quod quidem timeo ne non magis tunc de eis dici potuerit quam de nobis nunc dici possit, quia nec uerbis dominicis obtemperamus, et qui uerbis domini non obsequimur, sapientiam profecto in nobis penitus non habemus. nisi fortasse credimus sapienter nos deum spernere et hoc ipsum, quod Christi mandata contemnimus, summam prudentiam iudicamus.

est quidem causa, cur hoc ita existimare credamur; nam tanto consensu omnes peccata sequimur, quasi summi consilii conspiratione peccemus. quae cum ita sint, quae ratio est, ut ipsi nos falsa opinione fallamus, existimantes scilicet, quia Christiani esse dicamur, quod opitulari nobis inter mala quae agimus nomen bonum possit, cum spiritus 5 Psal. 49, 7; 80, 9 9 Isa. 1, 3 12 Os. 1, 9 Bom. 9, 25 15 Hierem. 17, 13 17 Hierem. 8, 9 1 innumerabilis A 4 Israel B (item infra) 8 reliquens B (relinqueBs Tt et m. 1 v) 10 me in fin. lin. add. m. rec. ns A (unde Baluzius alii ediderunt meus me) 11 alibi etiam B 14 de eis ipse diceret B diceret ex dicere A corr. m. » et ipse] ipse B 24 cur B 8. l. 28 opitulare A\' sanctos nec fidem quidem dicat hominibus Christianis . sine operibus bonis posse prodesse. et utique multo plus est fidem habere quam nomen, quia nomen uocabulum est hominis, fides autem fractas est mentis. et tamen hunc ipsum fidei fructum . infructuosum apostolus sine operibus bonis esse, testatur dicens: fides sine operibus mortua est. et iterum: sicut enim corpu\'s sine spiritu, sic fides sine operibus bonis mortua est. addit quoque asperiora quaedam ad confundendos eos, qui sibi praesumptione Christianae fidei blandiuntur.

II. Sed dicit aliquis: tu fidem habes et ego opera habeo: ostende mihi sine operibus fidem tuam et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam. quo utique hoc indicat, actus bonos Christianae fidei quasi testes esse, quia Christianus nisi opera. bona fecerit, fidem suam penitus adprobare non possit, ac per hoc quod probare non ualeat quia sit, sic omnino habendum esse quasi non sit. nam quam pro nullo hoc habendum existimaret, in subditis statim ipse demonstrat, dicens ad Christianum: tu credis quia unus est deus. bene facis: et daemones credunt et contremescunt.

consideremus, quid uoluerit hoc loco apostolus dicere, nec irascamur diuinis testimoniis sed adquiescamus, nec contradicamus sed proficiamus. tu credis, inquit ad Christianum sermo diuinus, quod deus unus est. bene facis: et daemones cre- dunt et contremescunt.* numquid errauit apostolus, ut hominis Christiani fidem daemoni compararet? non utique: sed ostendere illud uolens, quod supra dictum est, quia sine operibus bonis nihil sibi per fidei supercilium usurpare 6 lac. 2, 20 7 Iac. 2, 26 of. Iac. 2, 18 19 Iac. 2, 19 3 est uooabalum B 12 fidem sine operibus B (add. fidem s. L post oper.] 13 bonos ex bonus d eorr. m. rec. 14 testis A 15 poenitns A 17 \'an existimarit? Halmius; faciUima quidem esset emendatio, sed notI necessaria; cf. V 8 med.: Et quidem mirari posaim, quod hoc non omnes omnino facerent 90 contremiscant ex contremeacnnt d eorr. m. rec. item pauio pott bis 22 adquiescamus nec contradicamns ex-escamur et-dicamur Å corr. m. rec.; item 26 hominis ex homines VIII. 5 deberent, idcirco ait et a daemonibus deum credi; scilicet ut,. sieut -daemones, eam deum credant, tamen in peruersitate perdurant, ita et quosdam homines quasi credulitatem daemonicam habere, qui cum se deum credere adserant, tamen