T. 1—52 Placidas tranquillas. Iudea generaliter regnum omne Iudeorum dicitur, specialiter uero illa pars meridiana, in qua erat Hierusalem et tribus Iudea et Beniamin cum tribu sacerdotali, quae etiam Iudea appellatur. Camelus a graeco uenit, quod est camir curuum, est enim curuum animal, curuum et gibberosum aptum ferendis oneribus. Fertilitate habundantia. Velle est uoluntas illius opus est. Mitescere uilescere. Sensum substantiam s- auferendo ab eis sollicitudinem diuitiarum. Hoc impossibile est, ut diues amator diuitiarum ingrediatur in regnum caelorum. At alto deo possibile est omneuis, quia ipse potest facere, ut diues diuitias suas pauperibus tribuat et pauper factus deum sequatur. Aerugo et rubigo uitium est metallorum; aerugo uero segetum dicta ab auro, eo quod aureum colorem in se habeat. Tinea est uermis quicquid conterit adurens, et pertinet ad uestes, aerugo uero ad aurum. Nec famulatur oboedit, quia hic famulatur aurum furibus, cum se permittit auferri. Considere a uerbo sido sidis, considere residere. Vagas auras uacuum aerem. Bethania uiculus est in latere montis oliueti mille passibus ab Hierusalem distans. Ficus dicitur a fecunditate, aliquando enim pomum maturum habet, aliquando acerbum. Frondea pro frondosa dixit. Frondeum est quod constat ex frondibus ex uirgis, unde fit scena umbraculum, frondosum uero quod habet frondes sicut arbor. Repperit esuriens non ideo quaesiuit dominus fructum in ficu uel quod ignorat, quia non erat tempus, et secundum euangelistam non erat tempus, ut haberet fructum. Quid ergo peccauit arbor? Nihil, sed illa arbor significat synagogam Iudeorum, ubi Dominus nullum fructum inuenit et ideo maledixit illi. Stipite. Stipes est proprie truncus, de quo rami procedunt hic pro tota arbore posuit. Sucis uirore, uiduare est derelinquere, inde uidua derelicta. Nil fertile nutrit nihil boni. Modo allegorizat. Allegoria est inuersio, quando 6 giberoaum A 9 aferendo A 19 uictulus A 20 ad A de littera transit ad spiritalem intellectum. Amoeno pulchro. Y. 54—92 Amoenus locus dicitur aptus uoluptati. Palma. Palma dicitur quasi pacis alma, eo quod uictoribus datur uel eo quod ad similitudinem manus sit insita. Et bene iustus comparatur palmae, quia non habet palma fortitudinem et fundamentum in radice, sicut aliae arbores, sed exilis est et in summitate crassa ibique habet fundamentum, ita et sancti non respiciunt in terram nec curant de terrenis in caelestibus habent omnem fortitudinem. Libanus mons est in Iudea, ubi nascuntur cedri, altissimae arbores et interpretatur Libanus dealbatio. Tacendo: quia tacendo demonstrauit se mutum esse, cum solitum sit hominibus suas infirmitates loquendo declarare. Pharisei interpretantur diuisi, qui merito speciali sanctitatis se a cetero populo diuidebant. Dicti a Phares filio Iudae. Incumbens retro stans. Flagrante nardo pretioso redolente. Fouens ungens; pedes domini significant eius humilia membra, ille pedes domini lauat lacrimis et tergit capillis, qui pauperibus compatitur et necessitatem illorum suam putat. Vnguento fouet eos cum bonae opinionis odorem de se emittit. Nulla enim manus uacua a munere, cuius area cordis plena fuerit bona uoluntate. Capharnaum ciuitas est in monte Tabor posita. Synagoga dicitur congregatio sicut ecclesia conuocatio uel conuentus. Erat domus apud Iudeos, quae synagoga uocabatur, in quam conueniebant die sabbati ad audiendam et docendam legem, sicut nunc in ecclesia fit. Proteruo horribili, proteruus dicitur quasi porro toruus ualde horribilis. Quid nobis et tibi commune est uel quod nobis pertinet. Cur nos uenisti perdere damnare. Et sanctum- , tu m te esse filium dei. Minora enim dicebant demonibus, quibus utcumque promissum est nosse filium sanctum Dei, minora uero nescierunt, usque dum gloria et fortitudo eius fregit infernum. Demones enim quamuis dignitatem perdiderunt, naturam tamen non. Sunt enim ut dicit Augustinus corpore aeria animalia, spiritu aeterna, animo maligna et sunt naturae subtilioris ideoque futura aliquando praeuident Tria latuere