Si hunc articulum quaestionibus scripturae ueteris 
 non expediam, de nouo testamento sumam confirmationem 
 nostrae interpretationis, ne quodcumque in filium reputo, in 
 patrem proinde defendas. ecce enim et in euangeliis et in 
 apostolis uisibilem et inuisibilem deum deprehendo sub manifesta 
 et personali distinctione condicionis utriusque. exclamat 
 quodammodo Iohannes: deum nemo uidit umquam, utique 
 nec retro; ademit enim temporis quaestionem dicendo deum 
 numquam uisum. confirmat et apostolus de deo: quem 
 nemo uidit hominum, sed nec uidere potest, scilicet 
 quia morietur qui uidebit. idem ipsi apostoli et uidisse se 
 Christum et contrectasse testantur. porro si ipse est Christus 
 et pater et filius, quomodo et uisus est et inuisus? ad hanc 
 diuersitatem uisi et inuisi in unum conferendam quis ex 
 diuerso non argumentabitur recte utrumque dictum, uisibilem 
 quidem in carne, inuisibilem uero ante carnem, ut idem sit 
 pater inuisibilis ante carnem qui et filius uisibilis in carne?

 1] Thren. 4, 20. 5] I Cor. 11, 8. 13] Ioh. 1, 18. 15] I Tim. 
 6, 16. 17] cf. Ei. 33, 20. cf. I Ioh. 1,1. 

 I spiritus (gettetiuum intellege) eius persona scripsi (cf. adu. ltIarc. 
 III, 6): BpirituB personae eius PMF 2 persona paterni spiritus scripsi: 
 personae paternae spiritus PMF 3 cuius spiritus Urs: spiritus cuius 
 PMF persona PMF . personae Iun, quem sequitur Oehlerus eius 
 PMF, eum Urs, quem sequuntur Rigaltius et Oehlerus 4 mira res Ura: 
 mirarer PMF 5 eius P, eius Xpi FM (eras. Xpi m. 1) 7 scripturae 
 ueteris <quantum potuimus solutis) fort . 14 deum Pam: dominum PMF 
 15 nisum om. P (add. R in mg. ex Hirsaugiensi) 16 uidere Pam: 
 uidt-ri PMF 18 ipse om. F est Christus et Pam: est et Christus 
 PM (prob. Eng), est et Christus et F 19 Christus, pater et filius, 
 quomodo Eng et uisus F, uisus PM 23 qui PF, quia M 
 
 
 atquin si idem ante carnem inuisibilis, quomodo uisus etiam 
 retro inuenitur ante carnem? aeque si idem post carnem uisibilis, 
 quomodo et nunc inuisibilis pronuntiatur ab apostolis. 
 nisi quia alius, quem, et retro uisum in aenigmate, plenius 
 uisibilem caro effecit, sermo scilicet, qui et caro factus est. 
 alius, quem numquam quisquam uidit, [nisi] pater scilicet, 
 cuius est sermo? denique inspiciamus, quem apostoli uiderint. 
 quod uidimus, inquit Iohannes, quod audiuimus, oculis 
 nostris uidimus, et manus nostrae contrectauerunt 
 de sermone uitae. sermo enim uitae caro factus est. 
 auditus et uisus et contrectatus, quia caro, qui ante carnem 
 sermo tantum, in primordio apud deum patrem, non (deus) 
 pater. [apud sermonem] nam etsi deus sermo, sed, quia es 
 deo deus, apud deum, quia cum patre, apud patrem. et 
 uidimus gloriam eius, tamquam unigeniti a patre. 
 utique filii, scilicet uisibilis, glorificati a patre inuisibili. et 
 ideo, quoniam sermonem dei deum dixerat, ne adiuuaret 
 aduersariorum praesumptionem, quasi patrem ipsum uidisset. 
 ad distinguendum inter inuisibilem patrem et filium uisibilem 
 superdicit ex abundanti: deum nemo uidit umquam. quem 
 deum? sermonem? atquin: uidimus et audiuimus et 
 contrectauimus de sermone uitae praedictum est. sed 
 quem deum? scilicet patrem, apud quem deus erat sermo. 
 unigenitus filius, qui sinum patris ipse disseruit.

 8] I loh. 1, 1. 12] cf. Ioh. 1, 1. 14] Ioh. 1, 14. 20] I Ioh. 
 4. 12. 24] Ioh. 1, 18. 

