refero
re-ferō
rettulī
(not retulī), relātus
(rellātus, T.), referre,
to bear back, bring back, drive back, carry back
: nihil domum praeter os: ut naves eodem, unde erant
profectae, referrentur, Cs.: me referunt pedes in
Tusculanum, i. e. I feel a strong impulse to go: in
decimum vestigia rettulit annum (victoria), V.: Ad
nomen caput ille refert, looks back, O.: suumque
Rettulit os in se, drew back, O.: ad Tyneta rursus
castra refert, L: digitos ad frontem saepe, O.: pecunias in templum, Cs.: frumentum omne ad se referri
iubet, Cs.: Caesaris capite relato, Cs.:
cum sanguine mixta Vina refert moriens, spits out,
V.—With pron reflex., to go back, return: Romam se rettulit: sese in castra, Cs.: se ad
philosophiam: domum me Ad porri catinum, H.: se ob ora
Fert refertque, flits to and fro, V.: causa, cur se sol
referat. —Pass reflex., to return, arrive: sin reiciemur, tamen eodem paulo tardius referamur necesse est: classem
relatam Nuntio, V.: a primā acie ad triarios
sensim referebantur, L.—With pedem or (rarely) gradum, to go
back, draw back, retire, withdraw, retreat: volneribus defessi pedem
referre coeperunt, Cs.: ut paulatim cedant ac pedem
referant, Cs.: cum pedes referret gradum, L.:
fertque refertque pedes, paces to and fro, O.: pedem referens, V.: Feroque viso retulit
retro pedem (viator), Ph.—To give back, give up, return,
restore, pay back, pay in return, repay: pateram (subreptam): Par pro
pari, tit for tat, T.: Ut puto, non poteras ipsa
referre vicem, O.: pannum, H.—Of
sound, to bring back, give back, return, answer, echo: (Saxum)
eiulata Resonando mutum flebilīs voces refert, Att. ap. C.:
ex locis inclusis (soni) referuntur ampliores: referunt quem
(sonum) nostra theatra, H.: ‘coëamus’ rettulit Echo, O.—Fig.,
to bring back, restore, renew, revive, repeat: in suam domum
ignominiam: pro re certā spem falsam domum: consuetudo longo intervallo
repetita ac relata: Multa labor . . . rettulit in melius, has improved,
V.: quasdam ex magno intervallo caerimonias, L.: rem iudicatam, i. e. cause to be reconsidered: idem illud responsum, repeated, L.: veterem
Valeriae gentis in liberandā patriā laudem, restore:
neque amissos colores Lana refert, H.—Of the
mind or look, to bring back, direct, turn: e cursu populari referre
aspectum in curiam, turn towards: animum ad
veritatem.—Of time, to bring back, bring again, cause to return,
renew: mihi praeteritos annos, V.: Saeculo festas referente luces, H.—In the phrase, referre
gratiam (rarely gratias), to return thanks, show gratitude, recompense, requite:
Inveniam, parem ubi referam gratiam, a way to pay him
off, T.: Et habetur et referetur tibi gratia, T.: pro eo mihi ac mereor relaturos esse gratiam: Caesari pro eius meritis
gratiam referre, Cs.: gratiam factis, O.:
pro tantis eorum in rem p. meritis eis gratiae
referantur. —To present again, set forth anew, represent, repeat: Hecyram ad vos, T.: Actia pugna per pueros
refertur, is rehearsed, H.: parentis sui
speciem, L.: robora parentum liberi referunt,
Ta.: (Tellus) figuras Rettulit antiquas, O.: parvulus Aeneas, qui te tamen ore referret, V.: Marsigni sermone Suevos referunt, recall, Ta.—To say
in return, rejoin, answer, reply, respond: id me illorum defensioni
rettulisse: ego tibi refero, I reply to you: retices,
nec mutua nostris Dicta refers, O.: Anna
refert, V.: Tandem pauca refert, V.—To
repeat, report, announce, relate, recount, assert, tell, say: quantum, inquam, debetis? respondent CVI; refero ad Scaptium, report it:
saepe aliter est dictum, aliter ad nos relatum: abi, quaere, et
refer, H.: talīs miserrima fletūs
Fertque refertque soror (sc. ad Aeneam), V.: pugnam
referunt, O.: factum dictumve, L.: Aut agitur res in scaenis aut acta refertur, or related, H.:
multum referens de Maecenate, Iu.: inveni qui se vidisse referret, O.: pugnatum (esse) in
annalīs referre, L.—To repeat to oneself, call to
mind, think over: tacitāque recentia mente Visa
refert, O.: Haec refer, O.: Mente memor refero, O.—To make known officially, report,
announce, notify: haec ad suos, Cs.: legationem Romam, L.: capitum numerus ad eum relatus
est, Cs.: rumores excipere et ad se referre.
—To submit for consideration, propose for decision, make a motion, offer a
proposition, consult, refer, move, bring forward, propose: de
consularibus provinciis ad senatum referre, lay before the senate the
question of, etc.: de quo legando consules spero ad senatum relaturos: de eā
re postulant uti referatur, S.: tunc relata de integro res ad
senatum, L.: referunt consules de re p., Cs.:
de signo dedicando ad pontificum collegium: eam rem ad
consilium, L.: referre se dixit, quid de Nabidis bello
placeret, put the question, L.: id postea referendum ad
populum non arbitrari, should be referred again: tu non
ad Lucilium rettulisti, did not consult.—To note down, enter,
inscribe, register, record, enroll: ut nec triumviri accipiundo nec
scribae referundo sufficerent, L.: in tabulas
quodcumque commodum est: nomen in codicem accepti et expensi relatum: tuas epistulas
in volumina, i. e. admit: in reos, in proscriptos
referri, to be registered: senatūs consulta
pecuniā acceptā falsa referebat, recorded: cum ex CXXV iudicibus reus L referret (opp. reicere), i. e.
accepted.— Of accounts: rationes totidem verbis referre ad aerarium, to
account to the treasury: in rationibus referendis, in
accounting: relatis ad eum publicis cum fide rationibus,
faithful accounts, Cs.: si hanc ex faenore pecuniam populo non
rettuleris, reddas societati, account for this money to the people:
(pecuniam) in aerarium, pay in, L.: pecuniam operi publico, charge as expended for a public building; cf.
octonis referentes idibus aera, i. e. paying the school-fees, H.—With
acceptum, to credit, see accipio.—To account, reckon, regard, consider:
imagines in deorum numero: terram et caelum in deos:
libri in eundem librorum numerum referendi: hi tamen inter Germanos
referuntur, Ta.: refert inter meritorum maxima, demptos
Aesonis esse sitūs, O.: eodem Q. Caepionem
referrem, should place in the same category.—To ascribe, refer,
attribute: pecudum ritu ad voluptatem omnia: omnia ad igneam vim:
tuum est, quid mihi nunc animi sit, ad te ipsum referre: id, quo omnia, quae recte
fierent, referrentur: origines suas ad deos referre auctores, L.: Hinc omne principium, huc refer exitum, H.: eius, in quem referet crimen, culpa: alius in alium culpam referebant,
imputed, Cu.