Unum adhuc respondebo ad propositionem priorem 
 allegoricarum scripturarum, licere et nobis corporalem resurrectionem 
 de patrocinio figurati proinde eloquii prophetici 
 uindicare. ecce enim diuina (in) primordio sententia terram 
 hominem pronuntiando: terra es et in terram ibis, secundum 
 substantiam scilicet carnis, quae de terra erat sumpta 
 et quae prior homo fuerat appellata, sicut ostendimus, dat 
 mihi disciplinam in carnem quoque interpretandi. si quid irae 
 uel gratiae in terram deus statuit, quia nec proprie terra 
 iudicio eius obnoxia est, quae nihil boni seu mali admisit. 
 maledicta quidem, quod hauserit sanguinem. sed et hoc ipsum 
 in figuram carnis homicidae. iam [et] si iuuari seu laedi 
 habet terra quoque propter hominem, uti ille iuuetur siue 
 laedatur per consistorii sui exitus: quo magis ipse pensabit 
 quae propter illum etiam terra patietur? itaque et cum comminatur 
 terrae deus. carni potius comminari eum dicam, et cum 
 quid terrae pollicetur, carni potius polliceri eum intellegam. 
 ut apud Dauid: dominus regnauit, exultabit terra, id 
 est caro sanctorum, ad quam pertinet regni diuini fructus: 
 [dehinc subiungit] uidit et concussa est terra; montes 
 sicut cera liquefacti sunt a facie domini, caro scilicet 
 profanorum. [et] uidebunt enim in eum. quem confixerunt. 
 alioquin, si simpliciter de terrae elemento utrumque 
 existimabitur pronuntiatum. quomodo congruet et concuti 
 et liquefieri eam a facie domini. quo supra regnante exultauit? 
 sic et apud Esaiam: bona terrae edetis bona carnis intellegentur, 
 quae illam manent in regno dei reformatam et

 5] Gen. 3, 19. 11] cf. Gen. 4, 11. 18] Ps. 96, 1. 20] Ps. 
 96, 4-5. 22] Zach. 12, 10; Ioh. 19, 37. 26] Es. 1, 19. 

 4 <in) primordio Gel: primordio PMF 11 quod R, quo PM, quae 
 F 12 iam si scripsi: nam et si PMF 13 quoque PMF, id quoque 
 B reliqui 14 consistorii R3, consistoris PMFR1 15 patietur. itaque 
 uulgo 16 eum comminari F 18 exultabit scripsi: exultaait PMF, exultet 
 Gel 20 deliinc subiungitsectow 21 sicut PMt uelud F 22 et seclusi in 
 eum, quem scripsi; eum in quem PMF, eum qui Gel 23 alioquin scripsi: 
 atque adeo PMF, atque a deo Eng si om. F terrae PMF, terra 
 Gel 24 concuti et Gel: concutiet PMF, conueniet B 
 
 
 angelificatam et consecuturam quae nec oculus uidit nec auris 
 audiuit nec in cor hominis ascenderunt. alioquin 
 satis uanum, ut ad obsequium deus fructibus agri et cibariis 
 uitae huius inuitet, quae etiam inreligiosis et blasphemis 
 semel homini addicta conditione communicat, pluens super 
 bonos et malos et solem suum mittens super iustos et iniustos. 
 felix nimirum fides, si ea consecutura est, quibus hostes 
 dei et Christi non modo utuntur uerum etiam abutuntur, 
 ipsam conditionem colentes aduersus conditorem. bulbos et 
 tubera in terrae bonis deputabis, domino pronuntiante ne in 
 pane quidem uicturum hominem? sic Iudaei terrena solummodo 
 sperando caelestia amittunt, ignorantes et panem de 
 caelesti repromissum et oleum diuinae unctionis et aquam 
 spiritus et uinum animae uigorantis ei uite Christi. sicut et 
 ipsam terram sanctam Iudaicum proprie solum reputant, carnem 
 potius domini interpretandam, quae exinde et in omnibus 
 Christum indutis sancta sit terra, uere sancta per incolatum 
 spiritus sancti, uere lacte et melle manans per suauitatem 
 spei ipsius, uere Iudaea per dei familiaritatem, - non enim 
 qui in manifesto Iudaeus, sed qui in occulto — ut 
 et templum dei eadem sit et Hierusalem, audiens ab Esaia: 
 exurge, exurge Hierusalem. indue fortitudinem 
 brachii tui, exurge, sicut in primordii die, scilicet 
 in illa integritate, qua fuerat ante delictum transgressionis. 
 qui enim in eam Hierusalem uoces eiusmodi competent exhortationis 
 et aduocationis, quae occidit prophetas et lapidauit

