Quin ergo ad humaniorem aliquanto conuertimur | opinionem, quae de communi omnium sensu et simplici coniectura deducta uideatur? nam et Varro meminit eius, credi- | tam praeterea dicens elementorum diuinitatem, quod nihil omnino sine suffragio illorum gigni ali prouehi possit ad uitae humanae et terrae sationem, quando ne ipsa quidem corpora aut animas sufficere licuisset sine elementorum temperamento, quo habitatio ista mundi II circulorum condicionibus foederata praestatur, nisi quod hominum incolatui denegauit enormitas frigoris aut caoris, proptereaque deos credi solem, qui dies de suo cumulet, fruges caloribus expediat et annum 1 faciem fort. 4 morositatis Goth, curiositatis fort. 5 dum totum Goth: ... totum Goth* 6 turpiter Goth: ...... r A 7 inquit Goth: inquis A perspiciebus caelum Rig 8 philosophos Oehlerus: ........ s A, philosophis Goth 10 in res naturae Goth: ....... turae A, ..... naturae Goth* 11 laborandum scripsi: ....... dum A, ..... ndum Goth*, currendum Goth, suum studium Oehlerus 12 conuertimur Goth: con ...... ur A, con ..... mur Goth*, conducimur Hild 13 coniectura Goth: ........ A, con ...... Goth* (cf. errata), .... ura Hild, cognitione Priorius 14 sq. creditam praeterea Goth 16 sine sufFragio Goth 17 uite humana A et terrae sationem Goth: ......... onem A, conseruationem Hartelius 18 animas Goth: anima A 20 nisi quod hominum Goth: ................A, nisi qu. d Goth*, n .............. Bal*, Hild*, sine quo hominum Hartelius 21 caloris, proptereaque Oehlerus: ca ................ A, caloris ......... Hild*, caloris aestiuitas: ideo Goth, caloris. itaque Rig, caloris zonas duas: ita fort. 22 dies scripsi: diei A caloribus expediat et Goth: calor........... A, caloribus . p ....... Goth*, caloribus ....... Bal*, Hild, caloribus maturet Oehlerus stationibus seruet: lunam, solacium noctium, patrocinium Lmen]lsum gubernaculis: item sidera, signacula quaedam temporum ad ru notandorum: ipsum denique caelum, sub quo omnia, terram, super quam omnia, et quicquid illorum inter se ad commoda humana conspirat. nec tantum beneficiis fidem diuinitatis elementis conuenire, sed etiam de diuersis quae tamquam de ira et offensa eorum incidere soleant, ut fulmina, ut grandines, ut ardores, ut aurae pestilentes, item diluuia, item hiatus motusque terrarum, et iure credi deos quorum natura honoranda sit in secundis, metuenda sit in aduersis, domina scilicet iuuandi et nocendi. porro si ita sentiuntur in ciuium conuersatione, non perinde rebus ipsis quibus iuuantur siue laeduntur aut gratias referunt aut querellas intendunt, sed his sub quorum ui et potestate operatio rerum decurrit. nam in uoluptatibus quoque non tibiae aut citharae coronam ad praemium adiudicatis, sed artilfici qui tibiam et citharam suauitatis temperet ui. aeque cum quis ualetudine male est, non lanis nec antidotis aut malagmatibus ipsis graltiam meministis, sed medicis, quorum opera atque prudentia remedia proueniunt. item in aduersis qui ferro sauciantur, non gladium. ipsum aut lanceam accusant, sed hostem uel latronem, et quos tecta lopprimunt, non tegulas aut imbrices arguunt, sed uetustatem, sicut et naufragi | non 1 mensum Goth (item stellas, quae curant) gubernaculis Hartelius 3 rurationem Merkelius: mutationem A 4 terram Rig: in terra A 7 incidere Big: inc .... A, inc ..... Goth*, incusari Goth 11 ista Goth 12 ciuium Oehlerus: 0 ... A, c ..... Bal*, Hild*, ..... Goth*, aetatis Goth, omni fort. 13 siue A laeduntur Goth 14 quor .. Hild* ui Hild: ..... A, ... Goth*, .. Hild*, ducatu Goth, uelle fort., iussu Hartelius 15 et in Goth quoque Goth: q A, uestris Big 16 cytharae A sed artifici Goth 17 quis ualetudine Goth: ...... tudine A, quis .... tudine Goth*, ........ tudine Hild* 18 malagmatis Goth 19 ipsis gratiam Goth 20 prudentia remedia Goth: prudentia ..... dia A, prudentia .... dia Goth* 21 non gladium Goth lanceam Goth: lanciem A 22 quos tecta opprimunt non tegulas Big: quos .......... ... tegulas A, quos ............... tegulas Goth*, Hild*, quos casus subitus obtriuit, non tegulas Goth 23 naufragi non petrae sed (in erratis et) Goth: nau ........... et A, naufragi ... petris et Bal*, nau.............. et Hild*, naufragi non petris et Big petrae et fluctibus imputant, sed procellae. merito. certum enim est, quodcunque fit, ei adscribendum, non per quod fit, sed a quo fit, quia is est caput facti qui et ut fiat et per quid fiat instituit (et sunt in omnibus rebus tres tituli isti: quod est, per quod est et a quo est), quia prius est qui quid uelit fieri et per quod possit inueniri. et ita recte in ceteris agitis aucto considerantes, at in physicis contra naturam regula uestra, qua in ceteris | sapientiam iudicatis, auferendo summum gradum auctoris, et quae fiunt | non a quo fieri **. ita credere contingit elementorum potestates et arbitria | esse quae sunt seruitutes et officia. non in ista inuestigatione alicuius | artificis intus et domini * seruitutes autem ostendimus \' elementorum ipsis ex operis eorum quas facis potestates? sed dei non seruiunt; ea igitur Ilquae seruiunt dei non sunt. aut doceant uulgo fieri, ut de licentia passiuitatis | libertas approbetur, de libertate dominatio, de dominatione diuinitas intelegatur. nam si omnia haec super nos certis curriculis, legitimis decursbus, propriis spatiis, aequis uicibus sub legis instar constituta uoluendis temporibus et exercendis temporum ducatibus occurrere meminerunt, | num non ex ipsa 2 quodcunque fit ei Hild: quodcu........ A, quodcumque praesto est Goth, quodcunque est, ei Big, quodcunque sit ei Bal 5 est qui quid Rig: esse quid quid A, esse quid quod Goth 6 per addidi quo Oehlerus, a quo Hartelius 8 et regulam uestram fort. sapienter fort. 9 fiunt Goth fieri A, fieri considerando Oehlerus, fiant eruitis Hartelius 10 arbitria Goth: ar.... ia A, ar...... Goth*, ar..... a Bal*, ar ... ria Hild* officia nobis in Hartelius in] enim Goth 12 alicuius Goth: ali ... s A, ali..... us Goth*, ali ... ius Hild* lacunam signaui: arbitrium agnoscimus uel similia desideramus seruitutes Goth: seruitutis A autem] etiam Goth, artem Oehlerus 12 ostendimus Goth: non tendimus A, contendimus Hartelius 13 ipsis ex scripsi: ...... A, certis ex Goth potestates Goth: potestatis A interrogationis signum tollit Hcvrtelius quae Goth 15 passiuitatis libertas Goth: passiuita ...... rtas A, passiuita ...... ertas Bal*, Hild* 16 de posterius] *de A diuinitas intellegatur Goth: diuini ....... legatur A, diuini...... ellegatur Bal*, Hild* 18 decursibus Goth 19 uoluendis temporibus Goth: uol ....... emporibus A, uol ..... s temporibus Goth* 20 concurrere fort. num non ex ipsa Goth: ........ psa A, ...... ex ipsa Goth* obseruatione condicionum suarum et fide operum et instantia curriculorum et cura demutationum et memoria reciprocationum, aliquam dominationem sibi praeesse persuadeant uobis, cui apparere uideatur uniuersa negotiatio mundialis perueniens ad humani generis utilitatem et laesionem? non enim potes dicere ea sibi agere ista ac sibi curare II nec quicquam hominum causa disponere, cum propterea defendas ele diuinitatem quod ab illis aut iuuari te aut laedi sentias. nam si sibi praestant, nihil eis debes.