diabolum: partus uirginis, diuinitas hominis, passio redemptoris. Demonas accentus graecus, 21 Thabor A 24 ad] & A 28 dicebat A 80 nescirent A T. 99—148 ideoque corripitur. Prohibet non uult, ut per talem testem annuntietur, quia non est pretiosa in ore peccatoris. Nigrae mortis. Nigram mortem dicit a graeco, quod est nicros. Nam nigros appellamus mortuos, sicut et candidos uiuentes. Amicum. Amicum illius dicimus, amicum illi possessiuum est, amicus. illi adquisitiuum. Legens nauigans, unde Virgilius: Legunt uela nauigant. Spiramina. Spiramina uocat sensus, per quos spiramus. Ruptis penetralibus interioribus reseratis; penetrale est secretum penetrabile, quod penetrari potest. Procumbens damnate oculis. Speciem simulatae mortis uocat caecitatem, qua mortui non uident. Stagna mare. Stagnum dicitur a stando, ubi aqua stat. In alno in nauicula. Alnus est species arboris, de qua sunt naues, ponit autem speciem pro genere. Aquosis gentibus piscibus. De piscibus gentes dicit, sicut Virgilius de apibus \'gentis adultos educunt foetus\' et idem ipse de piscibus \'ibat eum uasti circum gens humida ponti\', cum de Proteo loqueretur. Exequiis. Exequiae sunt officia, quae mortuis inpenduntur, dicta ab exequendo. Funere morte, funus dicitur mors a funibus candelis. Candelae sunt funes cera obliti. Vrna sepultura uel mariti uel filii. Vrna uas erat apud antiquos, ubi cineres mortuorum solebant recondi, unde pro sepultura ponitur, idem est et memoria. Feretro. Feretrum graece, latine capulus a capiendo. Feretrum et faretra ab uno graeco, quod est foron ueniunt ferre. Vnum enim fert mortuum, alterum mortem. Residens et loquens duo signa sunt uitae, et est hysterologia, primum enim reuixit, deinde resedit. Candida pompa i. laeta gloria. Mos antiquus erat, ut in aduersitatibus et doloribus pullis uestibus nigris induerentur, in prosperitate uero et in laetitia candidis, hoc est quod dicit candida pompa. Squameus pro squamosus. Anguis dicitur squamosus squamas habena, sicut piscis ad modum loricae, unde inuulnerabiles sunt. Gehenna compositum est ex ge et enna et interpretatur uallis gratuita; ge enim hebraice uallis dicitur, Hennon quidam homo 6 cf. Aen. III 632 15 Ge. IV 162 16 Ge. IV 430 15 eidem A 16 enim A 22 Aordia A fuit, a quo dicta est ista uallis, ad quam confugerunt filii Israel recedentes a templo dei propter amoenitatem illius loci, ubi adorauerunt idola, quia fons Siloa irrigabat eam. Tunc dupliciter ibi perierunt: anima, quia idola coluerunt, corpore, quia ab hostibus interfecti; inde gehenna ponitur pro inferno, quia ibi est duplex poena: calor et frigus. Septem gyros. -VII- reuolutiones; idem T. 149—192 est septena uolumina, septenarius numerus pro plenitudine ponitur, quia omne tempus huius saeculi per VII- dies uoluitur; unde VII. pro plenitudine demoniorum, quae in ipsa erant, posuit. Vipereas uenena diaboli. Vipera dicitur eo quod ui pariat, nam interfecta matre nati exeunt. Cessante quiescente. Simulastis finxistis praue uiuendo, per miracula bonos uos uoluistis ostendere et cum iniquas res ageretis, diuina fingebatis uos opera facere. Quidam sunt, qui cum uiderint homines facientes miracula, non uitam sed miracula attendunt; deus uero potius bonam uitam quam miracula respicit. Carminibus incantationibus. Figuras non ueras sed falsas. Nota est historia: uirga uersa in ueracem draconem. Deus enim potestatem habet creaturam suam mutare inquamcumque uoluerit. Magi uero non habent potestatem creaturae, sed oculos intuentium fascinant decipiunt. Fascinum dicitur laus inuidiosa, inde fascino, fascinas. Post posthac. Facili leni, quia mos est diuitum ut difficile inuitentur, sed dominus facili precatu uenerat ad domum Pharisei. Phares fuit filius Iudae, a quo Pharisei dicuntur et interpretantur diuisi. In spatium uteri quasi totum effectum fuerat uenter. Ydrops: ydor graece aqua, inde ydropicus aquaticus, ydrops est intercutaneus morbus et dicitur latine ueternus, ydropicus morbus est ex uitio uesicae natus cum turgido uentre et anhelitu foetido. Fluuidus, quia