 1] I Cor. 2, 9. 5] cf. Matth. 5, 45. 9] cf. Rom. 1, 25. 11] cf. 
 Dent. 8,3; Luc. 4,4; Matth. 4, 4. 12] cf. Ioh. 6, 51. 14] cf. Ioh. 15, 1. 
 15] cf. Exod. 3, 5. 18] cf. Exod. 3, 17. 19] Rom. 2, 28. 29. 22] Es. 
 51, 9. 26] cf. Matth. 28, 37; Luc. 13, 34. 

 2 ascenderunt FB, ascendit PM 6 mittens PMF, emittens C 
 7 est B, sunt PMF 11 hominem. sic uulgo 13 aquam spiritus C, 
 Imam spiritus PMF 14 uinum animae C, aquam animae PMF 
 17 uere (e ex a corr. R) P 21 dei om. PBl 22 indue PMFR1, 
 induere B3 wtlgo 23 primordii die F, primordio die M, primordio P, 
 primordio Ldiei.l B 24 qua fuerat PM, quae fuerat F 25 qui enim 
 Eng: quae enim PMF 26 lapidat Gel 
 
 
 missos ad se et ipsum postremo dominum suum confecit? 
 sed nec ulli omnino terrae salus repromittitur, quam oportet 
 cum totius mundi habitu praeterire. etiam si quis audebit 
 terram sanctam paradisum potius argumentari, quam et patrum 
 dici capiat, Adae scilicet et Euae, proinde et in paradisum 
 restitutio carni uidebitur repromissa, quae eum incolare et 
 custodire sortita est, ut talis illuc homo reuocetur, qualis 
 inde depulsus est. 
 Habemus etiam uestimentorum in scripturis mentionem 
 ad spem carnis allegorizare, quia et apocalypsis Iohannis: 
 hi sunt, ait, qui uestimenta sua non coinquinauerunt 
 cum mulieribus, uirgines es scilicet significans et qui 
 semetipsos castrauerunt propter regna caelorum. itaque in 
 albis erunt uestibus, id est in claritate innubae carnis. et in 
 euangelio indumentum nuptiale sanctitas carnis agnosci potest. 
 itaque Esaias docens, quale ieiunium elegerit dominus, cum 
 subicit de mercede bonitatis: tunc, inquit, lumen tuum 
 temporaneum erumpet et uestimenta tua citius 
 orientur, non subsericam utique nec pallium sed carnem 
 uolens accipi, ortum carnis resurrecturae de mortis occasu 
 praedicauit. adeo nobis quoque suppetit allegorice defensio 
 corporalis resurrectionis. nam et cum legimus: populus 
 meus, introite in cellas promas quantulum, do 
 nec ira mea praetereat, sepulcra erunt cellae promae, 
 in quibus paulisper requiescere habebunt qui in finibus saeculi 
 sub ultima ira per antichristi uim excesserint. aut cur cellarum 
 promarum potius uocabulo usus est, et non alicuius loci

 3] cf. I Cor. 7, 31. 4] cf. Gen. 31, 3; 48, 21. 11] Apoc. 14, 
 4; 3, 4. 13] cf. Matth. 19, 12. 14] cf. Apoc. 3, 5. 15] cf. Matth. 
 22, 11. 17] Es. 58, 8. 22] Es. 26, 20. 

