Fiducia Christianorum resurrectio mortuorum. illam credentes sumus; hoc credere ueritas cogit; ueritatem deus aperit. sed uulgus inridet, existimans nihil superesse post mortem. et tamen defunctis parentat, et quidem impensissimo officio pro moribus sepultorum, pro temporibus esculentorum, ut quos negat sentire quicquam etiam desiderare praesumat. at ego magis ridebo uulgus tunc, cum ipsos quoque defunctos atrocissime exurit, quos postmodum gulosissime nutrit, isdem ignibus et promerens et offendens. o pietatem de crudelitate ludentem! sacrificat an insultat, cum crematis cremat? plane cum uulgo interdum et sapientes sententiam suam iungunt. nihil esse post mortem Epicuri schola est. ait et Seneca omnia post mortem finiri, etiam ipsam. satis est autem, si non minor philosophia Pythagorae et Empedoclis et Platonici immortalem animam e contrario reclamant, immo adhuc proxime etiam in corpora remeabilem adfirmant. etsi non in eadem, etsi non in humana tantummodo, ut Euphorbus 15] cf. Seneca Troad. 897. INCIP DE CARNIS RESURRECTIONE MPF, De resorrectione carnis Buulgo 3 illam MF, illa P uulgo 5 aperit, sed uulgo 6 parentat scripgi: parentant PMF 7 sepultorum scripai: eorum PMF jeaculentorum PMF, sepultorum Btng (quam uariam lectionem ad eorura, non ad escnlentorum adacribere uoluisae puto Meanartiuin) 8 negat PMFnegant B praesumat PMF, praesumant B 9 tunc, cum ipsos quoque acripei: tunc quoque cum ipsos PMF 13 sententiam Lsnanij B, sententiam PMF 14 scola PMF 16 mimon P (corr. R) Empedodis et OMerua: empedocli sed PMF, Empedocli. sed et Urs 18 adhuc proxime cf. adhuc tunc p. -645, 20 adfirmant, etsi uulgo etsi PM, et F 19 Euphorbus R, euphorbius PMF in Pythagoram, Homerus in pauum, re(dire) censeantur, certe re-I cidiuatum animae corporalem pronuntiauerunt, tolerabilius mutata\' quam negata qualitate, pulsata saltem, licet non adita ueritate.Į ita saeculum resurrectionem mortuorum nec cum errat ignorat.

Si uero et apud deum aliqua secta est Epicureis magis adfinis quam prophetis, sciemus, quid audiant a Christo Saducaei. Christo enim seruabatur omnia retro occulta nudare, dubitata dirigere, praelibata supplere, praedicata repraesentare, mortuorum certe resurrectionem non modo per semetipsum uerum etiam in semetipso probare. nunc autem ad alios Saducaeos praeparamur, partiarios sententiae illorum: dimidiam agnoscunt resurrectionem, solius scilicet animae, ita aspernati carnem, sicut et ipsum dominum carnis. nulli denique alii salutem corporali substantiae inuident quam alterius diuinitatis haeretici. ideoque et Christum aliter disponere coacti, ne creatoris habeatur, in ipsa prius carne\' eius errauerunt, aut nullius ueritatis contendentes eam secundum Marcionem et Basiliden aut propriae qualitatis secun-I dum haereses Valentini et Appellen. atque ita sequitur, ut salutem eius substantiae excludant, cuius Christum consortem negant, certi illam summo praeiudicio resurrectionis instrue-I tam, si iam in Christo resurrexit caro. propterea et nos uolumen praemisimus \'de carne Cristi\', quo eam et solidam probamus aduersum phantasmatis uanitatem et humanam uindicamus aduersus qualitatis proprietatem, cuius condicio Christum et hominem et filium hominis inscripserit. carneum enim atque corporeum probantes eum, proinde et obducimus praescribendo nullum alium credendum deum praeter 6] cf, Matth. 22, 23-38. 1 re(dire) ceuseastnr Eng: recenseantur PMF recensaantur. certe uulgo 3 saltem Bmg: salute PMF adita FB, addita PM 18 W)- eabulum ita in libris mss. post illorum (11) tradittm huc trcmspotui 16 creatoris Bmg: creator carnis PMF 20 Lconsortem., negant B, negant PMF 22 resorrexit FGel: resurrezerit PM 24 uanitatem PM. natinitatem F aduersum =*= gegen; aduersus (35) =? angesichta 27 obducimus absolute positum = obsiegen cf. p. 404, 4 creatorem, dum talem ostendimus Christum, in quo dinosci. dinoscitur deus, qualis promittitur a creatore. obducti dehinc (et) de deo carnis auctore et de Christo carnis redemptore, iam et de - resurrectione carnis reuincentur. congruenter scilicet hoc ferme modo dicimus ineundam cam haereticis disceptatio* nem, - nam