quo plus bibit, eo amplius sitit. Lacum corpus ydropici; lacum appellat uentrem, aqua ueluti in lacu. Adibat dominus domos principum, non quo indigeret eorum epulis, sed ob eorum famulos, quia seruitio detenti eum adire non poterant et eius praedicationem audire, nam aeque de omnibus curabat. Portenta. Portentum est quod subito apparet et aliquid praetendit. Idem est - 1 — 1 cfuger A 10 pareat A 81 domos ex domus A principiu A 34 fori. portendit 1 et prodigium, signum quod subito tantum est et nihil significat. T 188-266 Lepra. Lepra est porrigo uel prurigo siue ebullitio,. quia humor putridus a corpore defluit; ipsa lepra portentum. Obscenis cum turpibus. Obscenas aues dicimus, quae malum omen augurium ferunt et tunc componitur a cano uerbo. Obscenus uero turpis a ceno componitur ab luto. Reduci conuerso. Redux dicitur qui de aliquo periculo uenit. Christus namque est uerus sacerdos, qui se ipsum et non aliam hostiam pro mundi salute in ara crucis obtulit. Melchisedech interpretatur rex iustitiae. Melchus rex, side iustitiae, qui nomine et actu Christum ostendit; actu quia Christus panem et uinum in mysterium corporis et sanguinis sui instituit, sicut enim Melchisedech legitur primum pa-. nent et uinum deo in sacrificium obtulisse. Importuna infesta perseuerans . Portus eat statio et requies nauium, hinc inportunus dicitur quasi sine portu et sine requie. Vnanimum carum, fidum. Petebat panem rogabat. Peto te illam rem, et peto a te illam rem. Foribus clausis. Fores proprie sunt portae, quae foris aperiuntur, ualuae quae intus. Obnixe et confidenter; tot aduerbia ponit, ut ostendat instantiam negantis. Accola alienigena. Accola dicitur qui aliunde ueniens alienam terram incolit. Testudine. Testudo dicitur instar huius animalis facta testudo. Testudo est camera curua domus, quae in templis fiebat ad similitudinem scenae. Testudo etiam densitas scutorum, qua militum capita protegebantur ad similitudinem animalis testudinis, quod durissima testa munitur. Ad peruia ad rectitudinem boni operis. Peruius est locus, ubi est uia. Reatus omnis culpa, quae reum facit. Moechae adulterae. Moechus dicitur adulter, inde mechanica ars uocatur, quae tanta subtilitate fit, ut oculos intuentis fallat. Per claustra per orbes oculorum. Consanguinei limi. Affectate dixit consanquinei, quia homo et limus consanguinei sibi sunt uicini. Nam homo ex limo formatus in limum reuertitur. Mystica: mysticen dicunt Graeci secretum, inde mystica miracula dicuntur Christi, quia licet corporaliter fierent, spiritaliter tamen aliquid insinuant. Natas, quia in tenebris eramus. Iste caecus genus humanum significat. Per sputum sapientia. dei designatur. Spiritus enim a capite in os defluit, similiter sapientia defluit sicut ipsa dicit per Salamonem: Ego ex ore altissimi prodii. Ex sputo ergo et terra dominus lutum fecit, quia diuinitas humanae naturae sociata est. Allegorizat. Per sputum intellegitur diuinitas, per terram humanitas, quae simul in Christo coniunctae causa nostrae salutis extiterunt. Abluta causa v.269—503 metri corripuit. Bethania ciuitatula in radice montis oliueti non longe ab Hierusalem distans, stadiis XV-, et interpretatur domus oboedientiae. Lazarus interpretatur adiutus. Populatio i. multitudo populi et est uerbum affectatum et noue inuentum. Secundum hominem flebat deus, quia diuinitas inpassibilis non subiacet passioni. P ost funera post mortem. Funus est proprie cadauer mortui hominis dictum a funibus candelis. Lethale chaos mortalis confusio. Lex perit. Lex mortis est, ut semel acceptum retineat et nunquam reddat. Caduca culmina transitorios honores. Phaleris bunis. Phalei-ae dicuntur generaliter omnia ornamenta equorum, graece ephippia dicuntur. Ostro purpura. Ostrum dicitur purpura ab ostreis pisciculis, quorum sanguine tinguitur. Aurum frenum aureum, indicium opimi equi est sanguinolentas ab ore spumas eicere. Honos pro honor, Non fuit impar aequalis dignitatis fuit iste asinus, cuius et ille, qui agnouit Christum in praesepi. In solido duro. Alloquitur gentiles.