 1 missos ad se MF, ad se missos P uulgo confecit PMFCRt, confuit 
 R3 uulgo 6 incolere C 8 depulsus FRlmg (ex Hirsaugiensi), 
 pulsus PMRuulgo 14 innubae Rig: innube PMF, in nube R 
 19 subsericam Gel: subscribam PMF, subuculam B 21 allegorice PMF 
 (= dXXrjYoptxa sc . \'tiXYY), allegorica Gel reliqui 23 quantulura = jj-txpov 
 Soov (Eng) 27 usus uocabulo F 
 
 
 receptorii, nisi quia in cellis promis caro salita et usui reposita 
 seruatur, depromenda illinc suo tempore? proinde enim 
 et corpora medicata condimentis sepulturae mausoleis et 
 monumentis sequestrantur, processura inde cum iusserit dominus. 
 quod cum ita intellegi congruat, — ecquae enim ab ira 
 dei cellariorum nos refugia seruabunt? — hoc ipso quod ait: 
 donec ira praetereat, quae extinguet antichristum, post 
 iram ostendit processuram carnem de sepulcro, in quo ante iram 
 fuerit inlata. nam et de cellariis non aliud effertur, quam quod 
 infertur. et post antichristi eradicationem agitabitur resurrectio. 
 
 Scimus autem sicut et uocibus ita et rebus prophetatum; 
 tam dictis quam et factis praedicatur resurrectio. cum 
 Moyses manum in sinum condit et emortuam profert et rursus 
 insinuat et uiuidam explicat, nonne hoc de toto homine 
 portendit? siquidem trina uirtus dei per illa trina signa 
 denotabatur cum suo ordine, primo diabolum serpentem quamquam 
 formidabilem subactura homini, dehinc carnem de sinu 
 mortis retractura, atque ita omnem sanguinem executura iudicio. 
 de quo apud eundem propheten: quoniam et uestrum, 
 inquit deus, sanguinem exquiram de omnibus bestiis. 
 et de manu hominis et de manu fratris exquiram 
 eum. porro nihil exquiritur nisi quod reposcitur, nihil 
 reposcitur nisi quod et reddetur, et utique reddetur quod 
 ultionis nomine reposcetur et exquiretur. neque enim uindicari 
 poterit quod omnino non fuerit. erit autem, dum restituitur, 
 uti uindicetur. in carnem itaque dirigitur quicquid in sanguinem 
 praedicatur, sine qua non erit sanguis. caro suscitabitur, ut 
 sanguis uindicetur. sunt et quaedam ita pronuntiata, ut allegoriae 
 quidem nubilo careant, nihilominus tamen ipsius

 7] Es. 26, 20. 13J cf. Exod. 4, 6-7. 15] cf. Ex οό . 4. 2-9. 
 19] Gen. 9, 5. 

 4 sequestrentur B 5 ecquae Oehlerus: et quae PMF 6 quo ait CF 
 8 sepulchris in quae Gel 11 sicut et MF, sicut P uulgo 13 mortuam F 
 15 portendit. siquidem uulgo 16 notabatur Gel 18 iudicio executura F 
 19 prophetam F 26 uti om. P (add. R ex HiTsaugienSf) carnem P, 
 carne MF sanguine F 27 ut om. MF 28 allegoriae P, allegoricae MF 