et ordo semper a principalibus deduci exposcit — ut de ipso prius constet, a quo dicatur dispositum esse quod quaeritur, atque adeo et haeretici ex conscientia infirmitatis numquam ordinare tractant. certi enim, quam laborant in alterius diuinitatis insinuatione aduersus deum mundi omnibus naturaliter notum de testimoniis operum, certe et in sacramentis priorem et in praedicationibus manifestiorem, sub obtentu quasi urgentioris causae, id est ipsius humanae salutis . ante omnia requirendae, a quaestionibus resurrectionis incipiunt, quia durius creditur resurrectio carnis quam una diuinitas; atque ita tractatum uiribus ordinis sui destitutum et scrupulis potius oneratum depretiantibus carnem paulatim ad alterius diuinitatis temperant sensum ex ipsa spei concussione et demutatione. deiectus enim unusquisque uel motus de gradu eius spei, quam susceperat apud creatorem, facile iam declinatur ad alterius spei auctorem, etiam ultro suspicandum. per diuersitatem enim promissionum diuersitas insinuatur deorum. sic multos inretitos uidemus, dum ante de resurrectione carnis eliduntur quam de unione diuinitatis. [elidunt] igitur quantum ad haereticos demonstrauimus, quo cunco occurrendum sit a nobis. et occursum est iam 800 quoque titulo: de deo quidem unico et Christo eius aduersus Marcionem, de carne uero domini etiam aduersus quatuor 2 -et d« icripsi: de PMF 4 cougruenter aoUicet hoc I,,: congrnter ecilieet. et boc Big, coogruenter scilicet et de deo carais auctore et de christo canle redemptore hoc PMF 6 partttfhesin imdicatti 8 quaelitor. atque nmlgo 9 laborant PMF, laborent B vulgo 17 deprètiantibna carnem JB, depreciatibus carnie PMF 18 ad alterins B, alterlui PMF 21 ultra F 24 elidunt aeclusi: (se> elidunt de la Oarda 26 occurrendum Gtl: dectutendam PMF iam Bmg: etiam PMF . haereses, ad hanc maxime quaestionem praestruendam; uti nunc de sola carnis resurrectione ita digerendum sit, tamquam penes nos quoque incerta, id est penes creatorem, — nam et multi rudes et plerique sua fide dubii et simplices plures, quos instrui dirigi muniri oportebit — quia et (ex) hoc latere unio diuinitatis defendetur. sicut enim negata carnis resurrectione concutitur, ita uindicata constabilitur. animae autem salutem credo retractatu carere. omnes enim fere haeretici eam, quoquo modo uolunt, tamen non negant. uiderit unus aliqui Lucanus nec huic quidem substantiae parcens, quam secundum Aristotelem dissoluens aliud quid pro ea subicit, tertium quiddam resurrecturus, neque anima neque caro, id est non homo, sed ursus forsitan, qua Lucanus. habet et iste a nobis plenissimum (de omni statu animae\' stilum. quam inprimis immortalem tuentes, solius carnis et defectionem agnoscimus et refectionem cum maxime adserimus, redactis in ordinarium materiae corpus si qua et alibi pro causarum incursione praestricta distulimus. nam ut quaedam praelibari sollemne est, ita et differri necesse est, dummodo et praelibata suppleantur suo corpore et dilata reddantur suo nomine.

Est quidem et de communibus sensibus sapere in dei rebus, sed in testimonium ueri, non in adiutorium falsi, quod sit secundum diuinam, non contra diuinam dispositionem. quaedam enim et natura nota sunt, ut immortalitas animae penes plures, ut deus noster penes omnes. utar ergo et 2 digerendum sit B, digerandum sit F, digeram PM 8 noe quoque incerta id est B, nos quoque incertam uel F, nos incertum dum sit quoque certum PM 3 parenthesin indicaui 4 caue mutes quid tn ordine uerborum. intellege enim: viele, sehr viele und fIOch mehr; cf. p. 31, 5. 