Et quonam usque deos edam , quia disserendum quales 
 deos receperitis? quantum uobis erubes cendum ? rideam 
 uanitatem an exprobrem caecitatem, est admodum incertum . 
 nam quot deos et quos utique producam? maiores an et 
 mi nores? | uet eres an et nouicios? mares an et feminas? caelibes 
 an et le cto iunctos ? artifices an et inertes? rusticos 
 an et urbanos? ciues an et pe regrinos ? tot enim familiae, 
 tot nationes census bona fide quaerunt, II ut dispici et distingui 
 describique non possint. at quanto diffusa res est, tanto 
 substringenda nobis erit, et ideo, qui in ista specie unum 
 tuemur propositum demonstrandi illos omnes homines fuisse 
 (non quidem ut cognoscatis, nam quasi obliti agitis), conpendium 
 ab ipsa dispiciendi ratione sumamus, originem generis 
 illorum retractando. origo enim una totius posteritatis. 
 ea origo deorum uestrorum Saturno, ut opinor, signatur. neque 
 enim si Var ro antiquissimos deos Iouem, Iunonem et Mineruam 
 refert, nobis excidisse, debet omnem patrem filiis

 1 Iuuenta Oehlerus: .. uentam A, Iuuentam Goth uirorum Goth: 
 uiuorum A 2 si de Oehlerus: et de Goth 3 dotibus Goth: totibus A 
 ordinati scripsi: ordinata A lacunam signaui: intercidit aliorum deorum 
 nuptialium mentio proh pudor Goth: .... dor A, sed sunt proh 
 pudor Oehlerus 4 dea Pertunda Rig: adeuertundę A, et Deuertunda 
 Goth Prema mater scripsi: praemat A, Prema Goth iam scripsi: 
 .... A, dea et Perfica Oehlerus, humano pudori Hauercampius 5 luctantibus 
 Goth: luptantibus A interueniat Goth 6 ipsi Oehlerus, nisi 
 Goth 7 quonam Goth: qm A edam Oehlerus: ..... A, recensemus 
 Goth, dicam fort . 8 erubescendum Goth 9 incertum Goth 10 minores? 
 ueteres Goth 12 lecto iunctos Oehlerus: legibus iunctos Goth 
 13 peregrinos Goth 15 at Oehlerus: ut A 16 substrigenda A 
 18 cognoscatis (sed ut recognoscatis) M. Klussmannus obliti Oehlerus: 
 oblita A conpendium Oehlerus: conpendio A (et Klussmannus) 19 ratione 
 sumamus Oehlerus: ratione summa A, ratione (reccdamus). summam 
 M. Klussmannus .20 una addidi 23 excidisse Goth 
 

 antiquiorem, tam Saturnum Ioue qua m Cae lum Saturno; de 
 Caelo enim et Terra Saturnus. et tamen Caeli et Terr ae 
 originem omitto. erant undeunde, caelibes diu et orbi, ante- — 
 quam mariti et pa rentes. longo scilicet aeuo crescendum 
 illis fuit ad tantam procer itatem , denique simul coepit et 
 Caelo uox insolescere et ubera Terrae lapillis cere ; ! faciunt 
 nuptias inter se. credo, aut Caelum descendit ad sponsam, 
 a ut Terra ascendit ad sponsum. concepit tamen Terra de 
 Caelo et peper it il la | θεὸς ἀθέως Saturnum, mira ratione. 
 neutri parentum similis. sed et pepere rit, certe ante Saturnum 
 neminem procreauerunt nec nisi unam postea, Opem; 
 exinde de subole cessatum est. nam Saturnus quidem Cealu m 
 castra uit dormientem. legimus Caelum genere masculino. 
 ceterum quomodo pater nisi masculinus? sed et unde castrandum? 
 falx illi. hoc s cilicet aeuo ? nondum enim Vulcanus 
 artifex ferri. Terra uero orbata distulit , etsi adhuc 
 iuuenili aetate, alii nubere. sed nec habebat Cael um alium. 
 quid tamen, nisi illam Mare amplectitur? sed olet salsuginem; 
 dulcibus est II aquis assueta. ita Saturnus unicus 
 masculus Caeli atque Terrae. sed ipse pubescens | sorori suae 
 iungitur. nondum leges quae incesta prohiberent nec quae 
 parricidium plecterent. itaque filios uirili sexu deuorabat; 
 melius ipse quam lupi, si exponeret. timebat scilicet, ne quis 
 illorum de paterna falce didicisset. nato mox et abalienato 
 Ioue saxum infantis ementiti de glutiuit. hoc ingenio diu