 XXXXVII. Tm. III. 

 5 
 
 
 simplicitatis suae sitiant interpretationem, quale est apud Esaiam: 
 ego occidam et uiuificabo. certe postea quam occiderit 
 uiuificabit. ergo per mortem occidens per resurrectionem uiuificabit. 
 caro est autem, quae occiditur per mortem, caro itaque 
 et uiuificabitur per resurrectionem. certe si occidere carni 
 animam eripere est, uiuificare, contrarium eius, carni animam 
 referre est, caro resurgat necesse est, cui anima per occisionem 
 erepta referenda est per uiuificationem.\'
 Igitur si et allegoricae scripturae et argumenta rerum 
 et simplices uoces resurrectionem carnis, quamquam sine nominatione 
 ipsius substantiae, subradiant, quanto magis quae hanc 
 spem in ipsas substantias corporales speciali mentione determinant 
 non erunt deducendae in quaestionem? accipe Ezechielem: 
 et facta est, inquit, super me manus domini et 
 extulit me in spiritu dominus et posuit me in medio 
 campi; is erat ossibus refertus. et circumduxit 
 me super ea per circuitum et ecce multa super 
 faciem campi et ecce arida satis. et ait ad me: fili 
 hominis, si uiuent ossa ista? et dixi: Adonai 
 domine, tu scis. et ait ad me: propheta in ossa haec 
 et dices: ossa arida, audite sermonem domini: 
 haec dicit dominus Adonai ossibus istis: ecce ego 
 adfero in uos spiritum, et uiuetis, et dabo in uos 
 neruos et reducam in uos carnes et circumdabo in 
 uobis cutem et dabo in uobis spiritum, et uiuetis et 
 cognoscetis, quod ego dominus. et prophetaui secundum 
 praeceptum, et ecce uox, dum propheto, et ecce 
 motus: et accedebant ossa ad ossa, et uidi et ecce

 2] Dent. 32, 39. (cf. I Reg. 2, C) 14] Ez. 37, 1-14. 

 4 occiditur Bmg, occiderit PMF 6 animam teripere est, uiuificare, 
 contrarium eius, carni animam, referre est caro B, animam referet caro 
 PMF 7 anima R, animam PMF 8 ereptam MF 11 obradiant C 
 15 in (prius) om. Gel 17 super (alt.) om. P (supte 8. u.R) 24 neruos scripsi: 
 spiritum PMF in uos carnes FC, UOB in carnes PM et circumdabo 
 in uobis PMFBet om. B3, in om. Gel 25 cutem-uobis om. F 
 
 
 super ossa nerui et caro ascendit et circumpositae 
 sunt eis carnes et spiritus in eis non erat. et ait ad 
 me: propheta ad spiritum, fili hominis, propheta et 
 dices ad spiritum: haec dicit dominus Adonai: a quatuor 
 uentis ueni, spiritus, et spira in istis interemptis, 
 et uiuant. et prophetaui ad spiritum, sicut praecepit 
 mihi, et introiit in ea spiritus et uixerunt et constiterunt 
 super pedes suos ualentia magna satis. et ait ad 
 me: fili hominis, ossa ista omnis domus Israhel est. 
 ipsi dicunt: exaruerunt ossa nostra et periit spes 
 nostra, auulsi sumus in eis. propterea propheta ad 
 eos: ecce ego patefacio sepulcra uestra et eueham 
 uos de sepulcris uestris, populus meus, et inducam 
 uos in terram Israhel et cognoscetis, quod ego dominus 
 aperuerim sepulcra uestra et eduxerim uos de 
 sepulcris uestris, populus meus, et dabo uobis spiritum 
 et uiuetis et requiescetis in terra uestra et 
 cognoscetis, quod ego dominus locutus sim et fecerim, 
 dicit dominus. 
 Hanc quoque praedicationem scio, qualiter concutiant 
 in allegoriae argumentationem, quia dicendo ossa ista omnis 
 domus est Israhel imaginem ea fecerit Israhelis et a propria 
 condicione transtulerit; atque ita figuratam esse, non 
 ueram resurrectionis praedicationem. statum enim Iudaeorum 
 deformari quodammodo emortuum et exaridum et dispersum 
 in campo orbis. itaque et imaginem resurrectionis in illum 
 allegorizari, quia recolligi habeat et recompingi os ad os, id 
 est tribus ad tribum et populus ad populum, et recorporari 
 carnibus facultatum et neruis regni atque ita de sepulcris, 
 id est de habitaculis captiuitatis tristissimis atque teterrimis,

 21] Ez. 37, 11. 