6. (Etag) 5 ex add. Eng 6 defenditur F ■ 8 retractatus = Zweifel 9 quomodo P221 12 Ltertiumj quiddam B, quiddam PMF resurrecturua Gel: resuijecturum PMF 18 qua Gel: tamquam PMFB 14 stilum, quam uulgo 15 et defectionem Lagnoscimus et refectionemj B, et defectionem PMF 22 de communibus FR*, com- munibus P (tta mg.: alias de communibus) RlM (add. de s. u. m. 1) sententia Platonis alicuius pronuntiantis: omnis anima immortalis; utar et conscientia populi contestantis deum deorum; utar et reliquis communibus sensibus, qui deum iudicem praedicant: (deus uidet* et (deo commendo.. at cum aiunt: \'mortuum quod mortuum\' et (uiue dum uiuis* et (post mortem omnia finiuntur, etiam ipsa\', tunc meminero et cor uulgi cinerem a deo deputatum et ipsam sapientiam saeculi stultitiam pronuntiatam, tunc, si haereticus ad uulgi uitia uel saeculi ingenia confugerit, łdiscede,> dicam, ab ethnico, haerectice; etsi unum estis omnes, qui deum fingitis, dum hoc tamen in Christi nomine facis, dum Christianus tibi uideris, alius ab ethnico es; redde illi suos sensus, quia nec ille de tuis instruitur. quid caeco duci inniteris, si uides? quid uestiris a nudo, si Christum induisti? quid alieno uteris clipeo, si ab apostolo armatus es? ille potius a te discat carnis resurrectionem confiteri quam tu ab illo diffiteri; quia si et a Christianis negari eam oporteret, sufficeret illis de sua scientia, non de uulgi ignorantia instui. ad eo non erit Christianus qui eam negabit, quam confitentur Christiani, et his argumentis negabit, quibus utitur, non Christianus. aufer denique haereticis quae cum ethnicis sapiunt, ut de scripturis solis quaestiones suas sistant, et stare non poterunt. communes enim sensus simplicitas ipsa commendat et compassio sententiarum et familiaritas - opinionum. eoque fideliores existimantur, quia nuda et aperta et omnibus nota definiunt; ratio autem diuina in medulla est, non in superficie, et plerumque aemula manifestis. 1] cf. Plato Pliaedrus c. 24. 5] cf. Seneca Troad. 397. 6] cf. Ee. 44, 20. 7] cf. I Cor, 1, 20. 3, 19. 14] cf. Gal. 8, 27. Rom. 13, 14. 15] cf. Epli. 6. 13—18. 5 uiue dum Gel: aiuendum PMF, uiuum dum B, uiuidum Bmg 8 pronnntiatam. tunc uulgo haereticus PMF, et haereticua Gel 12 ab ethnico es B, ab ethnico PMF 13 si uidea B, si nideris PM (syll. ri eras.), si nidena F, si nidens <es) fort. 17 et a PMF, a Gel 20 utuntur non christiam C 21 aufer R3, aufers PMFB1 quae cum Gel: quaecunque PMF 25 fideliores FB3, fidelioribus PRt, fideliores»» M (es in ras.)

Itaque haeretici inde statim [incipiunt] praestruunt et inde dehinc interstruunt, u:nd. sciunt facile capi mentes, de communione fauorabili sensuum. an aliud prius uel magis audias ab haeretico quam ab ethnico? et non protinus et non ubique conuicium carnis, in originem, in materiam, in casum, in omnem exitum eius, inmundae a primordio ex faecibus terrae, inmundioris deinceps ex seminis sui limo. friuolae infirmae criminosae onerosae molestae et post totum ignobilitatis elogium caducae in originem, terram, et cadaueris nomen, et de isto quoque nomine periturae in nullum inde iam nomen, in omnis iam uocabuli mortem? \'hancne ergo,1 (ait) uir sapiens, (et uisui et contactui et recordatui tuo ereptam persuadere uis, quod se receptura quandoque sit in integrum de corrupto, in solidum de casso, in plenum de inanito; in aliquid omnino de nihilo, et utique rehibentibus eam ignibus et undis et aluis ferarum et rumis alitum et lactibus piscium et ipsorum temporum propria gola? adeone autem eadem sperabitur quae intercidit, ut claudus . et luscus [caecus] et leprosus et paralyticus reuertantur, ut redisse non libeat ad pristinum ? an integri, ut iterum talia pati timeant? quid tum de consequentiis carnis? rursusne omnia necessaria illi et inprimis pabula atque potacula? et pulmonibus halandum et intestinis aestuandum et pudendis non pudendum et omnibus membris laborandum P rursus ulcera et uulnera et febris et podagra ? et mors redoptanda? nimirum haec erunt nota carnis recuperandae. iterum cupere de ea 1 incipiunt seclust praestruunt et inde sortpsi: et inde praestruuntPMF . <tam) ab haeretico Ur* et non protinns om. Get 8 moleatae post onerosae admodum friget 12 ait addidi 13 persuadere Luis.. B, - persuadere PM, persuadeare F 15 redhibentibus R3 uulgo 16 eam ignibus GNB3, ea imaginibus PF, eam ipnibua (ex ea imaginibul) Jf aluia PFGR3, alius MRl 17 tactibus GNR3, iactibus PMFR1 ipsorum Ltemporyrrij JB, ipsorum PMF 18 ut B, et PMF 19 caecus setHusi: . luscus caecus PMF, luscus (at) caecus Gel 23 halandam Eng: natan- duin. PMF 25 febris Let podagra., B, feLris PMF podagra et nulgo euadere\'. et nos quidem haec aliquanto honestius pro stili pudore. ceterum quantum etiam spurciloquio liceat illorum. in congressibus experiri (est) tam ethnicorum quam haereticorum.\'