 1 quam Caelum Goth 2 *enim A 3 undeunde Oehlerus: unde A 
 5 proceritatem Goth 6 lapilliscere Goth 8 aut Terra Rig: aut sponsa 
 Goth concaepit A 9 peperit illa 9EOs d6iws scripsi: peper .... lathos 
 athos A, peperit illa Athos: Athos Goth, peperit illa acto anno Oehlerus, 
 peperit illa a0eos aOao Hartelius ratione. neutri scripsi: ratione utri A, 
 satio neutri Hartelius 10 pepererit Goth: peperit Rig, utut peperit fort . 
 11 nec add. Oehlerus postea Goth 12 Caelum castrauit Goth 14 quomodo 
 Goth 15 falx Goth: fax A scilicet aeuo Oehlerus: .. 1 ..... 
 Goth*, scin ....... Hild*, sed unde Goth 16 uiro Hartelius distulit 
 Goth 17 Caelum alium. quid Oehlerus: Caelum alium Goth, Caelum 
 alium. cui fort . 19 dulcibus est Oehlerus: marinis Goth, caeli est fort . 
 20 sorori Goth: sororis A 21 incesta Goth: ingesta A 25 infantem 
 ementitum fort 
 
 
 securus tandem filio quem non digesserat in te nebris adulto 
 oppressus regnoque priuatus est. hunc uobis patriar cham | 
 deorum Caelum et Terra poetis obstetricantibus procreauerunt. 
 sed eleganter quidam sibi uidentur physiologice per allegoricam 
 | argu mentationem de Saturno interpretari tempus esse 
 et ideo Caelum et Terr am parentes ut et ipsos origini nullos, 
 et ideo falcatum quia tempore | omnia di rimantur, et ideo 
 uoratorem suorum quod omnia ex se edita in se i psum consumat. 
 nominis quoque testimonium compellant: Κρό νον dict 
 um Graece ut χρόνον . aeque Latini uocabuli a sationibus 
 rationem deducunt qui eum procreatorem coniectantur, per 
 eum seminalia caeli in terram deferri. Opem adiungunt, 
 quod opem uiuendi semina confe rant, tum et quod opere semina 
 euadant. quae, oro, huius translatio nem pe | uelim ex ponas. 
 aut Saturnus fuit, aut tempus. quomodo Saturnus, 
 si tem pus? si ille, quomodo tempus? utrumque enim non 
 potes corporale in eo existimare , quid autem prohibuit 
 tempus coli in sua qualitate? quid corpu s hominis aut fabulam 
 hominis in sua specie, non in tempo re | coli ? quid sibi 
 uult intellectio ista, nisi foedas materias mentitis argumentationibus 
 colorare? Saturnum neque ideo, quia dicis hominem, 