 5 aentia caeli spiritus C 7 constiterunt FC, steterant PM 10 et 
 periit spes nostra om. P (add. B in mg. ex Hirsaugiensi) 15 apenierim 
 C, aperui PMF 17 requiescitis BS 18 eim P, sum MF 
 22 eat israhel PM, israhelis est F (cf. 68, 21), Iarael est Gel 29 carnibos 
 MFBmg, carnis P facultatum Bmg, facultatem PMF et om. P 

 õ. 
 
 
 educi et refrigerii nomine respirari et uiuere exinde in terra 
 sua Iudaea. et quid post haec? morientur sine dubio. et quid 
 post mortem? nulla, opinor, resuscitatio, si non haec erit 
 ipsa, quae Ezechieli reuelatur. sed enim et alias praedicatur 
 resurrectio. ergo et haec erit, et temere M statum eam Iudaicarum 
 rerum conuertunt. aut si alia est illa quam defendimus, nihil 
 mea interest, dum sit et corporum resurrectio, sicut et rerum 
 Iudaicarum. denique hoc ipso, quod recidiuatus Iudaici status de 
 recorporatione et redanimatione ossuum figuratur, id quoque 
 euenturum ossibus probatur. non enim posset de ossibus figura 
 componi, si non id ipsum et ossibus euenturum esset. nam 
 etsi figmentum ueritatis in imagine est, imago ipsa in ueritate 
 est sui. necesse est esse prius sibi, quo alii configuretur. de 
 uacuo similitudo non competit, de nullo parabola non conuenit. 
 ita oportebit ossuum quoque credi reuiscerationem et respirationem, 
 qualis dicitur, de qua possit exprimi Iudaicarum 
 rerum reformatio, qualis adfingitur. sed magis religiosum est 
 ueritatem de suae t ueritate simplicitatis defendi, quam sensus 
 diuinae propositionis expostulat. si enim ad res Iudaicas 
 spectaret haec uisio, statim reuelato situ ossuum subiecisset: 
 ossa ista omnis domus Israhelis est, et cetera deinceps. 
 at cum ostensis ossibus de propria spe eorum quid obloquitur. 
 nondum nominato Israhele, et fidem temptat prophetae: fili 
 hominis, si uiuent ossa haec? ut et ille responderet: 
 domine, tu scis. non utique deus prophetae fidem de ea re 
 temptasset, quae futura non esset, quam numquam Israhel audisset, 
 quam credi non oporteret. sed quoniam praedicabatur 
 quidem resurrectio mortuorum, Israhel uero pro sua

 21] Ez. 37, 11. 23] Ez. 37, 3. 25] Ez. 37, 3. 

 1 respirari PMF, respirare Pam 3 resurrectio F 5 aut haec IUfl 
 9 readunatione C ossium R 15 oasium R 18 de auae ueritate 
 simplicitatis PMF, de sua simplicitate et auctoritate B, de suae auctoritate 
 simplicitatis Pam: ego rescribi uelim: de suae simplicitatis ueritate 
 ceteris (quam—expostulat) ut interpretamento deletis 20 ossium R 
 22 qui Pam 23 et om. P 24 ossa thaeCj B, ossa PMF 
 
 
 incredulitate diffidens scandalizabatur et aspiciens habitum senescentis 
 sepulturae desperabat resurrectionem uel non in eam potius 
 animum dirigebat sed in circumstantias suas, idcirco deus 
 et prophetam, qua et ipsum dubium, praestruxit ad constantiam 
 praedicationis reuelato ordine resurrectionis et populo 
 id credendum mandauit, quod prophetae reuelauit. ipsos dicens 
 esse ossa quae erant resurrectura, qui non credebant resurrectura. 
 denique in clausula: et cognoscetis, inquit, quod ego 
 dominus locutus sim et fecerim, id utique facturus, quod 
 fuerat locutus; ceterum non id facturus, quod locutus, si 
 aliter facturus quam locutus.