέθεικε δεσπότῃ καὶ δούλῳ, κἂν μὲν ὁ δοῦ- λος ἥττων τοῦ δεσπότου φανῇ, διὰ μαστίγων ἐλεύ-
σεται, εἰ δʼ ἀμείνων, οὐδὲν ἔλαττον καὶ οὕτω πληγαῖς ξανθήσεται, εἰ ὑμεῖς διὰ τῆς ἐμῆς ἐλευ- θερίας παρρησίαν χαρίσοισθέ μοι, ἐγὼ νῦν ὑμῖν ἀδεῶς τὸ ζητούμενον φράσω.“ τότε ὁ δῆμος ἀπὸ μιᾶς γλώττης πρὸς τὸν Ξάνθον ἐβόων· ,,ἐλευθέρω-
σον Αἴσωπον, ὑπάκουσον Σαμίοις. χάρισαι τὴν ἐλευ- [*] [*] [*] θερίαν αὐτοῦ τῇ πόλει·“ ὁ δὲ Ξάνθος οὐκ ἐπένευε. καὶ ὁ πρύτανις ἔφη· „Ξάνθε, εἰ μή σοι δοκεῖ ὑπα- [*]κοῦσαι τῷ δήμῳ, ἐγὼ τῆσδε τῆς ὥρας Αἴσωπον ἀπε- λεύθερον ἂν ποιήσαιμι, καὶ τότε σοι ὁμότιμος ἔσται.“
τηνικαῦτα τοίνυν ὁ Ξάνθος ἀνάγκῃ τὴν ἐλευθερίαν ἐπέδωκε. καὶ ὁ κήρυξ ἐβόα· ,,Ξάνθος ὁ φιλό- σοφος ἐλευθεροῖ Σαμίοις Αἴσωπον.“ κἀν τούτῳ πέρας ὁ τοῦ Αἰσώπου λόγος εἰλήφει, φαμένου πρὸς τὸν Ξάνθον ὡς ,,καὶ ἄκων ἐλευθερώσεις
με.“' Αἴσωπος οὖν ἐλευθερίας τυχών, στὰς εἰς τὸ μέσον ἔφη· ,,ἄνδρες Σάμιοι, ὁ μὲν ἀετός, ὡς ἴστε, βασιλεὺς τῶν ὀρνίθων ἐστίν. ὅτι δὲ τὸν στρατηγι- κὸν δακτύλιον οὗτος ἁρπάσας ἀφῆκεν εἰς δούλου κόλπον, τοῦτο σημαίνειν δῆλον, ὅτι τῶν νυνὶ βασι-
λέων τις βούλεται ὑμῶν τὴν ἐλευθερίαν δουλῶ- σαι, καὶ τούς κυρίους νόμους ἀκύρους δεῖξαι. ταῦτα οἱ μὲν Σάμιοι ἀκούσαντες, κατηφείας [*] [*] ἐπλήσθησαν.