 1 in tenebris Goth 2 patriarcham Goth 3 obsetricantibus A 4 sed 
 Goth physiologi*ce A, physiologi esse Goth 5 argumentationem Goth 
 interprętari A, interpretati Goth 6 et Terram Goth ut ipsos fort . origine 
 Goth originis nullius fort . 7 omnia dirimantur Goth 8 in se ipsum 
 Rig: in semet ipsum Goth 9 compellant Rig: compellent A, compellunt 
 Goth Kpovov dictum Oehlerus: chro ..... um A, Chronium enim dictum 
 Goth, Chronium dictum Rig 10 grece A chronon A 11 deducunt Goth 
 12 celi A in terram Goth 13 conferant, tum et Goth: confe ....... A, 
 confe ...... et Goth* 14 oro] ratio Hartelius huius] seminis fort . trans- 
 latione A, translatio(nis) Hartelius translatio nempe uelim exponas Crotfi 
 16 si tempus? si ille Oehlerus: .... & A, .......... Goth*, si tempus? 
 si Saturnus Goth 17 existimare Goth: uno existimare Oehlerus, mare manu 
 nouicia exaratum est supra apices ueteres obscuratos A 18 quid corpus 
 Goth: ........ eius Goth*, ....... s Goth* in notis, temporalis Hild*, 
 ... falęius A, non fa(bu)la eius Hartelius fabula Hartelius 19 tempore 
 coli Oehlerus: tempo ....... A, tempore colere Goth, tempore proditi 
 Hartelius 21 collorare A quia dicis hominem, uis tempus Oehlerus: 
 quod hominis corpus Goth, qui .. d .......... Goth*, Hild*, qui. 
 d .............. BaZ* 
 
 
 uis tempus, aut dum eum tempus facis, iam nec hominem 
 uis fuisse. plane uester deus, om Saturnus in terris humanae 
 qualitatis apud ueteres memorias recensetur. potest 
 incorporaliter fingi quoduis quo d non fu erit omnino, uacat 
 fingendi locus ubi ueritas est. cum autem Saturnum constat 
 uixisse, frustra demutatis; non conceditur uobis quem non 
 negabitis fuisse hominem, qui neque deus neque tempus defendi 
 potest. exstat apud lit te ras uestras usquequaque Saturni 
 census. legimus apud Cassium Seueru m , apud Cornelios 
 Nepotem et Tacitum, apud Graecos quoque Diodoru m , 
 quiue alii antiquitatum canos collegerunt. nec fideliora uestigia 
 e ius | quam in ipsa Italia signata sunt. nam post plurimas 
 terras et Attica hospitia Italiae uel, ut tunc uocabatur, Oenotriae 
 consedit, e xceptu \'s ab Iano siue Iane, ut Salii uocant. 
 mons quem coluerat, Satu rnius dictus, urbs quam depalauerat, 
 Saturnia usque nunc est; tota d enique Italia de Saturno 
 uocabatur. tali teste terra, quae nunc d ominatur orbi, 
 etiamsi de origine Saturni dubitatur, de actu tamen constat 
 hominem illum fuisse. ita si homo Saturnus, procul dubio de 
 homine , immo quia homo, non utique de Caelo atque Terra, 
 sed cui parentes ignoti , quibusdam facile fuit illum eorum 
 filium dici, quorum poss unt omnes uideri. quis enim non 
 caelum ac terram patrem ac matrem uenerat ionis gra tia | appellet? 
 an de consuetudine humana, qua ignoti quiq ue ex

 2 fuisse. plane uester deus Goth: fuisse. pla ........ s Goth*, fuisse 
 ....... s Bal*, Hild* 3 ueteres memorias Goth 4 quod non fuerit 
 omnino Goth 7 fuisse (negare fuisse) Hartelius 10 Nepotem Goth: 
 nepotum A grecos A Diodorum Goth: deodoru A Diodorum, Thallum 
 Goth: de lacuna in A hoc loco conspicua falso idem testatwr 
 12 eius Goth 13 attica Goth: at .... Goth* 14 exceptus Goth: 
 ex ..... s Goth* Iane Rig: ianae A Salii Rig: si alii A 15 mons 
 Goth: mos A coluerat Rig: coluerunt A Saturnius Goth: satur .... 
 Goth* 16 denique Goth 17 terra Goth: terram A dominatur Goth: 
 do ....... Goth* 18 constat Goth: c ...... Goth* 19 de homine 
 Oehlerus: ...... A, d ..... Goth*, deus non Goth, de tali Hartelius 
 21 ignoti Goth eorum Hauercampius: deorum A 22 possunt omnes 
 Rig: poss .... A, Goth*, possunt Hiffi, pos ......... Bal*, 
 possumus Goth 23 uenerationis gratia Goth 24 qua Goth: que A quique 
 ex inopinato Goth: quique ....... nato Goth*, BaP 
 