Igitur quoniam et rudes quique de communibus adhuc sensibus sapiunt et dubii et simplices per eosdem sensus denuo inquietantur et ubique in primis iste in nos aries temperatur, quo carnis condicio quassatur, necessario et a nobis carnis primum condicio munietur, uitupera.tione laudatione depulsa. ita nos rhetoricari quoque prouocant haeretici, sicut etiam philosophari. futtile et frioulu istud corpusculum, quod malum denique appellare non horrent, etsi angelorum fuisset operatio, ut Menandro et Marco placet, etsi ignei alicuius extructio aeque angeli, ut Appelles docet, sufficeret ad auctoritatem carnis secundae diuinitatis patrocinium. angelos post deum nouimus. iam nunc quisquis ille summus deus haeretici cuiusque est, non inmerito ab ipso quoque deducerem carnis dignitatem, a quo uoluntas producendae ei adfuisset utique enim prohibuisset fieri quam fieri scisset, si fieri noluisset. ita et secundum illos aeque caro dei res. nihil operis non est eius, qui passus est esse. bene autem, quod et plures et clariores quaeque doctrinae totam hominis figulationem deo nostro cedunt. quantus hic sit, satis nosti qui unicum credidisti. incipiat iam tibi caro placere, cuius artifex tantus est. (sed et mundus\', inquis, \'dei opus est, et tamen praeterit habitus huius mundi, apostolo quoque auctore, nec idcirco restitutio mundi praeiudicabitur, quia 26] I Cor. 7, 81. 1 aliquanto FR, aliquando P (eorr. R) M 8 experiri < (\'st) scnpsi: ezperiri PMF, experire Oehlerua 7 in primis R,. inprimis PMF, primus Oel 9 uituperationem landatione depellas Gel 11 etiam om. F fattile PM, et futile F 14 ignei alicuius <domini) fort. (cf. adu. omna haereees cap. 6) 21 non est eiue MF, non est eius est PJf1, non eiwq eetij3 22 et plures PMF, plures Gel clariores scripsi: duriorea PMNFB quaeque MF, queque (e pr. ex o) P, quoque R 27 praeiudicabitur FRS, praeiudicatur PM (add. bi s. u. m. I) Rl dei opus est. et utique si uniuersitas inreformabilis post decessum, quid portio\'? plane, si portio uniuersitati adaequatur. ad distantiam enim prouocamus: primo quidem, \'omnia* quod sermone dei facta sunt [et sine illo nihil, caro autem et sermone dei constitit propter formam, ne quid sine sermone (fieret) - faciamus enim hominem ante praemisit - et amplius manu propter praelationem, ne uniuersitati compararetur: et finxit, inquit, deus hominem. magnae sine dubio differentiae ratio, pro condicione scilicet rerum. minora enim quae fiebant eo, cui fiebant, si quidem homini fiebant, cui mox a deo addicta sunt. merito igitur, ut famula, iussu et imperio et sola uocali potestate uniuersa processerant, contra homo, ut dominus eorum, in hoc ab ipso deo extructus est. [ut dominus esse possit, dum fit a domino.J hominem autem memento carnem proprie dici, quae prior uocabulum hominis occupauit: et finxit deus hominem, limum de terra, - iam homo, qui adhuc limus — et insufflauit lauit in faciem eius flatum uitae, et factus est homo, id est limus, in animam uiuam, et posuit deus hominem, quem finxit, in paradiso. adeo homo figmentum primo, dehinc totus. hoc eo commendarim, uti quicquid omnino homini a deo prospectum atque promissum est non soli animae uerum et carni scias debitum, ut] si non ex consortio generis, certe uel ex priuilegio nominis. 4] cf. Ioh. 1, 3. 6] Gen. 1, 26. 8] Gen. 1, 27. 16] Gen. 2, 7. 19] Gen. 2, 8. 1 sibi P (corr. Ii) 2 adaequaretur fort. 3 primo quidem cf. p. 33,1: persequar itaque propositum sqq. omnia = uniuersa cf. I. 2. 7. 12. omnia quod F, quod omnia MP uulgo 4 et sine illo nihil seclusi: pror- SUS enim obscurant haec uerba antithueoB perspicuitatem 4 nihil. caro uulgo 5 constetit C sermone. faciamus uulgo 6 fieret addidi 8 inquit, deus hominem Gel: deus hominem inquit PMF intellego: ratio (scil. qua facta sunt et caro et reliqua) magnae (scil. est) differentiae 10 siquidem u/ulgo 14 ut dominus-a domino seclusi (in hoc intellege: ut dominus esse possit) possit PMF, posset Oel 17 parenthesin indicaui 23 suas M ut seclusi