 4 quem .. uiaum Urs: qui.. uisus PMF uisibilem plenius F 6 nisi 
 seclusi 10 est scripsi: et PMF; intcllege: sermo vitae is sermo est. 
 qui caro est factus 11 qui ante carnem sermo tantum in primordio 
 uulgo 12 sermo tantum: scilicet nondum sermo uitae deus nddidi 
 13 apad sermonem seclusi: redarguitur enim adueimsarius dicens sermonem 
 ipsum esse deum patrem, ut docent quae sequuntur . quia ex 
 deo deus, apud deum scripsi: apud deum, quia ex deo deus PMF 17 ne R3. 
 ut PMFR1 20 superadicit susp. Eng 21 et contrectauimus om. F 
 22 nitae om. F 23 deus erat PMF, deum erat Urs 24 unigenitus 
 <scilicet) Urs qui sinum patris MF (cf. 238, 6): qui est in sinu patris 
 P, qui esse in sinu patris Oehltrus . 
 
 
 ipse et auditus et uisus et, ne phantasma crederetur, etiam 
 contrectatus. hunc et Paulus conspexit, nec tamen patrem 
 uidit. nonne, inquit, uidi Iesum? Christum autem (si) et 
 ipse deum cognominauit: quorum patres, et ex quibus 
 Christus secundum carnem, qui est super omnia 
 deus benedictus in aeuum, ostendit et ipse uisibilem 
 deum filium, id est sermonem dei, quia qui caro factus est 
 Christus dictus est. de patre autem ad Timotheum: que m 
 nemo uidit hominum, sed nec uidere potest, exaggerans 
 amplius: qui solus habet inmortalitatem et 
 lucem habitat inaccessibilem, de quo et supra dixerat: 
 regi autem saeculorum, inmortali, inuisibili, soli 
 deo, ut et contraria ipsi filio adscriberemus, mortalitatem, 
 accessibilitatem, quem mortuum contestatur secundum scripturas 
 et a se nouissime uisum, per accessibilem utique lucem, 
 quamquam et illam neque ipse sine periculo luminis expertus 
 est, neque Petrus et Iohannes et Iacobus sine rationis, [et 
 amentia, qui] credo, morituri ibidem, si non passuri filii 
 gloriam, sed patrem uidissent. deum enim nemo uidebit 
 et uiuet. si haec ita sunt, constat eum semper uisum ab 
 initio, qui uisus fuerit in fine, et eum nec in fine uisum, 
 qui nec ab initio fuit uisus, et ita duos esse uisum et

 3] I Cor. 9. 1. \' 4] Rom. 9, 5. 8] I Tim. 6, 16. 12] I Tiin 
 1. 17. 14] cf. I Cor. 15, 3. 8. 19] Exod. 33, 20. 

 1 ipse et P, et MF 3 si addidi 4 ipse MF, ipsum P deum 
 Gel: dominum PMF 5 super F, per PM 6 aeuum. ostendit uulgo 
 7 deum MF, domini P, dei Pam quia qui PM, qui quia F 15 et 
 a se MR3 ut a se PFR1 16 neque ipse R3, neque et ipse PMFRI 
 17 et iohannes PM, neque iohannea F rationis R3 (scil. periculo): 
 ratione PMFR1 et amentia qui seclusi (postquam rationis in ratione 
 deprauaium erat, superscripsit huic uocabulo aliquis amentia, quod deinde 
 inter uerba irrepsit) . 18 uerba: credo morituri ibidem, quae in libris mas. 
 paulo infra post patrem uidissent leguntur htl-c transtuli. claudicantem 
 periodum ut sanaret, idem ille corrector addidit quod seclusi qui, Eng 
 ordinem traditum uerborum defendens sic uult rescribi: qui si—uidissent 
 <es5ent,> credo, mortui ibidem 
 
 
 inuisum. filius ergo uisus est semper, et filius conuersatus est 
 semper, et filius operatus est semper, ex auctoritate patris 
 et uoluntate, quia filius nihil a semetipso potest 
 facere, nisi uiderit patrem facientem, in sensu scilicet 
 facientem. pater enim sensu agit, filius, qui in patris sensu 
 est, uidens pei-ficit. sic omnia per filium facta sunt et sine 
 illo factum est nihil.