 
 inopi nato apparentes de caelo aduenisse dicuntur? proinde 
 quia uenis | set peregrinus, repent ino ubique inoleuit caelitem 
 dici. nam et uolgo generis incertos terrae filios iactitamus. 
 nihil allego de statu antiqui, qu a ita rud es tunc agebantur 
 et oculi et mentes hominum, ut cuius no ui uiri 
 aspectu quasi diuino commouerentur, nedum et regis, et 
 quidem primi. adhuc de Saturno immorabor quo et ceteris 
 conpen praestruam, satiata primordiorum disputatione, nec 
 praetermit ta m | potiora testimonia diuinarum litterarum, quibus 
 fides pro antiquita te superior debetur. ante enim Sibylla 
 quam omnis litteratura extitit , illa scilicet Sibylla ueri uera 
 uates de cuius uocabulo daemo uatibus induistis. ea 
 senario uersu in hunc sensum de Satur ni | prosapia et rebus 
 eius exponit: decima, inquit, genitura homi num | ex quo 
 cataclysmus prioribus accidit, regnauit Saturnus et 
 Ti tan | et Iapetus, Terrae et Caeli fortissimi filii. si 
 qua ergo uel uestris script oribus litterisue uestris superioribus, 
 sed idcirco magis proximis quonia m illius aetatis, 
 fides adiacet, satis de Saturno et prosapia eius probat um 
 est homines fuisse. tenemus conpendium, in ceteros origi nis | 
 praescri ptionem, ne per singulos euagemur. qualitas

 14] Sibyll. m 108 sqq. 

 2 quia uenisset peregrinus repentino Oehlerus: .........11......... 
 ............ ine A, ....... semper m. rec. in A scripsit, eg ..... repentino 
 Goth, Saturno semper egeno et repentino Hauercampius 3 generis 
 incertos terrae Goth: generis ..... tos terrae Goth*, generis incertos 
 terrae Goth* in cur. sec., g ....... n ...... terrae Bal* 4 qua 
 ita rudes Leopoldus: qu ........ es A, quo ... rudes Goth*, quod eo 
 rudes Goth* in cur. sec., qua .... rudes Bal*, Hild* 5 noui uiri Rig: 
 nou ...... Goth*, noui .... Bal*, nouelli Goth 6 spectu Hild* 7 quo 
 Oehlerus: quod A 8 nec praetermittam Goth 10 superior Goth: superiore 
 A 11 extitit Goth: ... A, ....... Goth* 12 de] et Rig daemoniorum 
 Goth 13 senario Goth: senatorio A 15 cataclysmus Oehlerus: cataclysmum 
 A 16 Iapetus Oehlerus: iamfetus A 17 scriptoribus 
 Oehlerus: diuinioribus Goth litterisne Oehlerus: litteris A 18 quoniam 
 Goth: ...... m A, .... in Rig, Hild*, nimirum fort . 19 probatum 
 Goth 20 originis praescriptionem Goth 21 posteritatis a principibus 
 Goth: posterita ....... ncipibus Goth* 
 
 
 posterita tis | a prin cipibus generis ostenditur, mortalia de mortalibus, 
 terre na | de terreni s; gradus ad gradus comparantur, nuptiae, 
 conceptus, natal es cucurrerunt, patriae, sedes, regna, monumenta 
 liquent igitur qui natos non possunt negare, mortuos 
 credant, qui mortuos confitentur, deos non putent.