<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:py="http://codespeak.net/lxml/objectify/pytype" py:pytype="TREE"><text><body><div type="edition" n="urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa004.opp-lat1" xml:lang="lat"><div type="textpart" subtype="chapter" n="19"><p> Sed et ad originale instrumentum Moysi provocabo, unde et
diversa pars suspiciones suas ingratis fulcire conatur, ne scilicet
non inde instrui videretur unde oportet. Itaque occasiones sibi
sumpsit quorundam verborum, ut haereticis fere mos est simplicia
quaeque torquere. Nam et ipsum principium, in quo deus fecit et
caelum et terram, aliquid volunt fuisse quasi substantivum et corpulentum,
quod in materiam interpretari possit. Nos autem unicuique
vocabulo proprietatem suam vindicamus, principium initium
esse, et competisse ita poni rebus incipientibus fieri. Nihil enim
quod fieri habet sine initio esse, quin initium sit illi ipsum dum
incipit fieri; ita principium sive initium inceptionis esse verbum,
non alicuius substantiae nomen. Iam nunc si principalia dei opera
caelum et terra sunt, quae ante omnia deus fecit suorum esse
proprie principium, quae priora sunt facta, merito sic praefatur
<bibl n="Gen. I, 1."/> scriptura, In principio fecit deus caelum et terram, quemadmodum
dixisset, In finem deus fecit caelum et terram, si post universe
fecisset. Aut si principium aliqua substantia est, erit et finis aliqua
materia. Plane licebit etiam substantivum aliquid principium esse alii
rei, quae ex ipso sit futura, ut argilla principium testae, ut semen
principium herbae. Sed cum ita utimur vocabulo principii, quasi
originis, non quasi ordinis nomine, adicimus et mentionem ipsius
rei specialiter quam volumus principium alterius rei. De cetero si
sic ponamus, verbi gratia, In principio fecit figulus pelvim vel
urnam, iam non materiam significabit principium, non enim argillam
nominavi principium, sed ordinem operis, quia figulus ante
cetera primum pelvim et urnam fecit, exinde facturus et cetera; ad
ordinationem operum principii vocabulum pertinebit, non ad originem
substantiarum. Possum et aliter principium interpretari,
non ab re tamen; nam et in Graeco principii vocabulum, quod
est APXH, non tantum ordinativum, sed et potestativum capit
<pb xml:id="v.2.p.357"/>

principatum, unde et Archontes dicunt principes et magistratus.
Ergo secundum hanc quoque significationem principium pro principatu
et potestate sumetur. In principatu enim et in potestate
deus fecit caelum et terram.</p></div><div type="textpart" subtype="chapter" n="20"><p>Sed ut nihil aliud significet Graeca vox quam principium, et 
principium nihil aliud capiat quam initium, habemus etiam illam
initium agnoscere quae dicit, Dominus condidit me in opera sua. <bibl n="Prov. VIII, 22."/>
Si enim per sophiam dei omnia facta sunt, et caelum ergo et
terram deus faciens in principio, id est initio, in sophia sua fecit.
Denique si principium materiam significaret, non ita scriptura instruxisset:
In principio deus fecit, sed Ex principio; non enim in
materia, sed ex materia fecisset. De sophia autem potuit dici In
principio. In sophia enim primo fecit, in qua cogitando et disponendo
iam fecerat, quoniam et si ex materia facturus fuisset, ante
in sophia cogitando et disponendo iam fecerat, quoniam erat
initium viarum, quia cogitatio et dispositio prima sophiae fit operatio,
de cogitatu viam operibus instituens. Hanc et inde auctoritatem
scripturae mihi vindico, quod et deus qui fecit et ea quae
fecit ostendens unde fecerit non proinde testatur. Nam cum in
omni operatione tria sint principalia, qui facit, et quod fit, et ex
quo fit, tria nomina sunt edenda in legitima operis enarratione,
persona factoris, species facti, forma materiae. Si materia non
edetur, ubi et opera et operae operator eduntur, apparet ex nihilo
eum operatum. Proinde enim ederetur ex quo, si ex aliquo fuisset
operatus. Denique evangelium ut supplementum instrumenti
veteris adhibebo, in quo vel eo magis debuerat ostendi deus ex
aliqua materia universa fecisse, quo illic etiam per quem omnia
fecerit revelatur. In principio erat sermo; in quo principio scilicet <bibl n="Io. I, 1. 3."/>
deus fecit caelum et terram. Et sermo erat apud deum, et deus
erat sermo. Omnia per illum facta sunt, et sine illo factum est
nihil. Cum igitur et hic manifestetur et factor, id est deus, et
facta, id est omnia, et per quem, id est sermo, nonne et unde
omnia facta essent a deo per sermonem exegisset ordo profiteri,
<pb xml:id="v.2.p.358"/>

si ex aliquo facta essent? Ita quod non fuit, non potuit scriptura
profiteri, et non profitendo satis probavit non fuisse, quia profiteretur,
si fuisset.</p></div><div type="textpart" subtype="chapter" n="21"><p> Ergo, inquis, si tu ideo praeiudicas ex nihilo facta omnia
quia non sit manifeste relatum de materia praecedenti factum quid,
vide ne diversa pars ideo contendat ex materia omnia facta, quia
proinde non aperte significatum sit ex nihilo quid factum. Plane
retorqueri quaedam facile possunt, non statim et ex aequo admitti,
ubi diversitas causae est. Dico enim, etsi non aperte scriptura
pronuntiavit ex nihilo facta omnia, sicut nec ex materia, non tantam
fuisse necessitatem aperte significandi de nihilo facta omnia,
quanta esset, si ex materia facta fuissent, quoniam, quod fit ex
nihilo, eo ipso, dum non ostenditur ex aliquo factum, manifestatur
ex nihilo factum, et non periclitatur ne ex aliquo factum existimetur,
quando non demonstretur ex quo sit factum. Quod autem ex
aliquo fit. nisi hoc ipsum aperte declaratur, ex aliquo factum,
illud, dum ex quo factum sit ostenditur, periclitabitur primo
videri ex nihilo factum, quia non editur ex quo sit factum, debinc,
etsi ea sit condicione ut omnino possit videri ex aliquo,
proinde periclitabitur ex alio longe factum videri quam ex quo factum
est, dum non proponitur unde sit factum. Ita si ex nihilo
deus cuncta fecisse non potuit, scriptura non adiecisset illum
ex nihilo fecisse. Ex materia eum fecisse omni modo debuit edixisse,
si et ex materia fecisset; quia illud in totum habebat intellegi,
et si non significaretur, at istud in dubio, nisi significaretur.</p></div></div></body></text></TEI>